आन्ना करेनिना

‘आन्ना कारेनिना’ लियो निकोलायभिच टोल्सटोय (९ सेप्टेम्बर १८२८ – ७ नोभेम्बर १९१०) द्वारा लिखित एक विश्वचर्चित उपन्यास हो । लियो टोल्सटोयलाई महानतम् साहित्यकार, विचारक र समाजसुधारक मानिन्छ । उनलाई यथार्थवादका शीर्ष प्रतिनिधि मानिन्छ । उनी मानवतावादी दर्शन र अहिंसाको समर्थक थिए भने सामाजिक असमानताको विरोधी थिए । उनले रूसको काजान विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्यन गरेका थिए तर डिग्री पूरा गरेनन् । सन् १८५१-१८५६ सम्म उनी सेनामा रहे र क्रिमिया युद्धमा भाग लिए । यस क्रममा उनले ‘सेभस्तोपोल स्केचेज’ (१८५५) कृति लेखे, जसमा युद्धको विभीषिकाको यथार्थवादी चित्रण छ । साहित्यका क्षेत्रमा उनले पुर्‍याएको योगदानका कारण उनले सन् १९०२ देखि सन् १९१० सम्म नोबेल पुरस्कारका लागि नामाङ्कन प्राप्त गरेता पनि उनी उक्त पुरस्कार प्राप्त गर्नबाट चुकेका थिए, जसलाई नोबेल पुरस्कारको प्रमुख विवादको रूपमा समेत लिइन्छ ।

रूसी साम्राज्यको यान्साया पोल्यानामा कुलीन परिवारमा जन्मिएका टोल्सटोय ‘युद्ध र शान्ति’ र ‘आन्ना कारेनिना जस्ता विश्वचर्चित उपन्यासहरूका लागि परिचित छन् । उनी बचपनमै हुँदा मातापिताको मृत्यु भएको थियो र नातेदारले उनको पालनपोषण गरेका थिए । उनी एक यथार्थवादी र स्वैरकल्पनामा केन्द्रित रहेर कृतिहरू लेख्ने गर्दथे । उनले आफ्नो जीवनकालमा साहित्यमा पुर्‍याएको योगदानका लागि उनलाई रूसी साहित्यका एक अमर स्रष्टाको रूपमा हेरिन्छ । उनका कृतिहरूले रूसी र विश्व यथार्थवादमा नयाँ चरणको चित्र देखाएको थियो, जसले बीसौँ शताब्दी र उन्नाइसौँ शताब्दीको उपन्यास तथा साहित्यको बीचमा एक संयोजकको रूपमा काम गरेको थियो । विश्व साहित्यमा यथार्थवादी परम्पराको विकासमा र विश्वबन्धुत्वको विकासमा लियो टोल्सटोयको गहन प्रभाव रहेको छ ।

टोल्सटोयका कृति जीवन्त वर्णन, गहन मनोवैज्ञानिक विश्लेषण र नैतिक दृष्टिकोणले भरिएका छन् । उनका पात्र जटिल, आत्मसंघर्षपूर्ण र जीवनको गहन प्रश्नसँग संघर्षरत हुन्छन् । उनको यथार्थवाद केवल बाह्य यथार्थ मात्र नभएर आन्तरिक संघर्ष र समाजको नैतिक परीक्षामा पनि आधारित हुन्थ्यो । ‘आन्ना कारेनिना’ मा उनले स्त्री-पुरुष सम्बन्ध र सामाजिक पाखण्डको गहन आलोचना गरेका छन् भने ‘युद्ध र शान्ति’ मा इतिहास तथा व्यक्तिको भूमिकाको दार्शनिक मूल्याङ्कन गरेका छन् । टोल्सटोयले जीवनको सादगी, श्रम र आत्मनिर्भरतालाई महत्त्व दिए । उनको घर यान्साया पोल्याना दार्शनिक प्रयोगशाला र समाज सुधारको केन्द्र थियो । उनी त्यहाँ एक विद्यालय संचालन गर्थे, जसमा उनले किसान र बच्चाहरूलाई नैतिक तथा व्यवहारिक शिक्षा दिने प्रयास गरे । टोल्सटोयले उपन्यासलाई एक महाकाव्यात्मक र दार्शनिक रूप दिए । उनले नैतिकता, अहिंसा र सादगीमा आधारित आन्दोलन चलाए । उनी साहित्यकार मात्र नभएर एक युगद्रष्टा र मानवताका पुजारी समेत थिए । उनको साहित्य र जीवन दुवैले मानव आत्माको उत्थान हुनुपर्छ भन्ने कुरा सिकाउँछन् ।

लियो टोल्सटोय

टोल्सटोयका धेरै सङ्ख्यामा कृतिहरू रहेका छन्, जसमध्ये ‘वार एण्ड पिस’ (१८६९), ‘आन्ना कारेनिना’ (१८७७), ‘रिसरेक्सन’ (१८९९), ‘द डेथ अफ इभान इल्यिच’ (१८८६), ‘ए कन्फेसन’ (१८८२), आदि धेरै महत्त्वपूर्ण कृति हुन् । ‘वार एण्ड पिस’ ऐतिहासिक, दार्शनिक र सामाजिक महाकाव्य हो । ‘आन्ना कारेनिना’ प्रेम, समाज र नैतिकताको भयानक गाथा हो । ‘रिसरेक्सन’ लाई धार्मिक र सामाजिक चेतनाको प्रतीक मानिन्छ । ‘द डेथ अफ इभान इल्यिच’ मा जीवन र मृत्युको अर्थको गहन समीक्षा गरिएको छ । ‘ए कन्फेसन’ आत्मबोध र धार्मिक संशयको दस्तावेज हो ।

‘आन्ना कारेनिना’ लेखक लियो टोलस्टोयको एक प्रमुख उपन्यास हो । यो पहिलो पटक १८७७ मा पुस्तकको रूपमा प्रकाशित भयो । धेरै लेखकहरूले यसलाई अहिलेसम्म लेखिएको साहित्यको सबैभन्दा ठूलो कृति मान्छन् । टोलस्टोय आफैले यसलाई आफ्नो पहिलो वास्तविक उपन्यास भनेका छन् । यो शुरूमा ‘द रूसी म्यासेन्जर’ पत्रिकामा १८७३ देखि १८७७ सम्म धारावाहिक रूपमा प्रकाशित गरिएको थियो । आठ भागमा एक दर्जन भन्दा बढी प्रमुख पात्रहरूसहित आन्ना कारेनिना करिब आठसय पृष्ठहरूमा फैलिएको छ । सामान्यतया यो दुई खण्डहरूमा समावेश हुन्छ । यो उपन्यास विश्वासघात, विश्वास, परिवार, विवाह, शाही रुसी समाज, इच्छा, ग्रामीण जीवन र शहरी जीवनका विषयवस्तुहरूसँग सम्बन्धित छ ।

