२२ जेष्ठ २०८३, शुक्रबार 
मामाको लाल किताब
मेरा मामा माओवादी थिए । पूर्वतिर माउवादी भन्छन् । अँ, त्यही थिए । अझै छन् । आजभोलि त धेरै कुरा हुन्न तर बेलाबखत चुनाव खारेज गर् ! भ्रष्ट सरकार ! एमसिसी हामीलाई चाहिँदैन ! झोले सबै साइड लाग् ! भन्दै फेसबुकमा नारा लगाउँदै भाषण गरेको आक्कल झुक्कल देख्छु । भाषण मीठो गर्छन् । मामा सारै असल मान्छे थिए, हामी भान्जाभान्जीलाई माया गर्थे । नाम “बादल” । हामीचाहिँ मामा मात्र भनेर बोलाउँथ्यौँ । अझै त्यही भन्छौं । मेरा एक मात्र मामा । आमा पछाडिका मामा ।
मामा सम्झिँदा एउटा रातो किताब सम्झिन्छु । म सानै थिएँ । बुझ्ने बेला भइसकेको थिएन । हामी केटा केटीलाई खेल्न खान पाए पुगिहाल्थ्यो । मेरो मामाघर मोरङको बाहुनी भन्ने ठाउँमा पर्छ । घरबाट मामाघर हिँडेर २ घण्टाको दूरीमा थियो । मेरो सानो साइकल थियो । खेतान ब्रान्डको । धेरै वर्ष टिक्यो । त्यो साइकल पछिसम्म चलाएँ । खुब प्रिय थियो मलाई मेरो खेतान साइकल । सानो साइकलमा चढेर खुरुरु कहिले दूध लिन, कहिले बिस्कुट लिन बजार कुब चहारिन्थ्यो । साइकल नहुने केटाकेटीहरू थुक निल्थे । त्यही साइकल पालैपालो चलाउँदै मेरो भाइ र म, मामाघर जान्थ्यौँ । मम्मी हिँड्नुहुन्थ्यो । भाइले साइकल चलाउँदा म मम्मीसँग हिँड्थेँ ।
एक साँझको कुरा हो । मम्मी धरानको पिण्डेश्वरी बोलबम जानुभयो । पूर्वतिर श्रावणमा बोलबम जाने चलन थियो । अझै छ । मलाई मामाघरमा केही दिनका लागि राखिदिनुभयो । मामाघरमा सानो किराना पसल थियो । पसलमा मामा बस्थे । मामासँगै म पनि बस्थेँ । बिस्कुट, चकलेट, मामा भुजिया के के जाति पाइन्थ्यो पसलमा । तर मलाईचाहीँ पसलमा बसेर सुर्ती बेच्न औधी रमाइलो लाग्थ्यो । पसलको एक कुनामा सुर्तीको बोरा राखिएको हुन्थ्यो, किन्न आउनेलाई फलामको तराजुमा नाप्ने अनि दिने । पैसा गल्लामा राख्ने । म पनि मामाघर बसुञ्जेल साहुनी हुने मौका पाउँथे । सुर्ती साहुनी । सुर्ती किन्न आउनेले मेरै अगाडि बिडीमा सुर्ती भर्थे । चुरोटको आकार बनाई बटार्थे अनि त्यसको पुच्छरमा आगो लगाएर धुवा उडाउँथे । सुर्ती किन्न कोही आयो कि, म कुदेर नाप्न गैहाल्थेँ । साह्रै फूर्ती !
