नेपाली साहित्यको फाटमा अनुवाद साहित्यको बारीलाई थोरै भएपनि उर्वर पार्ने उद्देश्यले पसिद्ध अमेरिकी उपन्यासकार ‘हेनरी जेइम्स’ को नारी प्रधान दुःखान्त उपन्यास ‘डेईजी मिलर’ लाई नेपाली भाषामा अनुवाद गरिएको हो । भाषिक सरलता, विधागत वैविध्य, नारी केन्द्रित समस्याको चित्रण, पुरानो पुस्ताको सङ्कुचित अवधारणा माथि सहज विजय प्राप्त गर्ने नयाँ पुस्ताको चित्रण, सबै उमेरका पाठकको मनलाई आकर्षित गर्न सक्ने कृतिको रचना, वर्तमान आणविक सन्त्रस्त मानव जीवनका जटिलताको अत्यन्त आकर्षक चित्रण गर्ने कलाका कारणले हेनरी जेइम्स अनुवादकको रोजाईमा परेका छन् ।

यस उपन्यासको कथाको बीज जेइम्सले सन् १८८७ को ग्रीष्म ऋतुमा रोममा आफ्ना साथी एलिस ब्राटलेटबाट सुनेको ‘चाइल्ड अफ नेचर एण्ड फ्रिडम’ शीर्षकको आख्यानबाट प्राप्त गरेको थिए । उपन्यासकी प्रमुख तथा केन्द्रिय नारी चरित्र डेइजी मिलरको मुल रुपमा दुईजना युवासँगको (विन्टरबोर्न र गिओभानेलि) प्रेमप्रसङ्गलाई लिएर लेखिएको प्रस्तुत कृतिको कथाख्यान जेनेभाको एक पर्यटकीय होटलबाट सुरु भएको छ । प्रस्तुत उपन्यास स्रष्टा जेइम्सको बेलाको अमेरिकी संस्कृतिको एक महान प्रतिबिम्व हो । नारी पुरुषको किशोरावस्थाको आकर्षण, त्यसले मान्छेको मनोविज्ञानमा पार्ने प्रभाव र पाश्चात्य संसारको प्रेम संस्कृतिलाई प्रस्तुत कृतिले अति जीवन्त पाराले अभिव्यक्ति दिएको छ । नायिका मिलरको प्रेमसम्बन्धी दृष्टिकोण नै वास्तवमा पाश्चात्य जगत्को प्रेम संस्कृतिको एउटा सशक्त पक्ष हो । नारीप्रेम प्राप्तिको नशामा चुर्लुम्म डुब्न चाहने नायक विन्टरबोनको प्रेम चरित्र वास्तवमा धेरै पाश्चात्य युवकमा पाइने भ्रमर–वृत्ति हो । यस उपन्यासकी नायिका खुला र स्वतन्त्र अमेरिकी समाजको प्रतिनिधित्व गर्ने नारी पात्र हुन्, जसको निर्भीक र लज्जाहीन अभिव्यक्तिहरुमा एकातिर अमेरिकी नारीहरुले प्राप्त गरेको स्वतन्त्रताको छनक पाइन्छ भने अर्कोतिर उनको आभूषण र शारीरिक कृयाकलापहरुमा उनीहरुको मान्यताको प्रतिविम्व पाइन्छ । विवाह अघिको धेरै युवाहरुसँगको प्रेम रोमान्चलाई अमेरिकी संस्कृतिको एक पाटो ठान्ने डेइजीको अभिव्यक्तिमार्फत उपन्यासकार जेइम्सले अमेरिकी समाजलाई र एक प्रकारले हाम्रो पूर्वीय मान्यताको परिधि बाहिर छाडा (?) प्रवृत्तितर्फ साङ्केतिक प्रहार गर्न खोजेको पाइन्छ । प्रेमको अभिनय गर्दै वैंस पुरुषको वलिष्ठ पाखुरासँग साटेपछि फेरि अर्को वलिष्ठ नायकको खोजीमा निस्कनुले डेइजीको लागि प्रेम यौनतृप्तिको लागि खेलिने एउटा रोमान्चक नाटकबाहेक केही होइन भन्ने कुरा प्रष्ट हुन्छ तर उसको यस वृत्तिलाई ऊ बाचुञ्जेल नायक विन्टरबोर्नले कहिल्यै चिन्न सकेन । आफ्नो नोकर युजिनदेखि नायक विन्टरबोन र निम्त्याइएका भोजको समारोहमा संलग्न अनेकौं युवासँगको यौनलिलाको दिव्यानुभूतिले डेइजीलाई लाग्दछ, अब विवाहको कुनै आवश्यकता छैन ।