‘आन्ना कारेनिना’ लाई विश्व साहित्यको एक महान कृति मानिन्छ । यो उपन्यासले प्रेम, विवाह र समाजका जटिलताहरूलाई मात्र उजागर गर्दैन, यसले मानवीय अस्तित्व, नैतिकता र सामाजिक मूल्यमाथि पनि गहन प्रश्न उठाउँछ । यसको शीर्ष वाक्य – ‘सबै सुखी परिवार एक समान हुन्छन्, प्रत्येक दुःखी परिवार आ-आफ्नो तरीकाले दुःखी हुन्छन्’ – ले सम्पूर्ण उपन्यासको सारलाई व्यक्त गर्छ ।

उपन्यास दुई मुख्य कथामा केन्द्रित छ । आन्ना कारेनिना एक उच्चवर्गीय विवाहिता महिला हुन् । पछि उनले युवा अधिकारी भ्रोन्सीसँग प्रेम सम्बन्ध बनाउँछिन् । यसबाट उनको सामाजिक पतन र आत्मघाती अन्त्य हुन्छ । एक जमिन्दार लेभिनले किटीसँग विवाह गरेर ग्रामीण जीवन र आध्यात्मिक सन्तुष्टिको खोज गर्छ । यी दुवै कथाको माध्यमबाट टोल्सटोयले उन्नाइसौं शताब्दीको रूसी समाजमा व्यक्तिगत इच्छा र सामाजिक बन्धनको बीचमा हुने संघर्षलाई दर्शाएका छन् । उपन्यासमा प्रेम र सामाजिक नैतिकता, ग्रामीण तथा शहरी जीवन, नियति र स्वतन्त्र इच्छा, स्त्रीको सामाजिक स्थिति जस्ता कुरालाई उजागर गरिएको छ । आन्नाको प्रेम समाजद्वारा स्वीकृत हुँदैन । उनले रेलगाडी मुनि हाम फालेर त्रासदीपूर्ण रूपमा आत्महत्या गर्छिन् । यसले समाजको कठोर नैतिकता र दोहोरो मापदण्डतर्फ सङ्केत गर्छ । टोल्सटोयले के देखाएका छन् भने पुरुष (भ्रोन्स्की वा आन्नाको पति कारेनिन) लाई समाजमा माफ गरिन्छ तर स्त्रीहरूले निन्दाको शिकार हुनुपर्छ ।

उपन्यासमा लेभिनको कथाले ग्रामीण जीवनको सादगी र आध्यात्मिक गहिराईलाई दर्शाउँछ भने आन्नाको कथाले शहरी अभिजात वर्गको खोक्रो रीतिलाई उजागर गर्छ । आन्नाको पतन उनको नियति प्रतीत हुन्छ । लेभिनको चरित्रमा आत्मनिर्णय र आध्यात्मिक मुक्तिको सम्भावना देखिन्छ । आन्ना आफ्ना इच्छाहरूलाई समाजका नियमभन्दा माथि राख्ने पात्र हुन् तर उनले यसको भारी मूल्य चुकाउनुपर्छ । यसरी आन्ना कारेनिना एक प्रेमकथा मात्र नभएर एक गहन सामाजिक-दार्शनिक ग्रन्थ हो । यो उपन्यासले मानवीय भावना, सामाजिक बन्धन र नैतिक संघर्षको अद्भूत चित्र प्रस्तुत गर्छ । यो रचना साहित्य र दर्शन दुवै क्षेत्रमा धेरै महत्त्वपूर्ण छ ।

उपन्यासको सम्पूर्ण कथा संक्षिप्तमा

रूसी समाज जटिल र विविध छ, जसका बहुरङ्गी तस्विर विभिन्न रङ्ग र छायँमा छरिएका छन् । यहाँ समाजका विभिन्न स्तर देखिन्छ, जसमा उच्च, मध्यम र निम्न वर्ग छन् । तिनीहरू एक-अर्कोबाट यति धेरै भिन्न छन् कि मानौं तिनीहरू अलग्गै संसारका निवासी हुन् । उच्च वर्गका मानिसहरूको जिन्दगी आराम र विलासिता व्यतीत हुन्छ । उनीहरूसँग सबै कुरा हुन्छ; सुन्दर भवन, चम्किला गाडी, नोकरचाकर आदि । तर यो सबैको पछाडि एउटा कहिल्यै समाप्त नहुने खोक्रोपन हुन्छ । मध्यम वर्गका मानिस आफ्नो मेहनत र संघर्षबाट जीवनलाई सुधार गर्ने प्रयास गर्छन् । उनीहरू आफ्नो काममा व्यस्त रहन्छन् । उनीहरूको लागि प्रत्येक दिनले एक नयाँ चुनौती लिएर आउँछ । उनीहरूको जिन्दगी सरल हुन्छ । निम्न वर्गको जिन्दगी संघर्षले भरिएको हुन्छ । उनीहरू सबभन्दा बढी मेहनती हुन्छन् । उनीहरू आफ्नो परिवारको खानाको लागि रातदिन मेहनत गर्छन् । उनीहरूको जीवनमा खुशी कम हुन्छ । तर उनीहरू खुशी हुँदा त्यसमा एक गहनता हुन्छ, जुन प्रायः उच्च वर्गका मानिसहरूलाई प्राप्त हुँदैन ।

यही समाजको विविधता र जटिलताको बीचमा एक स्त्री आन्ना कारेनिना छिन् । उनी उच्च वर्गकी स्त्री हुन् । आन्ना एक सुन्दर, बुद्धिमान र समृद्ध महिला थिइन् । उनको सुन्दरता र बौद्धिकताको प्रशंसा समाजमा सबैतिर गरिन्छ । उनी आफ्नो उच्च सरकारी अधिकारी पति अलेक्सेई कारेनिन र छोरो सेर्गेईसँग आदर्श जीवन व्यतीत गरिरहेकी छिन् । उनको जीवन बाहिरबाट हेर्दा पूर्णताको प्रतिरूप देखिन्छ तर उनी आफ्नो हृदयको गहिराईमा एक खोक्रोपन महसुस गरिरहेकी हुन्छिन् । उनमा भएको गहिरो बेचैनी र अधुरोपनले उनलाई भित्रभित्रै खाइरहेको छ । आन्नाको अनुहारमा सँधै एक सौम्य मुस्कान हुन्छ तर उनका आँखमा गहिरो उदासीनता लुकेको हुन्छ, जसलाई धेरै कम मानिसले मात्र थाहा पाउँछन् । उनी आफ्नो समाजको प्रतिबन्धले घेरिएकी छिन्, जहाँ उनका हरेक क्रियाकलापको निगरानी गरिन्छ । समाजले उनीबाट एक निश्चित प्रकारको व्यवहारको अपेक्षा गर्छ ।