तराईको घर, काठले बनेको भित्ता, छानामाथि टिन । छेउमा बडेमानको बरको रुख । कहिलेकाहीँ राती सुतेको बेला बरको रुखबाट बिया, टिनमा झर्दा ठूलो आवाज आउँथ्यो । भुइँचालो नै पो आयो कि भनेर उठिन्थ्यो । अरुलाई उठाइन्थ्यो । गाली खाइन्थ्यो । २ तल्ला घर थियो, माथि सुत्ने, तल पकाउने । बीचमा, काठको भर्याङ थियो । प्रत्येक चोटी मामाघर जाँदा भर्याङ बेग्लै ठाउँमा सारेको हुन्थ्यो । कहिले दायाँ कहिले बायाँ । त्यो पाली बीचमा सरेको रैछ । साथै, पसल राख्ने घुम्ती पनि सर्थ्यो । खै किन सर्थ्यो मैले अहिलेसम्म बुझेको छैन । मामाघर जाँदा बाटोभरि “यो पाली भर्याङ कता होला ?” सोच्दै जान्थें ।
त्यो साँझ, मम्मीले मामाघरमा छोडेर गएपछि म चुपचाप भर्याङ नजिकै बसेर बाहिर हेर्दै थिएँ । अरू कोही थिएन । त्यही बेला, भर्याङ नजिकै रहेको भकारीको छेउमा एउटा रातो किताब भेटेँ । किताब पातलो र निक्खर रातो थियो । गाताको बीचमा ठूलो हँसिया, हथौडाको चिह्न थियो । मैले किताब कसको होला भन्ने विचार गरेँ । जान्ने इच्छाले किताबका पाना पाना हेरेँ । हरफ हरफ हेरेँ । कुनैमा चित्र थिएनन् । अक्षर मात्र थिए । अलिअलि पढेँ । थोरै बुझेँ, धेरै बुझिनँ । पढ्दै थिएँ, एक्कासी माथिबाट मामा हतारिएर आए अनि त्यो लाल किताब खोसेर लगे । मलाई पढेर चित्त बुझेकै थिएन । खोसे मामाले । तर रिसाएनन् । मामा खुशी पनि भएनन् । मामाको आँखामा एउटा अनौठो भाव थियो । मामा डराएका जस्ता पनि देखिए । यस्तो लाग्यो, मामाको एउटा गोप्य रहस्य थाहा पाउने पहिलो मान्छे सानी भान्जी बनेकी छे । म ट्वाल्ल परेँ । अलि पछि बिस्तारै थाहा पाएँ मैले, मामा त लाल किताब पढेर माउवादी भइसकेछन् ।
मामा खुब पढ्थे । म कोठामा गएर मामाको काँधमा चढ्थेँ, घरी किताब खोस्न जान्थेँ । घरी जिस्किन्थेँ । मामा कहिल्यै रिसाएनन् । कहिले कराएनन् । बरु डोर्याएर भर्याङ तल पुर्याउँथे, आफू माथि जान्थे र चुकुल लगाएर फेरि लाल किताब पढ्थे । मलाई खपिनसक्नु हुन्थ्यो । लुकाएकाले होला, मलाई पनि लाल किताब पढ्ने ठूलो इच्छा भयो । तर त्यस बेला, त्यो इच्छामै सीमित रह्यो ।
दिन बिते, रात पनि बिते । महिना, वर्ष सबै बिते । म ठूली हुँदै गएँ । अलि बुझ्ने भएँ । लाल किताब बिर्सिएँ, लालको सट्टा रङ्गीचङ्गी किताबहरू बाउले ल्याइदिए । बाउ उपन्यास पढ्थे, मधुपर्क, साप्ताहिक, कान्तिपुर पढ्थे । हामीलाई त्यही पढाए । तर बाउ माउवादी मन पराउँदैनथे । यी सब खाउबादी हुन् भन्थे । हामी पत्याउँथ्यौँ । पछि भाई र मैले कथा, कविता, लेख खुब पढ्यौँ । आहा ! मन यतै रमायो ।
उता मामा कट्टर माउवादी बने । मामाघरमा बूढी हजुरआमालाई हप्काई दप्काई गर्न दिनरात शाही सेना आउँथे । मैले धेरैपटक आफ्नै आँखाले देखेँ । हजुरआमालाई छोरा बचाउने चिन्ता । मम्मीलाई आमाको चिन्ता ।
