क्यानभासमा कैद मेरो अनुहार

मेरो अनुहार, रङहरूको खेलमा बुनिएको रेखाहरूमा उनिएको । क्यानभासको धरातलमा साकार भएको । कलाकारको तुलिकाघातको सान्निध्यमा सजीव भएको । क्यानभासले बोलेको ।

मेरो रूप, स्वरूप, मौनता, मेरो हाँसो, मेरो आँसु !

ब्रसले कोरिदिएको प्रत्येक रेखा । मेरा संघर्ष र सपनाहरूको कथा हो । चोटहरूको छाया र उज्यालो मुस्कानको प्रतिविम्ब, सजीव चित्रमा मूर्त भएको छ । यो अनुहार रङहरूको कलात्मक प्रस्तुति होइन, यो मेरो यात्रा हो । अस्तित्वका आरोह–अवरोहको मौन कहानी हो ।

क्यानभासमा कैद अनुहारले मेरो गहिराइ खोतल्छ । उचाइ नियाल्छ । अनि मलाई मेरो आफ्नै कथा सुनाउँछ ।

मेरो अनुहारलाई क्यानभासमा उतार्ने कुरा चित्रण मात्र होइन, यो मेरो अस्तित्वको अभिलेख हो । जब वरिष्ठ कलाकार के.के. कर्माचार्य, आलोक गुरुङ, अशोकमान सिं, बाबुराजा द्यला, डिराम पाल्पालीजस्ता नेपाली कलाजगतका स्वनामधन्य हस्तीहरू आफ्नो कूची र रङको सहाराले मेरो अनुहारलाई सजीव बनाउन लाग्नुभयो, तब मैले महसुस गरेँ– क्यानभास रङ र आकृतिको सङ्गम होइन, यो जीवनको ऐतिहासिक दस्तावेज पनि हो ।

त्यही दस्तावेजमा अनुहारको सग्लो र यथार्थ भावभङ्गीहरू रङको भाषामा प्रतिबिम्बित हुन्छन् । तिनले एकातिर व्यक्तिचित्र रचनाको कौशल पक्षलाई सप्रमाण प्रस्तुत गर्छन् । अर्कोतिर व्यक्तिचित्रमा अवतरित व्यक्तिको अनुहारले परिपक्व जीवनयात्राका विविध आयामहरू उद्घाटित गरिरहेको हुन्छ ।

मेरो अनुहार आकृतिबद्ध क्यानभास चित्रमा अग्रज कलाकर्मीहरूका हलचल गरिएका लामो साधनाले सिञ्चित कूचीहरूले मेरो जीवनको कथा सुनाउँदै थिए । रेखाहरू मेरा सङ्घर्षका प्रतीक थिए । रङहरू मेरा सपनाका छाया । मेरा अनुहारका भावमा उहाँहरूले मेरो विगत र वर्तमानलाई सजीव बनाइदिनुभयो । जहाँ म एक व्यक्ति, एक्लो रहिनँ । जहाँ म एक्लो जीवनवय बाँच्ने मानिस मात्रै बनिनँ । त्यहाँ म समग्र समयको लिखित अभिलेख बन्न पुगेँ । त्यहाँ म कला–क्यानभासमा यौटा पाटो बनेँ । कलाकारको अमर कृति भएँ ।

मलाई लाग्छ, कलाकारका हातहरूले मेरो अनुहारमा मेरा अनेकौँ कथा कैद गर्न सकेका छन् । ती आँखाका गहिराइमा मेरा सपना र चुनौतीहरू झल्किन्छन्, ओँठका रेखाहरूमा मेरा सङ्घर्ष र विजयका स्मृति बोल्छन् ।

यी चित्रहरूले मेरो अस्तित्वलाई समयको सीमा नाघेर अनन्त बनाइदिएका छन् । अहिले म क्यानभासमा अमर भएको छु, कलाकारहरूको कूचीबाट । मलाई लाग्छ, म मेरा विगत र वर्तमानको रङ्गीन दस्तावेज भएँ । मेरो अनुहार मात्र होइन, मेरा अनुभव, भावना र जीवनको सम्पूर्ण यात्रा अब क्यानभासमा बोल्छन् ।