मस्कोको एक कुलीन राजकुमार स्टेपेन अर्कादेभिच ओब्लोन्स्की (स्टिभा) आफ्नी पत्नी राजकुमारी डार्या अलेक्जान्ड्रोभ्ना (डली) बाट अविश्वासी थियो । डलीले बच्चाहरूकी शिक्षिकासँग आफ्नो पति स्टिभाको अनैतिक सम्बन्ध भएको पत्ता लगाउँछिन् । त्यसपछि घर र परिवार अशान्तिमा हुन्छन् । यस्तो अवस्थामा स्टिभाले परिवारलाई उसकी विवाहिता बहिनी आन्ना अर्कादेयेभ्ना कारेनिन स्थिति शान्त पार्न सेन्ट पिटर्सबर्गबाट भेट्न आउँदैछिन् भन्ने कुराको जानकारी दिन्छ । आन्ना आफ्ना दाजु-भाउजुको झगडा मिलाउन आइरहेकी थिइन् ।

यही बीचमा स्टिभाको बाल्यकालको साथी कोन्स्टान्टिन दिमित्रिभिच लेभिन (कोस्ट्या) डलीकी कान्छी बहिनी राजकुमारी काटेरिना अलेक्जान्ड्रोभना शेरबत्स्काया (किट्टी) लाई प्रेम प्रस्ताव राख्ने उद्देश्यले मस्को आइपुग्छ । लेभिन एक भावुक, बेचैन तर लजालु कुलीन जमिन्दार हो । ऊ आफ्ना मस्कोका साथीहरूभन्दा फरक ढङ्गले धेरै सम्पत्तिसहित देशमै बस्ने विकल्प रोज्छ । उसले किट्टीलाई काउन्ट एलेक्सेई किरिलोभिच भ्रोन्स्की नामक एक सेनाको घोडचढी अधिकारीले पछ्याइरहेको कुरा थाहा पाउँछ ।

भ्रोन्स्की एक आकर्षक र साहासिक युवा सैनिक हो । रेल स्टेसनमा आन्नाको भ्रोन्स्कीसँग भेट हुन्छ । आन्ना र भ्रोन्स्कीले एउटै गाडीमा यात्रा गरे र सँगै कुराकानी गरे । यसरी परिवारका सदस्यहरूको पुनर्मिलन हुन्छ । भ्रोन्स्कीले आन्नालाई पहिलो पटक देख्छ, एउटा रेलवे कर्मचारी दुर्घटनावश रेलको अगाडि खस्छ र मारिन्छ । आन्नाले यसलाई नराम्रो लक्षणको रूपमा व्याख्या गर्छिन् । यद्यपि भ्रोन्स्की आन्नासँग मोहित हुन्छ र उसले मृतकको परिवारको लागि दुईसय रूबल दान गर्दछ । यो कुराले आन्नालाई प्रभावित पार्छ । आन्नाले आफ्नो जवान छोरा सर्गेई (सेरियोजा) लाई पहिलो पटक एक्लै छोडेकोले गर्दा पनि असहज महसुस गरिरहेकी हुन्छिन् । आफ्नो जीवनको खोक्रोपनको महसुस गरिरहेकी आन्नाले भ्रोन्स्कीसँगको भेटघाटपछि एक अज्ञात आकर्षणको महसुस गर्न लाग्छिन् ।

ओब्लोन्स्कीको घरमा आन्नाले स्टिभाको गलत सम्बन्धको बारेमा डलीसँग खुला तथा भावनात्मक रूपमा कुरा गर्छिन् र स्टिभाले अविश्वासको बाबजुद पनि उनलाई माया गर्छ भन्ने आश्वासन दिन्छिन् । आन्नाको भाषणबाट डली प्रभावित हुन्छिन् र स्टिभालाई माफ गर्ने निर्णय गर्छिन् ।

आन्ना करेनिनामाथि बनाइएको चलचित्रको एक पोस्टर

डली र आन्नालाई भेट्न आउने किट्टी केवल अठार वर्षकी छिन् । डेब्युटेन्टको रूपमा आफ्नो पहिलो सिजनमा उनले सामाजिक स्तरको व्यक्तिसँग उत्कृष्ट खेल खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ । भ्रोन्स्कीले उनीमाथि पर्याप्त ध्यान दिइरहेको छ र त्यो साँझ एउटा बल खेलमा ऊसँगै नृत्य गर्ने आशा गरिएको छ । किट्टी आन्नाको सुन्दरता र व्यक्तित्वबाट प्रभावित हुन्छिन् र उनीसँग भ्रोन्स्कीको जस्तै मोहित हुन्छिन् । लेभिनले आफ्नो घरमा किट्टीलाई प्रेम प्रस्ताव राख्दा उनले त्यसलाई भद्दा ढङ्गले अस्वीकार गर्दछिन् । तर यसको विपरीत किट्टीको पिताचाहिँ लेभिनको पक्षमा हुन्छ ।

एउटा भव्य नृत्य समारोहमा भ्रोन्स्कीको सम्पूर्ण ध्यान आन्नामा केन्द्रित हुन्छ । ठूलो बलमा किट्टीले भ्रोन्स्कीबाट निश्चित कुरा सुन्ने आशा राख्छिन् तर भ्रोन्स्की आन्नासँग नाच्छ । स्तब्ध र हृदयविदारक किट्टीलाई ऊ केवल साथीको रूपमा रोज्छ । किट्टीले भ्रोन्स्कीको आन्नासँग प्रेम भएको कुरा थाहा पाउँछिन् । खुला प्रेमको बावजुद ऊसँग विवाह गर्ने कुनै उद्देश्य छैन । भ्रोन्स्कीले किट्टीसँगको आफ्नो अन्तरक्रियालाई मनोरञ्जनको स्रोतको रूपमा मात्र मान्दछ र किट्टीले त्यही कारणले काम गरेको ठान्छ । भ्रोन्स्कीको भावनात्मक र शारीरिक प्रतिक्रियाबाट आतिएर आन्ना तुरुन्तै सेन्ट पिटर्सबर्ग फर्किन्छिन् । भ्रोन्स्की पनि त्यही ट्रेनमा यात्रा गर्दछ । रातभरीको यात्राको क्रममा दुवैले भेट गर्दछन् र भ्रोन्स्कीले आफ्नो प्रेम स्वीकार गर्छ । आन्नाले उसलाई अस्वीकार गर्छिन्, यद्यपि उनी उसको ध्यानबाट धेरै प्रभावित भएकी हुन्छिन् ।