मामालाई खोज्न सेनाले कति चोटि मामाघर घेर्यो तर भेटिएनन् । मामा ज्यान जोगाउन कहाँ कहाँ लुकी हिँड्थे । सेनाले लाल किताब पनि खोज्यो । अहँ, केही पनि भेटेन । मामा बाठा मान्छे रहेछन्, लुके । हाम्रो भाग्य रहेछ, मामा बाँचे ।
मेरी आमाका कति ओटा तिहार मामालाई कुर्दै बितेको सम्झिन्छु । भाइ जिउँदै छ कि छैन भन्ने थाहा नपाई आमा कतिचोटि रोएको पनि याद आउँछ । आमा धेरै रोइन्, मामा फर्केनन् । धेरै वर्ष फर्केनन् ।
हाम्रो घरमा धेरै पछि मामा आए । दुब्लाएका थिए । मामा देखेर म औधी खुशी भएँ । उनले ठूलो झोला भिरेका थिए । झोला हेर्न दिएनन् । त्यति बेला जनआन्दोलन शिखरमा रहेछ । मान्छे मरेको खबर दिनदिनै आउँथ्यो । एम्बुस पड्केको खबर सामान्य जस्तो थियो । सेना, गाउँ गाउँमा आउँथे । माउवादी पनि त्यस्तै छ्याप्छ्याप्ती । कति चोटी आमाले खाना पकाएर एक दुईजना माउवादीलाई खुवाएको पनि सम्झना आउँछ ।
त्यस साँझ आफ्नो भाइ भेट्दा मम्मी खुशी हुनु भएन । खुब डराउनुभयो । हतार हतार खाना दिनुभयो अनि मामालाई लुक्न लगाउनुभयो । हामीले घरको ढोका चुकुल सबै लगायौँ । अनि भाइ र मैले मामालाई सुपर मारियोको गेम देखाउन थाल्यौँ । हामीलाई के मतलब । बल्ल बल्ल आएका मामा, लु भिडियो गेम खेलौँ भन्ने भयो । मामाले खेलेनन् । हाम्रो आँखा छलेर मामाले बिस्तारै कम्मरबाट केही निकाले । भारी भएछ क्यारे । कि घाउ थियो म भन्न सक्दिनँ । त्यस साँझ भाइ र मैले पहिलो पटक बन्दुक देख्यौँ । फलामको बन्दुक । जुन सानो थियो । मामाले हतार हतार झोलामा हाले । खेल्ने बन्दुक हो भनेर हामीलाई झुक्याए । हामीले पत्याएनौँ ।
मामाका कति मिल्ने साथीहरूलाई सेनाले ठाउँको ठाउँ पार्यो । हाम्रो भाग्य रहेछ, मामा बाँचे । मामाले बाँचेर आएपछि हामीलाई युद्धका कथा सुनाए । मलाई धेरै याद छैन, २ वटा कथाचाहिँ झल्झली याद आउँछ । आज सुनाउँछु । सुन्नेलाई सुनको माला । भन्नेलाई फूलको माला । भो, मलाई मालाचाहिँ चाहिँदैन । कथा यस प्रकार छ:
पूर्वमा चिसाङ खोला प्राय सबै लाई थाहा हुन्छ । मोरङ वरिपरि बग्छ चिसाङ । चिसाङको बगर, माउवादी लुक्ने सुरक्षित ठाउँ । एक रात मामा र मामाका बटालियन चिसाङमा सेन्ट्री बसेका थिए रे । सेनाले थाहा पाएर धेरै सङ्ख्यामा टोली परिचालन गरेछ । माओवादीको सङ्ख्या थोरै । घेरिहालेछ । गोली चल्न थालेछ । डुंग डुंग डुंग.. माओवादीको केही नलागेपछि सबै तितर बितर भागेछन् । मामासँग बन्दुक थियो रे गोली भरेको । अलिकति आँट आएछ । आयो कि ठोक्छु भन्ने सोचेर मामा अँध्यारोमा भाग्दै थिए रे । साथीभाइ कता छुटे छुटे। मामा एक्लै भएछन् । भाग्दा भाग्दै थाकेर, एउटा रुखको बुटोमा अडेस लागेर बसेछन् । त्यही बेला, अलि परबाट घोडा कुदेको आवाज आयो रे । गट् गट् गट् गट् । मामा चनाखो भएछन् । बन्दुक तयार । आवाज शून्य । घोडाको आवाज अझै नजिक आयो रे । अँध्यारो रात । एक्लो मान्छे । फेरी गट् गट् गट् गट् !