म धेरै भाग्यमानी बन्न पुगेँ । म धेरै सौभाग्यशाली भएँ । धन्य कलाकार यहाँहरूको मप्रतिको सद्भावका लागि । मेरो अनुहार रूपाङ्कनमा दिनुभएको परिश्रमका लागि ।

यी महान् कलाकारहरूसँग अब मेरो एउटा साइनो गाँसिएको छ । उहाँहरूको कलाको सहाराले म नयाँ रूपले उजागर भएको छु । उहाँहरूले सिर्जना गरेको मेरो अनुहार केवल मेरो होइन । यो कला, सौन्दर्य, र इतिहासको साक्षी पनि हो । यो एउटा धरोहर हो, जसले भविष्यमा मेरो अस्तित्वलाई सम्झाइरहने छ ।

म खुशी छु किनभने मैले केही नबताए पनि क्यानभासमा कैद मेरो अनुहारले मेरो कथा भन्न सक्छ । म एक जीवन्त चित्र हुँ, जसले समयलाई परास्त गरेको छ, कला र कलाकारको माध्यमबाट ।

जिन्दगीमा कतिपय क्षणहरू यस्ता हुन्छन्, जसले मानिसको मनभित्र आनन्दको तरङ्ग फैलाइदिन्छन् । यस्तै एक अनुपम क्षण मेरो जीवनमा मेरै अनुहार आकृति ‘पोर्टे«ट’ मा आकृतिबद्ध भयो । नेपालका प्रसिद्ध कलाकारहरूका कुशल कलाकर्ममा म आफू उतारिन पाएँ । उहाँहरूको सौजन्यमा मेरो ‘पोर्टे«ट’ मैले प्राप्त गरेँ । त्यो ‘पोर्टे«ट’ मेरो अनुहारको मात्र चित्रण होइन । त्यो मेरो आत्माको रङ्गीन प्रतिविम्ब पनि हो ।

पहिलो पटक त्यस ‘पोर्टे«ट’लाई हेर्दा मेरो मन अचम्मले भरियो । सामान्य दर्पणले देखाउने अनुहारको संरचनाभन्दा पनि बढी गहिराइ थियो त्यो चित्रमा । कलाकारको कुशलता, कल्पना र समर्पणले मेरो अनुहारको प्रत्येक भाव, प्रत्येक रेखा र हरेक झलक जीवन्त रूपमा उतारिएको थियो ।

त्यस ‘पोर्टे«ट’लाई हेर्दै गर्दा मैले मेरो भित्री पक्षलाई पहिलो पटक चिन्न सकेजस्तो अनुभव गरेँ । पोर्टे«ट कलाकर्ममै ख्याति कमाएका कलाकारहरूले बनाउनुभएका मेरो अनुहार अब अनुहारको आकृतिभन्दा धेरै उचाइमा वरण गरिसकेको छ ।

यसमा के.के. कर्माचार्यको रङ र रेखाले न केवल मेरो अनुहार उतारेको थियो । बरु मेरो व्यक्तित्वको अदृश्य छायालाई समेत क्यानभासमा उभ्याइदिएको थियो ।

मेरा आँखाहरूमा सपनाको ज्योति, ओँठहरूमा मुस्कानको मिठास, र अनुहारमा अनुभवको गहिराइलाई उनले यति सरलतासँग उतारेका थिए । त्यो मेरो मात्र होइन, मेरो जीवनको कथा हो ।

पोट्रेटको सौन्दर्यलाई शब्दमा उतार्न कठिन छ । यो कलाकृति हेर्दै गर्दा मैले महसूस गरें कि कला कलाकारको प्रतिभा मात्र होइन । यो एउटा दर्पण हो । यसले हाम्रा भित्री छविलाई बाहिर ल्याउँछ । यी सबै सिर्जनाले मलाई यो सिकायो कि प्रत्येक मानिस आफैँमा एउटा कलाकृति हो, केवल त्यसलाई सही दृष्टिकोणले हेर्नुपर्छ ।