किट्टीको अस्वीकारबाट दबिएको लेभिन विवाहको कुनै पनि आशा छोडेर आफ्नो सम्पत्तिमा फर्किन्छ । आन्ना आफ्नो पति कारेनिन (एक वरिष्ठ सरकारी अधिकारी) र छोरा सेरियोजाकोमा सेन्ट पिटर्सबर्ग फर्किन्छिन् । भ्रोन्स्कीसँगको भेटघाटपछि पहिलो पटक आफ्नो पतिलाई हेर्दा आन्नाले उसलाई अनाकर्षक भएको पाउँछिन् । यद्यपि ऊ एउटा राम्रो मान्छे हो भनेर चित्त बुझाउँछिन् । आन्ना आफ्नो पति कारेनिनलाई मन पराउँदैनथिन् । उनीहरूको सम्बन्ध चीसो थियो । उनी त केवल आफ्नो बच्चाको लागि मात्र पतिसँग बसिरहेकी थिइन् । कारेनिन आफ्नो काममा सधैं व्यस्त हुन्थ्यो र आफ्नो जीवनमा सन्तुलन कायम राख्ने प्रयासमा लागिरहेको हुन्थ्यो । उसले अब आन्नाको बदलिरहेको व्यवहारलाई सूचित गर्न लागिरहेको थियो ।

भ्रोन्स्कीले अस्वीकार गरेपछि किट्टीको स्वास्थ्य बिग्रिरहको थियो । शचरबात्स्कीले डाक्टरहरूसँग किट्टीको स्वास्थ्यको बारेमा परामर्श गर्छ । उनी भ्रोन्स्कीको अस्वीकारपछि असफल भएको महसुस गरिरहेकी हुन्छिन् । एउटा विशेषज्ञले किट्टीलाई ठीक बनाउनको लागि विदेशको कुनै स्वास्थ्य स्पामा जानुपर्ने सुझाव दिन्छ । डलीले किट्टीसँग कुरा गर्छिन् । त्यसपछि उनले भ्रोन्स्की र लेभिनको कारणले किट्टी पीडामा छिन् भन्ने कुरा बुझ्छिन् । भ्रोन्स्कीद्वारा अपमानित र लेभिनलाई गरेको अस्वीकृतिबाट पीडित किट्टीले स्टिभाको बेइमानीको उल्लेख गरेर आफ्नी बहिनीलाई दुःख दिन्छिन् र भन्छिन् – म कहिल्यै पनि आफूलाई धोका दिने व्यक्तिलाई माया गर्न सक्दिनँ । यही बीचमा स्टिभाले नजिकैको जग्गा बेच्दै आफ्नो देशको सम्पत्तिमा लेभिनलाई भेट्छ ।

सेन्ट पिटर्सबर्गमा आन्ना फेसनमय समाज र भ्रोन्स्कीकी काकाकी छोरी राजकुमारी बेट्सीको आन्तरिक घेरामा धेरै समय बिताउन थाल्छिन् । भ्रोन्स्की आन्नाको पछि लागिरहन्छ । आन्नाले शुरूमा उसलाई अस्वीकार गर्ने प्रयास गरे पनि अन्ततः उसको ध्यानको अगाडि झुक्छिन् र एउटा सम्बन्ध शुरू गर्छिन् । अब आन्ना र भ्रोन्स्कीको सम्बन्धको शहरमा अफवाह फैलिन थाल्यो । यसैबीच कारेनिनले आफ्नी पत्नीलाई सार्वजनिक रूपमा भ्रोन्स्कीलाई बढी ध्यान दिने कुराको अनुपयुक्तताको बारेमा सचेत गराउँदछ । ऊ आफ्नो सार्वजनिक छविको बारेमा चिन्तित छ । यद्यपि ऊ गल्तीपूर्वक आन्ना शङ्काभन्दा माथि छिन् भन्ने विश्वास गर्छ ।

आन्नाको जीवनमा भ्रोन्स्कीको आगमनले एक भूकम्प नै ल्याइदिएको थियो । एकातिर उनको हृदय भ्रोन्स्कीप्रति गहिरो प्रेममा डुबेको थियो भने अर्कोतिर उनको सामु पति र छोराप्रतिको कर्तव्यको पहाड उभिएको थियो । आन्नाको हृदय दुई भागमा विभाजित भएको थियो । एकातिर उनको हृदयको गहिराईमा प्रेमको एक विचित्र शक्ति थियो, जसले उनलाई भ्रोन्स्कीतिर आकर्षित गर्थ्यो । यो प्रेम यति प्रबल थियो कि उनी आफ्नो जीवनका सबै सुरक्षा र सुखसयललाई छोड्न तयार थिइन् । अर्कोतिर समाजप्रति उनको कर्तव्य, आफ्नो छोराप्रति प्रेम र पतिप्रति जिम्मेदारीले गर्दा उनलाई भावनात्मक आँधीबाट बाहिर लैजाने प्रयास गरिहेको हुन्थ्यो । यो द्वन्द्वले आन्नालाई यस्तो चौबाटोमा ल्याएको थियो, जहाँबाट उनले कुन दिशामा जाने भन्ने कुरा छनौट गर्नु थियो । यो उनको अस्तित्वको लडाइँ थियो ।

भ्रोन्स्की एक रोचक घोडचढी प्रतियोगितामा भाग लिन्छ । यस क्रममा आन्नाको आँखामा उसमाथि नै लागिरहेको थियो भने उनको पतिको आँखा आन्नामाथि लागिरहेको थियो । उसले आफ्नो घोडा फ्राउ-फ्रुमा धेरै मुश्किलले सवारी गर्छ – उसको गैरजिम्मेवारीको कारण त्यो घोडा लड्दछ र त्यसको ढाँड भाँचिन्छ । आन्ना यो दुर्घटनामा आफ्नो शोक लुकाउन असमर्थ हुन्छिन् । यसअघि नै आन्नाले भ्रोन्स्कीलाई आफू गर्भवती भएको कुरा बताएकी थिइन् । कारेनिन पनि दौडमा उपस्थित थियो र आन्नालाई उनको व्यवहार अनुपयुक्त भएको टिप्पणी गर्यो । अब आन्नाले चरम दुःख र जटिल भावनाको स्थितिमा आफ्नो पतिसँग उनीहरूको सम्बन्धको बारेमा स्वीकार गर्छिन् । अब आन्नाको पति भयाक्रान्त अवस्थामा पुग्छ । उसले आन्नासँग सम्बन्ध-विच्छेद गरेको खण्डमा मेरो प्रतिष्ठा गुम्नेछ भन्ने ठान्छ । त्यसकारण उनलाई सजाय दिने उसले एक नयाँ तरीका निकाल्यो । त्यसकारण अब आइन्दा भ्रोन्स्कीसँग कहिल्यै भेट नगर्ने सल्लाह दिन्छ । कारेनिनले उनलाई थप अफवाहबाट बच्नको लागि उनीहरूको विवाह सुरक्षित हुन्छ भन्ने विश्वाससँगै यो कुरालाई भङ्ग गर्ने कुरा बताउँछ । तर आन्नाले यो कुरालाई अस्वीकार गर्छिन् ।