घोडा अझै नजिक आउँदा, मामाले पल्याक पुलुक हेरेछन् । केही छैन । कोही छैन । हुँदा हुँदा घोडाको पाइला कान नजिक आयो रे । अझै, केही पनि छैन । भूत, प्रेत, देवता, दानव केही नमान्ने कम्युनिस्ट मामालाई अबचाहिँ डर लागेछ । मुटुले झण्डै ठाउँ छोड्यो रे । आफ्नै मुटुको ढक् ढक् आवाज सुनेर बीचरा मामा झण्डै बेहोस भएछन् । अब के गर्ने ? भूत हो कि ? कि चुडेल हो ? मामा थुरथुर । डरले पिसाब फेरेको कुरा चाहिँ भनेनन् । तर मलाई शङ्का छ । पक्का, मामाले …….भैगो, त्यता नजाऊँ । धन्य गोजीमा चुरोट खान राखेको सलाई थियो रे। के गरूँ गरूँ भएर हत्तपत्त सलाइको काँटी बालेछन् । भर्र आगो बल्दा खुर्र कुदेर मामा टाप कसेछन्। धन्य हाम्रो भाग्य रहेछ, मामा बाँचेछन् ।
अर्को घटना, जुम्लातिरको । हामी त पक्का पूर्वेली पर्यौँ, मामाले पश्चिमको कुरा गर्दा खुब मजा आउँथ्यो । मामा भीर, पाखा, चौरी, ढाक्रे सबैका कुरा गर्थे । कथा सुन्न “डुसु” भन्ने राई मामा दौडँदै आउँथे । डुसु मामाको दाह्री जुँगा कहिल्यै देखिनँ । सधैँ क्लिन सेभ्ड । हँसिला थिए, फत्फताउँदै बोल्थे । आएर कथा सुन्न थपक्क बस्थे । त्यही बेला लिम्बु काका पनि टुप्लुक्क देखा पर्थे । हामी “आदाङ्बे आदाम्बासे सेवारो है काका” टक्र्याउँथ्यौँ । काका ले लु लु भन्दै २ वटा गोली मिठाई दिन्थे । अहिलेको रफाइलोले के को जित्थ्यो ? त्यति मीठो गोली मिठाई । काका पनि बस्थे मामाको कहानी सुन्न । हामी मिठाई कुप्लुक्क मुखमा हाल्थ्यौँ ।
एक दिन जुम्लाको कुनै विकट गाउँमा थिए रे एक हुल माओवादी । मामा हुने नै भए । युद्ध माथि युद्ध, डर माथि डर । खाना नपाएको कति दिन भएको थियो रे। भोकले सबै प्याक प्याक। केही पनि खानेकुरा नभेटेर सबै चुपचाप बसेका थिए रे । उपाय नभएपछि के गर्नु ? अनि त्यही बेला, अगाडिबाट एउटा रातो गोरु टुप्लुक्क टप्किएछ । मान्छेलाई भनेको होइन है, गाईकै गोरु । गोरु मोरालाई सबैले मुखामुख गरेर हेरेछन् । मामा त बाहुनको छोरो । तर सबैभन्दा शुरुमा मामाले नै भनेछन् , हान्दिऊँ साथी हो । जे पर्छ पर्छ । बाँचियो भने पछि मनदेखि माफी मागौँला । कुरा खत्तम । गोरु खत्तम । टोलीले पार्टी गरेछन् त्यो दिन । अनि बाँकीका दिन पनि । मैले गोरुको कथा सुनेर टुच्च मुख बिगारेकी थिएँ । अहिले सम्झिन्छु मामा सरल नै मान्छे हुन्, खाएछन् । हाम्रो भाग्य नि, गोरु खाएर पनि मामा बाँचेछन् ।
जनआन्दोलनभन्दा अगाडि मामा फुक्का थिए । घुम्तीमा बसेर घाम ताप्थे । मामाको न्वारनको नाम दीनानाथ हो रे । दीनानाथ भनेको भगवानको नाम । मम्मीले भनेर सुनेको । एक दिन छिमेकी काकीको बुढासँग झगडा परेछ । काकी घर बाहिर निस्केर, “हे दीनानाथ, मेरो रक्षा गर !” भन्दै कराउँदै रैछिन् । मामाले घुम्तीबाटै “तथास्तु” भनिदिएछन् । कति हाँस्नु ! मामा रमाइला मान्छे । आफू पनि हाँस्थे, अरुलाई पनि हसाउँथे ।
