केही आइमाईहरूले आफ्नो इच्छाले कुवामा हामफालेर ज्यान दिएथे,
यस्तो पुलिसको रेकर्डमा दर्ता छ
र केही आइमाईहरू आफ्नो इच्छाले चितामा जलेर मरेथे
यस्तो धर्मग्रन्थमा लेखिएको छ ।

म कवि हुँ, कर्ता हुँ
के हतार छ ?

रामाशंकर यादव ‘विद्रोही’

म एकदिन पुलिस र पुरोहित दुवैलाई एकसाथ
आइमाईहरुको अदालतमा पेश गर्नेछु
र बिचका सबै अदालतहरूलाई रद्द गरिदिनेछु ।

म ती दावाहरूलाई पनि रद्द गरिदिनेछु
जो श्रीमानहरूले आइमाई र बच्चाहरूको विरुद्ध पेश गरेका छन् ।
म ती निर्णयहरूलाई पनि निरस्त गरिदिनेछु
जसले फौज र विद्यार्थीहरू चल्ने गर्छन् ।
म ती वसीयतहरूलाई खारेज गरिदिनेछु
जो दुर्बलहरूले भुजबलहरूको नाम गरेका होलान्।

म ती आइमाईहरूलाई
जो आफ्नो इच्छाले कुवामा हामफालेर र चितामा जलेर मरेका हुन्
फेरि जिउदो पार्नेछु र उनीहरूको बयान
फेरि कलमबद्ध गर्नेछु,
कि कहीँ केही छुटेको त छैन?
कहीँ केही बाँकी त रहेको छैन?
कि कहीँ केही भुल त भएको छैन?

किनकि म त्यो आइमाईको बारे जान्दछु
जसले आफ्नो सात बित्ताको देहलाई एक बित्ताको आँगनमा
पुरै-जिन्दगी समाहित गरी र एकपटक पनि बाहिर हेरिन
र जब बाहिर निस्किई, त्योबेला उसको लास निस्कियो
जो खुलामा फैलिन्छ धर्ती माताजस्तै ।

अनुवादकः मोहित जोशी

आइमाईको लास धर्ती माताको जस्तै हुन्छ
जो खुलामा फैलिन्छ थानादेखि लिएर अदालतहरूसम्म ।

म देखिरहेको छु कि अत्याचारको सारा सबुतहरूलाई मेटाइदैछ
चन्दन चर्चित शिर उठाएको पुरोहित र तक्माहरूले
छाती फुलाउने सिपाही महाराजको जयजयकार गरिरहेछन् ।

त्यो महाराज जो मरिसकेको छ,
महारानीहरू जो आफू सती जाने प्रबन्ध गरिरहेका छन्
र जब महारानीहरू रहनेछैनन् तब नौकर्नीहरू के गर्नेछन् ?
त्यसैले उनीहरू पनि तयारी गरिरहेछन् ।

मलाई महारानीहरूभन्दा बढी चिन्ता नौकर्नीहरूको हुनेगर्छ
जसका पति जिउँदै छन् र रोइरहेका छन् ।

कति खराब लाग्छ एक आइमाईलाई आफ्नो रुँदै गरेको पतिलाई छोडेर मर्नु
जब कि पुरुषहरुलाई रोइरहेकी स्त्रीलाई पिट्नु पनि खराब लाग्दैन ।

आइमाईहरू रुँदै जान्छन्, पुरुष पिट्दै जान्छन्
आइमाईहरू रुन्छन्, पुरुष थप पिट्छन्
आइमाईहरू खुब जोरसँग रुन्छन्
पुरष यति जोरसँग पिट्छन कि उनीहरू मर्छन् ।

इतिहासमा त्यो पहिलो आइमाई को थिई जसलाई सबैभन्दा पहिले जलाइयो ?
मलाई थाहा छैन ।
तर जो सुकै थिई मेरो आमा थिई ,
मेरो चिन्ता यो हो कि भविष्यमा त्यो अन्तिम स्त्री को हुनेछे
जसलाई सबैभन्दा अन्तिममा जलाइनेछ ?
मलाई थाहा छैन
तर जो सुकै हुनेछे मेरो पुत्री हुनेछे
र यो म हुनदिने छैन ।

===

अनुवादकको टिप्पणी :

महिलाको बारेमा विशेष सजगताका साथ विद्रोहीले कविता लेख्ने गर्छन् । महिलाको विषयमा विभेदको विरुद्ध बडो धारिलो कलम चलाउने गर्छन् विद्रोही । तर यस कवितामा उनले ‘मलाई महारानीहरू भन्दा बढी चिन्ता नौकर्नीहरूको हुनेगर्छ’ भन्ने वाक्य प्रयोग गरेका छन् । यस हरफसँग म, अनुवादकको असहमति छ । रानीको मृत्यु पनि कुनै नौकर्नीको भन्दा कम दर्दनीय होइन । विद्रोहीले त्यसो हरफ किन लेखे होलान् को आशय बुझ्नसकिन्छ तर अनुवादकको रूपमा मेरो व्यक्तिगत सहमति त्यस हरफसँग छैन ।