किट्टी र उसकी आमा खराब स्वास्थ्यबाट बच्नको लागि एक जर्मन स्पामा भ्रमण गर्छन् । त्यहाँ तिनीहरूले ह्वीलचेयरमा बाँधिएका पिटिस्ट म्याडम स्टाहल र उनकी धर्मपुत्री सेन्ट भारेन्कालाई भेट्छन् । भारेन्काबाट प्रभावित भएर किट्टी अत्यन्तै पवित्र हुन्छिन् तर आफ्ना पिताको आलोचनाबाट मोहभङ्ग हुन्छ । उनलाई मेडम स्टाहलले बिरामीको नाटक गरिरहेकी छिन् भन्ने कुरा थाहा भएपछि उनी मास्को फर्किन्छिन् ।

किट्टीबाट अस्वीकृत भएको लेभिनले आफ्नो शान्त सम्पत्ति (जमिन) मा खेतीपातीको काम गर्न जारी राख्छ । एउटा सम्बन्ध उसको आध्यात्मिक विचार र संघर्षसँग नजिकबाट जोडिएको छ । ऊ झूटको विचारसँग लड्छ, कसरी त्यसबाट छुटकारा पाउने भनेर सोच्दछ र अरूको झूटको आलोचना गर्दछ । उसले कृषिसँग सम्बन्धित विचारहरूको विकास गर्दछ र कृषि मजदूर तथा आफ्नो जन्मभूमि एवम् संस्कृति बीचको अद्वितीय सम्बन्ध विकास गर्दछ । रूसी किसानको अनौठो संस्कृति र व्यक्तित्वको कारणले रूसमा युरोपेली कृषि सुधारले काम नगर्ने उसको विश्वास छ ।

लेभिन डलीसँग भेट गर्न जान्छ । त्यससपछि डलीले ऊ र किट्टीको बीचमा के भएको थियो भन्ने कुरा बुझाउने प्रयास गर्छिन् । यससँगै किट्टीको व्यवहारको व्याख्या गर्ने प्रयास गर्छिन् । किट्टीको बारेमा डलीको कुराबाट लेभिन धेरै उत्तेजित हुन्छ र उसले डलीबाट आफूलाई टाढा राख्न थाल्छ । लेभिनले किट्टीलाई बिर्सने सङ्कल्प गर्छ र एउटी किसान महिलासँग विवाह गर्ने सम्भावनाबारे विचार गर्छ । यद्यपि आफ्नो कारमा किट्टीलाई देख्दा उसलाई अझै प्रेम भइरहेको महसुस हुन्छ । यसबाट पुनः प्रेम जागृत हुन्छ । किट्टीलाई देखेपछि ऊ पुनः पागल जस्तै हुन्छ । आफ्नो खेतीपाती पनि छोड्दै जान्छ ।

आन्ना भ्रोन्स्कीबाट गर्भवती भइसकेकी थिइन् । यसपछि भ्रोन्सकीले आन्नालाई कारेनिनसँग सम्बन्ध-विच्छेद गर्न भन्छ । सेन्ट पिटर्सबर्गमा कारेनिनले आन्नासँग अलग हुने कुरा अस्वीकार गर्दै जोड दिएर भन्छ – हाम्रो सम्बन्ध जारी रहनेछ । उसले भ्रोन्स्कीसँगको सम्बन्ध कायम राखेमा सेर्गेइलाई छोडिदिने धम्की पनि दिन्छ । अन्ना धेरै दुःखी हुन्छिन् । आफ्नो छोरो गुमाउने कुराले पनि उनी भयभित थिइन् ।

आन्ना र भ्रोन्स्कीले एक-अर्कालाई भेट्ने कार्य जारी राखेपछि कारेनिनले सम्बन्ध-विच्छेदको बारेमा एउटा वकिलसँग सल्लाह लिन्छ । समयावधिको क्रममा रूसमा सम्बन्ध विच्छेदको लागि केवल निर्दोष पक्षले एक चक्करमा अनुरोध गर्न सक्थ्यो र या त दोषी पक्षले स्वीकार गर्दथ्यो – जसले समाजमा आन्नाको हैसियतलाई बिगार्छ र अर्थोडक्स चर्चमा तिनलाई पुन: विवाह गर्नबाट रोक्न सक्छ – अथवा दोषीले व्यभिचारको कार्यमा पार्टीको खोज गर्न सक्छ । कारेनिनले आन्नालाई भ्रोन्स्कीका केही प्रेमपत्रहरू हस्तान्तरण गर्न बाध्य पार्छ तर तिनीहरूलाई वकिलले मुद्दाको प्रमाणको रूपमा अपर्याप्त ठान्छ । स्टिभा र डलीले सम्बन्धविच्छेदको लागि कारेनिनको अभियानको विरुद्धमा बहस गर्छन् ।

आफ्नी छोरी एनीको कठिन जन्मपछि आन्ना मर्दैछिन् भन्ने सुनेपछि कारेनिनले आफ्नो योजना परिवर्तन गर्छ । आन्ना आफ्नो पतिबाट माफी चाहन्छिन् । अब कारेनिन पग्लिन्छ । आन्नाले एक बच्चीलाई जन्म दिन्छिन् । यसपछि कारेनिनले आन्ना र भ्रोन्स्की दुवैलाई माफी दिन्छ । कारेनिनले बच्चीलाई पनि आफ्नै मानेर स्वीकार गर्छ । यद्यपि कारेनिनको उदारताबाट लज्जित भ्रोन्स्कीले आफूलाई गोली हानेर आत्महत्या गर्ने असफल प्रयास गर्छ । स्वस्थ भएपछि कारेनिनको क्षमा र एनीप्रतिको लगावको बाबजुद आन्ना कारेनिनसँग बस्न नसक्ने कुरा महसुस गर्छिन् । आन्नाले भ्रोन्स्की ताशकन्दमा सैन्य पोस्टिङगको लागि जाँदैछ भन्ने कुरा थाहा पाउँछिन् र उनी निराश हुन्छिन् । अब आन्ना र भ्रोन्स्कीको पुनर्मिलन हुन्छ । त्यसपछि सेरियोजा र कारेनिनलाई छोडपत्रको प्रस्ताव छोडेर उनीहरू यूरोप (इटाली) भाग्छन् ।