मामाले पछि घरबार गरे । माइजू पनि माउवादी नै बिहे गरे । माइजू पनि असल छिन् । मामाको बिहे, मामाघरको त्यो सरिरहने भर्याङमुनि जग्गे बनाएर सेनासँग लुकेर गरेको अहिले सम्झिँदा रमाइलो लाग्छ । कतै सेना आइ पो हाल्छ कि भनेर, ४ तिर बाटोमा ४ जना सेन्ट्री बसेका थिए, एउटा सेन्ट्री मै थिएँ । कहिले चुर साहुनी भइयो, कहिले सेन्ट्री गार्ड !! जे गर्नु मामाले गरे ।
सेना आएन । बिहे भो । केही वर्षपछि माइजू माउवादीबाट २ छोराकी माउ भइन् । अहिले त मामा पनि बूढा भए । मामा अझै विद्रोह गर्छन् रे । अझै उठाउँछन् रे आवाज अन्यायविरुद्ध । मामा अझै थाकेका छैनन् । भन्नेले भन्दा हुन्, खै के नापियो आन्दोलन गरेर ? न धन छ न जागिर । तर, मामा खुशी छन् । यत्तिका वर्षसम्म पनि थाक्दै नथाकी आफ्नो सिद्धान्त अनि आवाज बुलन्द बनाउँदै हिँडेकोमा म मामालाई सलाम गर्छु । मामा कर्मयोगी मान्छे थिए, अझै कर्म गर्दै छन् । फलको आशा पनि मारेका छैनन् । भनेँ नि, मामा सरल मान्छे थिए । अझै सरल छन् ।
हाम्रो भाग्य रहेछ, मामा युद्धलाई जितेर बाँचे । म चाहन्छु, उनी जुग जुग बाँचुन् । म मामालाई घरी घरी सम्झिरहन्छु । लाल किताबलाई त अझै बढी सम्झिन्छु !
‘साहित्यपोस्ट काव्य पुरस्कार २०८२’ को छोटो सूची
पहिलो कृतिका रूपमा काव्य लेखेर नेपाली साहित्यमा पदार्पण गरेका नवोदित कविलाई साहित्यपोस्टले प्रदान गर्ने ‘साहित्यपोस्ट काव्य पुरस्कार २०८२’का लागि ‘छोटो सूची’ जारी गरिएको छ । सूचीमा नवोदित कविका पाँच काव्य कृति समावेश छन् ।
छोटो सूचीमा राकेश क्रान्तिकारीको कवितासङ्ग्रह ‘अनाम प्रेमिका’, शम्भु राईको कवितासङ्ग्रह ‘आदर्श पहाड’, दोस्ताजको कवितासङ्ग्रह ‘एकदिन मानिसहरू फर्किनेछन्’, अस्मिता विष्टको कवितासङ्ग्रह ‘ब्ल्याकहोलमा गीतहरू’ र राज लम्साल यात्रीको गजलसङ्ग्रह ‘यात्री’ रहेका छन् ।
यसअघि ०८२ सालमा प्रकाशित नवोदित कविका साहित्यपोस्टलाई प्राप्त ४१ काव्य विधाका कृतिहरूबाट ११ कृतिको ‘लामो सूची’ सार्वजनिक गरिएको थियो । पाँच कृतिको छोटो सूची तिनै ११ काव्य कृतिहरूको मूल्याङ्कनबाट छानिएको हो ।
यसअघि पुरस्कारको ‘लामो सूची’मा छोटो सूचीमा अटाएका पाँच काव्य कृतिहरूका साथमा अल्पज्ञानीको कवितासङ्ग्रह ‘उज्यालो पर्खिरहेको मानिस’, प्रचण्ड भाष्करको कवितासङ्ग्रह ‘कच्ची रोडसँगैका पक्की चोटहरू’, सबिना राईको कवितासङ्ग्रह ‘घामको जरा’, मेनका चापागाईं काप्रीको कवितासङ्ग्रह ‘मनको अदालत’, सुनिता अधिकारीको कवितासङ्ग्रह ‘सुनिताका अनुभूतिहरू’ र अनुप उप्रेतीको महाकाव्य ‘प्रज्ञा’ रहेका थिए ।
