बलिदानमा बैतडी नालापानीदेखि जनयुद्धसम्म – कर्ण दयाल ‘सोराडी’
लेखक कर्ण दयाल ‘सोराडी’को अनुसन्धानात्मक पुस्तक हो ‘बलिदानमा बैतडी नालापानीदेखि जनयुद्धसम्म’। लेखकले विभिन्न समयमा देशको लागी बलि चढने बैतडेली योद्धाहरुको बारेमा अनुसन्धान गरी पुस्तक तयार पार्नुभएको छ ।
”भनिन्छ, मानिसका लागि सबैभन्दा प्यारो उसको जीवन हुन्छ, तर दुनियाँमा बिरलै मानिस यस्ता भेटिन्छन्, जसले आफ्नो जीवनभन्दा सन्दा माथि आफ्नो मातृभूमि देख्छन् ।” पुस्तकमा कर्ण दयाल ‘सोडारी’ लेख्नुहुन्छ, ”आफ्नो राष्ट्र देख्छन् । राष्ट्रियता देख्छन् । स्वाभिमान र स्वतन्त्रता देख्छन् । यस्ता महान् मान्छेहरूलाई विगतको कालखण्डदेखि वर्तमान कालसम्म बैतडीको माटोले जन्माइरहेको इतिहास हामी सबैका माझ छर्लङ्ग छ । राष्ट्र र राष्ट्रियताको सन्दर्भमा होस् या राजनीतिक तथा सामाजिक न्याय र समानताका लागि होस्, आफ्नो जीवन बलिदान गर्ने कोटा चुक्ता गर्नमा बैतडी जिल्ला चुकेको छैन । थुप्रै बैतडेली योद्धाहरूले आफ्नो जीवन अर्पण गरेका छन् र इतिहास रचेर गएका छन् । नयाँ युगको निर्माण गरेर गएका छन् । भलै उनको त्याग बलिदानलाई अभिलेखीकरण गर्न सकिएको छैन । दस्ताबेजीकरण गर्न सकिएको छैन । लेखन, पुनर्लेखन गर्न सकिएको छैन । यो दुःखद पक्ष हो । यस तथ्यलाई मध्यनजर गर्दै यी महान् मान्छेहरूको योगदानलाई कसरी लिपिबद्ध गर्न सकिन्छ रु कसरी खोज अनुसन्धान गर्न सकिन्छ भन्ने मेरो उत्कत चाहलाई थोरै मात्रामा भए पनि प्रज्ञा-प्रतिष्ठानले सम्बोधन गरेको अनुभूति भएको छ । नालापानीको युद्धदेखि जनयुद्ध हुँदै जनआन्दोलनसम्मको समयावधिमा बलिदान गर्ने योद्धाहरूको जीवनसँग सम्बन्धित रहेर केही खोज अनुसन्धान गरी प्रकाशनको तहसम्म पुग्न सफल भएको छु । नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको अनुसन्धान परियोजनाअन्तर्गत यो खोज अनुसन्धान कार्य सम्पन्न गरेको छु । खोज अनुसन्धानको पाटो आफैंमा चुनौतीपूर्ण रहेकाले यो अनुसन्धान आफैंमा पूर्ण नहुन सक्छ तर यसलाई पूर्ण बनाउन आफ्नो बुद्धि, विवेक र बलबुताले भ्याएसम्म अथक प्रयास गरेको छु । अनुसन्धानका सिलसिलामा झेल्नुपर्ने थुप्रै कारक तत्त्वहरू फेला परे । बलिदान गरेका व्यक्तित्वहरूको बारेमा राज्य, राजनीतिक दल र सरोकारवाला निकायको त्यति मात्रामा ध्यान पुग्न नसकेको स्थिति देखियो । गरिबीका कारण बलिदानी परिवार तथा उनका आफन्तजनहरूले बसाइ सरेर गइसकेको स्थितिमा गाउँमा सही सूचना दिनसक्ने स्थानीय जानकार नै नभेटिने समस्यासमेत आयो। हिजो बलिदान गर्ने व्यक्तिहरूसितै काम गरेका र बाँच्न सफल भएका अधिकांश सहयोद्धाहरू र तिनका आफन्तजनहरू पनि रोजीरोटीका लागि विदेशतिर पलायन भएको स्थितिमा अनुसन्धानलाई यथार्थको गहिराइसम्म पुग्न निकै कठिनाइ बेहोर्नुपर्यो । चुनौतीको सामाना गरियो । सयौँ मानिसहरूसँग भेटघाट छलफल गरियो । गाउँमा अझै सञ्चार सेवाको पहुँच नहुँदा पनि कुराकानी गर्न, संवाद गर्नमा समस्या देखियो। उनका परिवाजनहरूले उनीसँग सम्बन्धित आवश्यक कागजपत्रहरू सुरक्षित नहुँदा र ती कागजपत्रहरूको महत्त्वलाई सरोकारबाहरूले बुझाउन नसकेको कारण तथ्य सङ्कलनमा निकै ठुलो हजारौं मानिसहरूसँग फोन सम्पर्क तथा अनलाइन सम्पर्कबाट छलफल संवाद गरियो । विभिन्न कठिनाइका बाबजुद अनुसन्धानलाई सानै आकारमा भए पनि बाहिर ल्याउने प्रयास गरिएको छ ।”
पुस्तकलाई नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले प्रकाशन गरेको छ । एक सय ९४ पृष्ठमा फैलिएको पुस्तकको मूल्य तीन सय ४० रुपियाँ रहेको छ ।