यसैबीचमा स्टिभाले लेभिनसँग ‘म्याच-मेकर’ को रूपमा काम गर्छ, उसले लेभिन र किट्टी बीचको बैठकको व्यवस्था गर्छ, जसको परिणामस्वरूप उनीहरूको मेलमिलाप हुन्छ । लेभिन र किट्टीको बीचमा पुनः एकपटक प्रेम जागृत भएको थियो । उनीहरूले एक-अर्कोको बीचमा ‘इन्गेजमेन्ट’ गरे र विवाहसमेत गरे । यसपछि उनीहरू आफ्नो सम्पत्तिमा आफ्नो नयाँ जीवन शुरू गर्छन् । दम्पती खुसी भए तापनि विवाहको पहिलो तीन महिना उनीहरूले तीक्तता र तनावपूर्ण जीवन बिताउँछन् । लेभिनले किट्टीसँग बिताउन चाहेको समयसँग असन्तुष्टि महसुस गर्छ । वैवाहिक जीवनमा सुधार हुन थालेपछि लेभिनले आफ्नो भाइ निकोलाई क्षयरोगको कारण मर्दैछ भनेर थाहा पाउँछ । किट्टीले निकोलाईलाई हेर्न लेभिनसँग यात्रा गर्ने प्रस्ताव राख्छिन् र निकोलाईको हेरचाहमा आफूलाई ठूलो सहयोगी प्रमाणित गर्छिन् । जति प्रयास गर्दा पनि उसको भाइको मृत्यु भयो । पत्नीले आफूले गर्न सक्नेभन्दा असीम रूपमा धेरै सक्षम तरीकाले परिस्थितिको जिम्मा लिइरहेको देखेर किट्टीप्रति लेभिनको प्रेम बढ्छ । अन्ततः किट्टीले आफू गर्भवती भएको कुरा थाहा पाउँछिन् ।

युरोपमा भ्रोन्स्की र आन्ना आफूलाई स्वीकार गर्ने साथीहरू खोज्नको लागि संघर्ष गर्छन् । उनीहरूमा नयाँ शुरुवातसँगै नयाँ चुनौती पनि आउँछन् । उनीहरूले एक यस्तो समाजमा स्थान बनाउनुपर्ने हुन्छ, जसले उनीहरूलाई स्वीकार गर्नमा हिच्किचाउँछ । एक समय उनीहरूको लागि सबै कुरा रहेको प्रेम अब नयाँ चुनौती बन्द जान्छ । उनीहरूको नयाँ संसार उत्साह र सपनाले भरिएको हुन्छ तर छिट्टै उनीहरूको सपना वास्तविकताभन्दा धेरै जटिल हुँदै जान्छ । समाजले उनीहरूको प्रेमलाई अस्वीकार मात्र गर्दैन, उनीहरूलाई पतीत देखाउने प्रयास पनि गर्छ । कुनैबेला सबैभन्दा शक्तिशाली रहेको उनीहरूको प्रेम अब सबभन्दा बढी कमजोरी बन्नजान्छ । यसको अतिरिक्त आन्नाको छोरासँगको दूरी पनि एक गहिरो व्यक्तिगत चुनौती बन्छ । उनको मातृत्वको भावनाले उनलाई लगातार सताउँछ । उनी छोराप्रति आफ्नो कर्तव्य र प्रेममा फसेको महसुस गर्छिन् । भ्रोन्स्की पनि आफ्नो भूमिकामा सङ्घर्ष गर्छ । ऊ आन्नाको प्रेम र समर्थनको बावजुद समाजको दबाव र आफ्ना अतीतका निर्णहरूको दबावको महसुस गर्छ । उनीहरूको संघर्षले उनीहरूलाई एक-अर्कोको निकट लिएर आउँछ तर सँगै उनीहरूको बीचको दूरीलाई उजागर गर्छ ।

आन्ना अन्ततः भ्रोन्स्कीसँग एक्लै बस्न पाउँदा खुसी भए पनि निसास्सिएको महसुस गर्छिन् । तिनीहरू आफ्नै वर्गका रूसीहरूसँग भेटघाट गर्न सक्दैनन् र तिनीहरूलाई मनोरञ्जन गर्न गाह्रो हुन्छ । आन्नासँग हुनु नै आफ्नो खुशीको कुञ्जी हो भन्ने विश्वास गर्ने भ्रोन्स्कीले आफूलाई थप उदास र असन्तुष्ट पाउँछ । ऊ चित्रकला गर्दछ र प्रतिभाको एक प्रवासी रूसी कलाकारलाई संरक्षण गर्ने प्रयास गर्दछ । यद्यपि भ्रोन्स्कीले आफ्नो कलामा प्रतिभा र जोशको कमी छ भन्ने कुरा देख्दैन र कलाको बारेमा उसको कुराकानी अत्यन्तै देखावटी हुन्छ । बढ्दो बेचैनीको कारणले आन्ना र भ्रोन्स्की पुनः रूस फर्कने निर्णय गर्दछन् ।

सेन्ट पीटर्सबर्गमा आन्ना र भ्रोन्स्की सबैभन्दा राम्रा होटलहरूमध्ये एउटामा बस्छन्, तर अलग-अलग सुइट लिन्छन् । भ्रोन्स्की अझै पनि रूसी समाजमा स्वतन्त्र रूपमा हिड्न सक्षम छ तर आन्नालाई त्यसो गर्नबाट बञ्चित गरिएको छ । अब उसको पुरानो साथी राजकुमारी बेट्सीसँग पनि सम्बन्ध रहेको छ । भ्रोन्स्कीले अब आफूलाई प्रेम गर्दैन भनेर आन्ना चिन्ता गर्न थाल्छिन् । यसैबीच उच्च वर्गको फेसनयुक्त धार्मिक र रहस्यमय विचारहरूले उत्साहित काउन्टेस लिडिया इभानोभ्नाद्वारा कारेनिनलाई सान्त्वना दिइन्छ । इभानोभ्नाले सेरियोजालाई उसकी आमा मरिसकेको कुरा गरेर आन्नाबाट टाढा राख्न सल्लाह दिन्छिन् । यद्यपि सेरियोजाले यो कुरालाई सत्य हो भनेर विश्वास गर्न अस्वीकार गर्छ । आन्ना नवौं जन्मदिनमा निमन्त्रणा नगरी सेरियोजालाई भेट्न जान्छिन् तर कारेनिनले उनलाई भेट्छ ।