लामो सूचीबाट पाँच काव्य कृतिको छोटो सूची साहित्यपोस्टका विधा सम्पादकसहितको निर्णायक समूहले छानेको हो । काव्य संरचना, बिम्ब र प्रतीकको प्रयोग, दृष्टिकोण निर्माण, नवीनता, सामाजिकता र समय चेत, प्रस्तुति, शीर्षकको सार्थकतालगायत काव्यका विविध आयमलाई आधार बनाई काव्यकृतिहरूको मूल्याङ्कन गरिएको निर्णायक समूहले जनाएको छ ।
तेस्रो चरणमा छोटो सूचीमा पर्न सफल कृतिमध्ये उत्कृष्ट तीन कृतिको छनौट गरिने छ । उत्कृष्ट तीनमध्येबाट सर्वोत्कृष्ट कृति छनौट गरी ५० हजार राशिको ‘साहित्यपोस्ट काव्य पुरस्कार २०८२’ प्रदान गरिने छ ।
‘साहित्यपोस्ट उत्तम काव्य पुरस्कार’को प्रायोजन लोकप्रिय गीतकार एवं कवि उत्तम भौकाजीले गर्नुभएको छ । शिक्षा र स्वास्थमा व्यवसायिक प्रगति गर्नुभएका कवि भौकाजीका दर्जनौं गीतहरू लोकप्रिय छन् ।
‘साहित्यपोस्ट गैरआख्यान पुरस्कार’ र ‘साहित्यपोस्ट आख्यान पुरस्कार’को छोटो सूची यसअघि नै प्रकाशन गरिसकिएको छ ।
अगामी चरणमा, काव्य, आख्यान र गैरआख्यान गरी तीन विधाका उत्कृष्ट तीन-तीन कृति (साहित्यपोस्ट नवरत्न २०८२) को घोषणा गरिने छ । तीन विधाका तीन-तीन उत्कृष्ट कृतिमध्येबाट एक-एकलाई ५०-५० हजार राशिको पुरस्कार तथा सम्मान औपचारिक समारोहको आयोजना गरी प्रदान गरिनेछ ।
छोटो सूचीमा पर्न सफल पाँच काव्य विधाका कृतिहरूः
१. अनाम प्रेमिका – राकेश क्रान्तिकारी
भारतीय नेपाली कवि राकेश क्रान्तिकारीको कवितासङ्ग्रह हो, ‘अनाम प्रेमिका’ । संग्रहित कवितामा समाजका उत्पीडित वर्ग, गरीब, मजदुर, दलित तथा अपहेलित वर्गको सङ्घर्षलाई मुख्य विषय बनाइएको छ । समाजमा विद्यामान असमानता, अमानवीय काइदा–कानून र मूल्यमान्यताप्रति तीखो प्रहार गर्न क्रान्तिकारीका कविता सक्षम देखिन्छन् ।
कवि क्रान्तिकारीले आफ्ना कवितामा पछिल्लो समय बढेको प्रदर्शनको संस्कृतिप्रति असन्तोष व्यक्त गर्दै सामाजिक रूपान्तरणलाई महत्त्व दिनुभएको छ । पुस्तकलाई हाम्रो किताब घर (सिलगढी) ले प्रकाशनमा ल्याएको हो ।
२. आदर्श पहाड – शम्भु राई
प्रवासमा रहेर नेपाली साहित्यको क्षेत्रमा साधनारत कवि शम्भु राईको कवितासङ्ग्रह हो, ‘आदर्श पहाड’ । राईका कवितामा भुइँमान्छे संघर्षदेखि पुँजीवादको उत्कर्ष तथा पहाडका पाखा–पखेरादेखि प्रवासी जीवनका अनुभूतिसम्म समेटिएका छन् । कवितामा मानव जीवनका संवेदना र प्रेमिल आवेशहरुसमेत कलात्मक ढंगले प्रस्तुत भएका छन् ।
कवि राईका कविताहरु गाउँ, बालापन तथा गाउँले परिवेशको यात्रा गराउन सफल छन् । पुस्तकलाई इन्डिगो इन्कले प्रकाशनमा ल्याएको हो ।
३. एकदिन मानिसहरू फर्किनेछन् – दोस्ताज
