नेपाली भाषासाहित्यको विकासमा नेपाल तथा भारतका विश्वविद्यालयको भुमिका : नरेन्द्रराज प्रसाई, इन्दिरा प्रसाई

नइ एकेडेमीको संयोजकत्वमा नेपाल, भारतको नेपाली भाषि प्राध्यापकहरुको लेख, समालोचनाको सङ्ग्रह हो ‘नेपाली भाषासाहित्यको विकासमा नेपाल तथा भारतका विश्वविद्यालयको भुमिका’ । सङ्ग्रहमा नेपाल र भारतको २६ जना प्राध्यापकहरुको साहित्यसँग सम्बन्धित लेखहरू समावेश गरिएको छ ।

पुस्तकको सम्पादकीयमा लेखिएको छ । नेपाली भाषासाहित्यको पठनपाठनको विगत इतिहासतर्फ फर्केर हेर्दा यस परम्पराले एक शताब्दी लामो समयावधि पार गरिसकेको छ । १९७५ सालमा त्रिचन्द्र कलेजको स्थापनासँगै उच्च शिक्षामा नेपाली भाषासाहित्यको पठनपाठनको प्राथमिक शृङ्खला सुरु भएको थियो भने त्यसको पुगनपुग चार दशकपछि स्वदेशमै त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापनासँगै नेपालको राष्ट्रभाषा नेपाली भाषा र साहित्यको स्नातकोत्तरस्तरीय पठनपाठनको परम्परा प्रारम्भ भएको थियो । नेपाली भाषासाहित्यको पठनपाठनको सबल परम्पराको थालनी गर्नमा कवि राजा श्री ५ महेन्द्रको राष्ट्रवादी दृष्टिकोण एवम् भानुभक्त आचार्य, मोतीराम भट्ट, लेखनाथ पौडघाल, बालकृष्ण सम, लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, सिद्धिचरण श्रेष्ठ, भवानी भिक्षु, विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, सूधपा, महानन्द सापकोटा, माधव घिमिरे, सत्यमोहन जोशी, जनकविकेशरी धर्मराज थापा, गोपालप्रसाद रिमाल, ईश्वर बराल, मोहन कोइराला, इन्द्रबहादुर राई, ईश्वरवल्लभ, गोविन्द मल्ल गोठाले, विजय मल्ल, बालकृष्ण पोखरेल, तारानाथ शर्मा, शङ्कर लामिछाने, पारिजात, बानीरा गिरी, हरिभक्त कटुवाललगायतका अनेकौं प्रातः स्मरणीय स्रष्टाहरूका सृजनात्मक योगदानबाट निर्मित समृद्ध सृजनात्मक परम्परा र तिनका उपलब्धिको अध्ययन अनुसन्धानको शृङ्खला निर्माण र विस्तार हुँदै आएको हो । यसरी नेपालभित्र र नेपालबाहिरका नेपाली जाति र नेपाली भाषालाई हृदयदेखि माया गर्ने स्वनामधन्य अनेक स्रष्टाहरूको भाषासाहित्यप्रतिको अविचलित निष्ठा र सद्भावकै कारण नेपाली भाषासाहित्य पठनपाठन र अनुसन्धानका निम्ति प्राज्ञिक आराधनाको महत्त्वपूर्ण विषय बन्दै आएको हो । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापनाकालदेखि आजका दिनसम्म आइपुग्दा नेपाली भाषासाहित्यको पठनपाठनको समृद्ध परम्पराको निर्माण त भयो तर त्यसको इतिहास के कस्तो छ र विशेषतः नेपाल तथा भारतमा नेपाली भाषासाहित्यको पठनपाठन र अनुसन्धानका गतिविधि के कस्ता छन् भन्ने विषयमा हालसम्म त्रिभुवन विश्वविद्यालय वा नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानबाट समेत खोजीनिती गर्ने प्राथमिक प्रयास पनि हुन सकेको थिएन । यस स्थितिमा नइ एकेडेमीको अग्रसरतामा नेपाल र भारतका विश्वविद्यालयहरूमा नेपाली विषयको पठनपाठनमा संलग्न प्राध्यापकहरूको सम्मेलन आयोजनाका साथै सम्मेलनमा सहभागीहरूसमक्ष प्रस्तुत गर्ने उद्देश्यले ‘नेपाली भाषासाहित्यको विकासमा नेपाल तथा भारतका विश्वविद्यालयको भूमिका’ नामक प्रस्तुत ग्रन्थ तयार पारिएको हो।”

पुस्तकलाई नइ एकेडेमीले प्रकाशन गरेको छ । आठ सय ७२ पृष्ठमा फैलिएको पुस्तकको मूल्य दुई हजार रुपियाँ रहेको छ ।