आन्नालाई उच्च समाजबाट पूर्ण रूपले बहिष्कार गरिएको हुन्छ । कम्तीमा पनि समाजमा आफ्नो पुरानो स्थान फिर्ता गर्न आतुर आन्ना सेन्ट पिटर्सबर्गको उच्च समाजका सबै उपस्थित थिएटरमा एउटा कार्यक्रममा भाग लिन्छिन् । भ्रोन्स्कीले उनलाई नजान आग्रह गर्छ । तर आफू त्यहाँ किन उपस्थित हुन सक्दिनँ भनेर आन्ना आफैंलाई व्याख्या गर्न असमर्थ छिन् । थिएटरमा आन्नालाई उसका पुराना साथीहरूले खुल्लमखुल्ला खण्डन गर्छन्, जसमध्ये एउटाले जानाजानी दृश्य बनाउँछ र थिएटर छोड्छ । थिएटरमा उनलाई सार्वजनिक रूपले अपमानित गरिन्छ । त्यसमा उनले आफ्नो सामाजिक अलगावको कठोर सच्चाईको समान गर्नुपर्छ । आन्ना बर्बाद भएकी छिन् । सेन्ट पीटर्सबर्गमा आफ्नो लागि ठाउँ खोज्न असमर्थ भ्रोन्स्की र आन्ना भ्रोन्स्कीको आफ्नै देशको सम्पत्तिमा जान्छन् ।

डली, उसकी आमा राजकुमारी शेरबत्स्काया र डलीका छोराछोरीहरू लेभिन तथा किट्टीसँगै गर्मी याम बिताउँछन् । लेभिनको जीवन सरल र अप्रभावित छ, यद्यपि लेभिन शेरबत्स्कायाको यति धेरै आक्रमणबाट असहज अवस्थामा छ । एक आगन्तुक भेस्लोव्स्कीले गर्भवती किट्टीलाई खुला रूपमा जिस्क्याउँदा ऊ अत्यन्त ईर्ष्यालु हुन्छ । लेभिनले आफ्नो ईर्ष्यालाई जित्ने प्रयास गर्छ । भेस्लोभ्स्की तथा ओब्लोन्स्कीसँगको एक शिकारको क्रममा ऊ सफल हुन्छ तर अन्ततः आफ्नो भावनाको अगाडि झुक्दछ र भेस्लोभस्कीलाई लज्जास्पद दृश्यमा छोड्न आदेश दिन्छ । भेसलोब्स्की तुरुन्तै आन्ना र भ्रोन्स्कीसँगै उनीहरूको नजिकैको सम्पत्तिमा बस्न जान्छ ।

डली आन्नासँग भेट्न गएपछि उनी लेभिनको कुलीन – अझैसम्मको सादा गृह जीवन र भ्रोन्स्कीको अत्याधिक विलासी र धनी देशको सम्पत्तिको बीचको भिन्नताबाट प्रभावित हुन्छिन् । उनी आन्नाको फेसनयुक्त लुगाहरू वा भ्रोन्स्कीले आफूले निर्माण गरिरहेको अस्पतालमा असाधारण खर्चसँग तालमेल गर्न पनि असमर्थ छिन् । यसको अतिरिक्त आन्ना र ऊसँग सबै कुरा राम्रो छैन । डलीले आन्नाको चिन्तित व्यवहार र भेसलोभ्स्कीसँगको उसको असहज प्रेमलाई सूचित गर्छिन् । भ्रोन्स्कीले डलीलाई भावनात्मक अनुरोध गर्छ, आन्नालाई कारेनिनसँग सम्बन्धविच्छेद गर्न मनाउन आग्रह गर्छ, ताकि दुवैले विवाह गर्न र सामान्य रूपमा जीवन बिताउन सकून् ।

आन्ना भ्रोन्स्कीसँग अत्यन्त ईर्ष्यालु भएकी छिन् र उसले छोड्दा छोटो यात्राको लागि पनि सहन सक्दिनन् । भ्रोन्स्की प्रान्तीय चुनावको लागि धेरै दिन टाढा हुँदा आन्ना उसलाई छोड्नबाट रोक्नको लागि ऊसँग विवाह गर्नुपर्छ भन्ने कुरामा विश्वस्त हुन्छिन् । आन्नाले कारेनिनलाई पत्र लेखेपछि उनीहरूले मस्कोको लागि ग्रामीण इलाका छोडिदिन्छन् ।

किट्टीको लागि मस्को भ्रमण गर्दा लेभिन चाँडै शहरको द्रूत-गति, महँगो र तुच्छ सामाजिक जीवनमा बानी पर्छ । ऊ स्टिभासँगै एक सज्जनको क्लबमा जान्छ, जहाँ दुईजनाले भ्रोन्स्कीलाई भेट्छन् । लेभिन र स्टिभा आन्नासँग भेट गर्न जान्छन्, जसले अनाथ अङ्ग्रेजी केटीको अविभावक बनेर आफ्नो फुर्सदका दिनहरू बिताइरहेकी छिन् । लेभिन शुरूमा यात्राको बारेमा असहज महसुस गर्दछ तर आन्नाले सजिलै उसलाई जादूमा पार्छिन् । उसले किट्टीसँग आन्नालाई भेट्न आएको कुरा स्वीकार गर्छ । त्यसपछि किट्टीले उसलाई आन्नासँग प्रेममा परेको आरोप लगाउँछिन् । लेभिनमा मस्को समाजको जीवनको नकारात्मक, भ्रष्ट प्रभाव रहेको महसुस गर्दै दम्पतीलाई पछि मेलमिलाप गराइन्छ ।

लेभिन जस्तो मानिसलाई कसरी आकर्षित गर्न सकिन्छ, जसको एक जवान र सुन्दर नयाँ पत्नी छिन् ? यो कुरालाई आन्नाले बुझिरहेकी थिइनन् । तर अब उनी भ्रोन्स्कीलाई आकर्षित गर्न सक्दिनन् । भ्रोन्स्कीसँगको उनको सम्बन्धमा तनाव बढ्दै गएको छ, किनकि ऊ बहिष्कृत हुँदा रूसी समाजमा स्वतन्त्र रूपमा हिड्न सक्छ । उसको बढ्दो तीक्तता, निराशा र ईर्ष्याको कारणले उनीहरूमा झगडा निम्तिन्छ ।