यस पोर्टे«टले मलाई यति आनन्दित बनायो, बरु जीवनमा सिर्जनाको महत्वलाई अझ गहिरोसँग बुझ्न सिकायो । कला बाहिरी सौन्दर्यको उपासना होइन; यो त मनको जडान पनि हो । त्यसैले यो अब मेरो लागि एउटा तस्वीर मात्र होइन, मेरो जीवनको अभिन्न अंश बनिसकेको छ ।

मेरो अनुहार चित्रित त्यो पोट्रेटलाई हेर्छु, म आफूलाई झनै नयाँ रूपमा पाउँछु । धन्यवाद, के.के. कर्माचार्य, आलोक गुरुङ, अशोकमान सिंह जसले मलाई मेरो अनुहार र आत्माको यो सुन्दर रूप चिनाइदिनुभयो । उहाँको यो कलाकृतिले मेरो जीवनको कथा बोलेको छ र म यसप्रति सधैँ गदगद रहने छु ।

आफ्नो ‘पोट्र्रेट’ आफैँले हेर्दा सोँच्छु त्यसमा गहिरो आत्मचिन्तन र विश्लेषणको सङ्केत संयोजित छ । यसले मान्छेको व्यक्तित्व, जीवनको यात्रा र आफ्नै अनुहार वा छविमा प्रतिबिम्बित आन्तरिक भावना बुझ्ने प्रयासलाई जनाउँछ । यसले आत्मालोचना, आत्मस्वीकृति, र परिवर्तनको भावना पनि व्यक्त गर्छ ।

मानिस आफ्नो अनुहार कुनै ऐनामा हेर्छ एकप्रकारले मक्ख पर्छ । म पनि आफ्नो चित्रमय ‘पोट्र्रेट’ हेर्छु, त्यो बाह्य स्वरूपको मात्र विश्लेषण होइन, आन्तरिक जीवनको गहिराइ पनि त्यसमा व्यक्त भएको हुँदा ऐनामा हेरिने अनुहारभन्दा नितान्त नयाँपन यसमा म पाउँछु ।

यो विषय साहित्य, कला, वा दर्शनमा गहिरो लेखन र अभिव्यक्तिका लागि प्रेरणादायी हुन सक्छ । समयको क्यानभासमा आफ्नो प्रतिविम्बमाथि एक नजर राख्दा तिनमा झल्किएको अनुहार, अनुहार मात्र हुँदैन । त्यो एउटा यात्राको दस्तावेज हुन्छ । निश्चल आँखामा साँचिएका सपनाहरू, निधारमा कोरिएका चिन्ताका रेखाहरू र ओँठको कुनामा लुकेका कथा । समयले कोरिदिएको यस क्यानभासमा उज्यालो रङहरू पनि थिए । जुन विजयका क्षणहरू सम्झाउँथे र गाढा छायाहरू पनि, जसले दुःख र संघर्षको गहिराइ देखाउँथे ।

अनि ती आँखाहरू जसले जति हेर्‍यो, उति फरक कथा बोल्थे । कतै सम्झनाहरूको कोलाज थियो, कतै अधुरो खोजको संकेत । एउटा अनुहारले आफैँलाई हेर्दा, आफैँलाई चिन्ने र आफैँलाई नचिन्ने दोहोरो अनुभूति । के यो मैले खोजेको म हुँ ? वा समयले बनाएको म ?

त्यो क्षण, ऐनामा हेर्दा यो महसूस भयो, यो प्रतिविम्ब जीवनको कलात्मक संस्मरण हो । हरेक रेखा, हरेक दृष्टि एउटा अमूर्त कलाजस्तो पनि अमूर्त कविताजस्तो पनि जसले मभित्रको मलाई प्रकट गर्न खोज्छ ।