साहित्यपोस्ट
नेपाली भाषा र साहित्यको सम्पूर्ण पत्रिका
Sahityapost Book
Browsing Tag

मनोचिकित्सामा अध्यात्म

‘अर्जुनरोग’को ‘श्रीकृष्णोपचार’ : जीवन र जगत्‌का त्रिविध भेद

श्रीमद्भगवद्गीताको अन्तिम (अठाह्रौँ) अध्याय सम्पूर्ण गीता वाङ्मयको सिंहावलोकन गर्ने हिसाबले नै प्रस्तुत गरिएको छ । यसमा मानवजीवनका यावत् तत्त्वहरूको, तिनका व्यक्तित्वको प्रकृतिका त्रिविध गुणहरू (सात्त्विक,राजसिक, तामसिक)का आधारमा, तीनै…

‘अर्जुनरोग’को ‘श्रीकृष्णोपचार’ : श्रद्धाका प्रकार

डा. अजय रिसाल, मनोचिकित्सक आत्मज्ञानको परमलक्ष्य प्राप्तिका लागि ‘श्रद्धा’ अत्यन्त नै आवश्यक तत्त्व हो भन्ने कुरा श्रीमद्भगवद्गीतामा यसअघि नै प्रकाश पारिसकिएको छ । “श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं....(।।भ.गी.४(३९)।।)”,  अर्थात् शास्त्र एवं…

‘अर्जुनरोग’को ‘श्रीकृष्णोपचार’ : के हुन् दैवी अनि आसुरी प्रवृत्ति ?

“प्राणीहरूको शरीरमा चेतनतत्त्व भनौँ या क्षेत्रज्ञका रूपमा एउटै 'परमात्मा’को अंश 'आत्मा’ विद्यमान रहने भए तापनि प्रकृतिका तीन गुण (सत्व, रज अनि तम)हरूका कारण तिनका स्वभावहरूमा भने भिन्नता रहने गर्दछ । अनि तिनै विविधताका कारणले नै गर्दा…

‘अर्जुनरोग’को ‘श्रीकृष्णोपचार’ : आध्यात्मिक जिज्ञासाको निरूपण

श्रीमद्भगवद्गीताको पन्ध्रौँ अध्याय अर्थात् ‘पुरुषोत्तम योग’लाई यस ग्रन्थको एक महत्त्वपूर्ण अध्यायका रूपमा नै चित्रण गरिएको छ । श्रीकृष्णले यसमा “विश्वको सृष्टिक्रम, स्थूल (देह) एवं सूक्ष्म शरीर (इन्द्रिय एवं अन्तःकरण)बीचको भेद, आत्मा…

‘अर्जुनरोग’को ‘श्रीकृष्णोपचार’ : व्यक्तित्वका तीन प्रकार

श्रीमद्भगवद्गीताका अहिलेसम्मका प्रसङ्गहरूको विवेचना गर्दा जड अवस्थामा रहेको प्रकृति (क्षेत्र या शरीर)मा चैतन्यरूप पुरुष (क्षेत्रज्ञ या आत्मा)को निवास भएपछि नै व्यक्तिले जीवभाव प्राप्त गर्ने विषय स्पष्ट भएको देखिन्छ । फेरि त्यो पुरुष…

‘अर्जुनरोग’को ‘श्रीकृष्णोपचार’ : सम्मोहन उपचारको यथोचित प्रयोग- विश्वरूपदर्शनयोग

श्रीमद्भगवद्गीताको दसौँ अध्यायमा परमात्माका विभूति एवं योगहरूको व्याख्याद्वारा श्रीकृष्णले आफ्ना बीज एवं अंशहरू जगत्का सबै प्राणी एवं वस्तुहरूमा विद्यमान रहेको तथ्यको सैद्धान्तिक प्रस्तुतीकरण गरेका थिए । उक्त व्याख्यानले अर्जुनको मनमा…

‘अर्जुनरोग’को ‘श्रीकृष्णोपचार’ : परमात्माको विभूति अनि योग

श्रीमद्भगवद्गीताको दसौँ अध्यायमा आइपुग्दासम्म अर्जुनमा रहेका विषाद, अकर्मण्यता, किङ्कर्तव्यविमूढता, अनि तमोगुणमय जडता सब हराइसकेको थियो । उनमा आत्मज्ञान प्राप्तिको भोक निकै नै बढिसकेको थियो । आत्मज्ञानका लागि योग्य गुरु श्रीकृष्ण नै…

‘अर्जुनरोग’को ‘श्रीकृष्णोपचार’: परमात्मतत्त्वको विवेचना

शनैः शनैः आत्मज्ञानको पथतर्फ अभिमुख भइरहेका अर्जुनमा यसप्रति अझै बढी जिज्ञासाको उजागर भइरहेको दृष्टिगोचर हुन्छ । मानसिक विषादका सिकार भएका अर्जुन श्रीकृष्णेपचारको प्रभावले मानसिक उद्वेलनको स्थितिबाट जागरुक, ज्ञानपिपासु, अनि मुमुक्षुको…

‘अर्जुनरोग’को ‘श्रीकृष्णोपचार’: कसरी पाउने परमात्मतत्त्व ?

चेतनरुप आत्माको आधारमा नै शरीर, इन्द्रिय, मन, बुद्धि, अनि अहंकारसहितका जडप्रकृतिका शारीरिक अवयवहरु सञ्चालित भएर जीवन सफल हुने गर्दछ । तर त्यो आत्माको अधिष्ठान भने परमात्मा हो जो प्राणीमात्रको व्यक्तित्वको परिचायक बनेको तीन गुणहरुका…