नेपाली पाठकलाई अनुदित आख्यानात्मक (स्वच्छन्दताबादी) कृति (१९९०, न्युयोर्क प्रकाशन, दोस्रो संशोधन) ‘डेइजी मिलर’ मार्फत अमेरिकी दुःखान्त उपन्यासका पक्षहरुको आस्वादन आफ्नै मातृभाषा नेपालीमा गराउने उद्देश्यले कृतिको मूल सांस्कृतिक र सामाजिक परिवेशलाई उतार्न धेरै कठीनाईहरुको वावजुत पनि अनुसृजनाको कार्यलाई सक्दो प्रयास गरिएको छ । यस कृतिले प्रेम र विवाहलाई विल्कुल पृथक ढङ्गले हेर्ने अमेरिकी प्रवृत्ति र प्रेममा हार्दिकता र शारीरिक सुखानुभूतिको द्वन्द्वबाट निस्केको विसङ्गति बाहुल्य भएको प्रेम संस्कृतिको खुलापनको पाटोलाई पनि पाठकहरुले अनुभव गर्न पाउनेछन् ।

प्राध्यापन पेशाबाट समय बचाउँदै निरन्तर रुपमा पाँच वर्षको कडा मिहिनेतपछि मात्र मैले यो कृति पाठक सामु प्रस्तुत गर्ने अवसर प्राप्त गरेको छु । कृति अनुवाद कार्यमा अमूल्य सहयोग, सुझाव र सल्लाह दिनुहुने साहित्यानुरागी व्यक्तित्व प्रा.डा. गोविन्दराज भट्टराईज्यू, विशेष धन्यवादका पात्र हुनुहुन्छ ।

कुनै पनि कार्य गाह्रो वा सजिलो के हो भन्ने कुराको आफैँले अनुभव गर्न त्यो कार्य सम्पन्न गर्नुपर्ने हुन्छ, त्यस्तै यो कृतिको अनुवाद गरेपछि अनुवाद गर्ने काम गाह्रो कुरा हो भन्ने थाहा लागेको छ । अनुदित कृति पढिसकेपछि पाठकहरुले दिनु भएको प्रतिकृयाले मलाई यस क्षेत्रमा लाग्न बढी हौसला प्राप्त गरेको छ । र विश्व साहित्यको इतिहासमा यस कृतिले सानै भए पनि एक ईँटा थपेको अनुभूति मैले गरेको छ ।

अब नियमित रुपमा यो उपन्यास शृंखलाबद्ध तरिकाले साहित्यपोस्ट डटकममा प्रस्तुत गर्न पाउँदा मलाई अत्यन्त हर्षानुभूति भइरहेको छ ।

(सन् १९६८ जनवरी २४ मा स्याङ्जा जिल्लाको वालिङ नगरपालिका ८ मा जन्मिएका तोयानाथ कोइराला नेपाली, अंग्रेजी तथा अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर हुन् । उनले अंग्रेजी भाषामा एमएड पनि गरेका छन् । उनी हाल स्याङ्जाको वालिङ बहुमुखी क्याम्पसमा सहायक प्राध्यापकका रुपमा कार्यरत छन् ।)