आन्नाले अब सबै कुरा गुमाएको महसुस गर्न लागिन् । आन्ना निन्द्रा लाग्ने मोर्फिन प्रयोग गर्दछिन्, जुन बानी उनले आफ्नो देशको सम्पत्तिमा भ्रोन्स्कीसँग बस्दा शुरू गरेकी थिइन् । उनी त्यसैमा अभ्यस्त भइन् । कुनैबेला पूर्ण महसुस हुने उनको जीवन अब अर्थहीन लाग्नलाग्छ । उनको सङ्घर्षले उनलाई प्रेम जतिसुकै प्रबल भए पनि जीवनका कठिनाहरूको सामना गर्नको लागि अपर्याप्त छ भन्ने लाग्छ । अब उनी महसुस गर्छिन्, वास्तविक खुशी र सन्तुष्टि बाहिरी चीजहरूमा प्राप्त हुँदैन, बरु भित्रको शान्ति र आत्मा-स्वीकृतिमा प्राप्त हुन्छ ।

यसैबीच लामो र कठिन परिश्रमपछि किट्टीले एउटा छोरो दिमित्रीलाई जन्म दिन्छिन्, जसको नाम मिता राखियो । सानो र असहाय बच्चालाई देखेर लेभिन भयभीत हुन्छ । स्टिभाले नयाँ पदको लागि प्रशंसा प्राप्त गर्न कारेनिनलाई भेट्छ । भ्रमणको क्रममा स्टिभाले कारेनिनलाई आन्नासँग सम्बन्ध-विच्छेद गर्न आग्रह गर्छ तर कारेनिनका निर्णयहरू अब लिडिया इभानोभ्नाले सिफारिस गरेको फ्रान्सेली दावेदारद्वारा शासित छन् । उसले स्पष्ट रूपमा आफ्नो निद्रामा दर्शन पाउँछ र कारेनिनलाई एक रहस्यमय सन्देश दिन्छ । त्यसमा उसले सम्बन्ध-विच्छेदको लागि उसको अनुरोध अस्वीकार गर्नुपर्छ भन्ने हिसाबले व्याख्या गर्छ ।

आन्ना भ्रोन्स्कीप्रति तीव्र रूपले ईर्ष्यालु र तर्कहीन हुन्छिन्, जसलाई उनी अन्य महिलाहरूसँग सम्बन्ध भएको शङ्का गर्छिन्; आफ्नी आमाको धनी समाजकी महिलासँग विवाह गर्ने योजनामा लाग्दछ भन्ने कुरामा विश्वस्त हुन्छिन् । उनीहरूको बीचमा एउटा तीक्ततापूर्ण विवाद छ र आन्नाले सम्बन्ध समाप्त भएको विश्वास गर्छिन् । उनी आत्महत्यालाई आफ्नो पीडाबाट मुक्तिको मार्गको रूपमा सोच्न थाल्छिन् । आफ्नो मानसिक र भावनात्मक भ्रममा उनले भ्रोन्स्कीलाई आफ्नो घरमा आउन आग्रह गर्दै टेलिग्राम पठाउँछिन् । त्यसपछि उनी डली र किट्टीलाई भेट्न जान्छिन् । आन्नाको भ्रम र क्रोधले उनलाई पराजित गरिदिएको छ । उनले अब अत्यन्तै भीडयुक्त रेलवे प्लेटफर्मको अन्तमा – भ्रोन्स्कीसँगको पहिलो भेटमा रेल कर्मचारीको मृत्युसँग सचेत समरूपतामा – गुडिरहेको मालगाडीको पाङ्ग्राको बीचमा घातक उद्देश्यसँगै आफूलाई फ्याँकिदिन्छिन् र उनको मृत्यु हुन्छ ।

आन्नाको मृत्युपछि भ्रोन्स्कीको हृदय पूर्ण रूपमा भङ्ग हुन्छ । अपराधबोध र दुःखले भरिएको ऊ सेनामा सामेल भएर सर्बियाली युद्ध लड्न जान्छ । आन्नाको मृत्यु भएको दुई महिनापछि लेभिनलाई यसको धेरै झट्का लाग्यो । अब ऊ जिन्दगीको उद्देश्य खोज्नको लागि धेरै ठूला दार्शनिककोमा जान लाग्छ । ऊ विस्तारै सहज महसुस गर्दै जान लाग्यो । उसले हीनताबोधको सट्टा आफ्नो परिवारको हेरविचार गर्नुपर्छ भन्ने कुरा महसुस गर्यो ।

सर्गेई इभानोभिच (लेभिनको भाइ) को पछिल्लो पुस्तकलाई पाठक र आलोचकहरूद्वारा बेवास्ता गरिएको छ र ऊ स्लाभवादप्रति रूसी प्रतिबद्धतामा भाग लिन्छ । स्टिभाले आफूले चाहेको पद पाउँछ र कारेनिनले भ्रोन्स्की र आन्नाको बच्चा एनीलाई लिन्छ ।

लेभिनको घरमा बिजुली समान तूफान आउँछ, जबकि उसकी श्रीमती र नवजात पुत्र बाहिर छन् । आफ्नो सुरक्षाको डरमा लेभिनले आफ्नो छोरालाई किट्टीलाई जत्तिकै माया गर्छ भन्ने कुरा थाहा पाउँछ । किट्टीको परिवार आफ्नो पतिको रूपमा परोपकारी व्यक्तिले ईसाईलाई मान्दैन भन्ने कुराले चिन्तित छ । कथाको अन्त्यमा लेभिन आफ्ना नयाँ स्वीकृत विश्वासहरूको बावजुद आफू मानव भएको र गल्ती गरिरहने निष्कर्षमा पुग्छ । उसको जीवन अब सार्थक भएको थियो ।

सन्दर्भ स्रोतहरू

1. Tolstoy, Leo. Anna Karenina. Trans. by Richard Pevear and Larissa Volokhonsky. Penguin Classics, 2000.
2. R.F. Christian, Tolstoy: A Critical Introduction, Cambridge University Press, 1969.
3. Isaiah Berlin, The Hedgehog and the Fox, Simon and Schuster, 1953.
4. Caryl Emerson, The Cambridge Introduction to Russian Literature (Cambridge University Press, 2008)
5. Elaine Showalter, Toward a Feminist Poetics, 1979
6. Troyat, Henri. Tolstoy (1967).
7. Wilson, A.N. Tolstoy: A Biography (1988).
8. Study and Research of various websites, blogs, online portals, youtube channels, etc.
9. https://dn790000.ca.archive.org/0/items/annakareninatols00tolsiala/annakareninatols00tolsiala.pdf