युवा कवि दोस्ताजको कवितासङ्ग्रह हो, ‘एकदिन मानिसहरु फर्किनेछन्’ । सङ्ग्रहित कविताहरुमा मानवीय जीवनका आशा, निराशा, प्रशन्नता तथा कुण्ठालाई आञ्चलिक स्वादमा प्रस्तुत गरिएको छ । कवितामा वर्तमान समाज र परिवेशको निर्मम चित्रण गरिएको छ ।
दोस्ताजका कवितामा प्रयुक्त नवीन बिम्ब, प्रतीकले गम्भीर अर्थ बोकेछन्, जसले पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ । पुस्तकलाई सेलर नेपाल इन्फो–टेकले प्रकाशनमा ल्याएको हो ।
४. ब्ल्याकहोलमा गीतहरू – अस्मिता विष्ट
महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस धरानकी उप–प्राध्यापक अस्मिता विष्टको कवितासङ्ग्रह हो, ‘ब्ल्याकहोलमा गीतहरू’ । विष्टका कवितामा पारिवारिक रिक्तता, नारी चेत तथा सशक्तीकरणका स्वरहरु भेटिन्छन् भने समाजमा व्याप्त विसंगतिप्रति तीक्ष्ण व्यङ्गयको प्रस्तुति पाइन्छ । कवितामा अंग्रेजी शब्द, मिथकीय बिम्ब र प्रतीकहरूको प्रचुर मात्रामा प्रयोग गरिएको छ ।
संग्रहित कवितामा प्रेम, मिलन, विछोड, समर्पण, आध्यात्मिक तथा शारीरिक प्रेमसम्मका विविध रूपलाई दार्शनिक ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ । पुस्तकलाई इन्डिगो इन्कले प्रकाशनमा ल्याएको हो ।
५. यात्री – राज लम्साल यात्री
व्यावसायिक कामको सिलसिलामा युएई बस्दै आउनुभएका गजलकार राज लम्साल यात्रीको गजलसङ्ग्रह हो, ‘यात्री’ । यात्रीले जीवन, देश, र समाजका विविन्न आयममा गजलमार्फत् आफूलाई अभिव्यक्त गर्नुभएको छ । सङ्ग्रहित गजलमा गहनता र विविधता दुबै पाइन्छन् ।
राजका गजलमा काफिया, रदिफ तथा लयात्मकताको सचेत प्रयोग देख्न सकिन्छ । पुस्तकलाई शब्द मिडिया प्रा.लि. (साहित्यपोस्ट) ले प्रकाशनमा ल्याएको हो ।
कविता : अभाव
थोत्रिएको जीर्ण बाटाले
मलाई हेर्छ अनि
भन्छ ए मानव
मेरो उद्धार गर न
म त यी अविवेकीहरूको भारी
बोक्दाबोक्दा थाकिसकेँ ।
अलि पर पुग्छु
सुस्त मौन गतिमा
बगिरहेको पानीले कम्पित स्वरमा
मेरो नाम पुकार्छ
म उसको आवाज सुनिदिन्छु
उसले भन्छ अब त मेरो अस्तित्व नै
धरापमा परिसक्यो ।
यसो उता फर्किएर हेर्छु त
कोही भोकले छट्पटाइरहेको छ
उसले पनि मानवरूपी पिण्डलाई
आग्रह गरिरहेको छ मलाई अलिकति
दया गरिदिनुस् न ।
समयको भारी बोझले केही
लामो श्वास लिन्छु
र केही बेर नाङ्गो आकाशमुनि
प्रचण्ड घामको तापमा सुस्ताउँछु ।
समस्या मेरा पनि नभएका होइनन्
तर मेरा त म आफैँ पूरा गर्न सक्छु ।
यस्तै सोच्दासोच्दै कसैको
मुटु नै चिथोर्ने आवाज सुन्छु
लौन कसैले सहयोग गरिदिनुपर्यो
मेरो बच्चा हस्पिटलको बेडमा
छटपटाउन थालेको छ ।
उपचारका लागि रकम छैन
घर धितोमा राखूँ त्यो
भत्किन लागेको घर कसले किन्छ ?
यस्तै थाकेका आवाज सुन्दै
मनमा दुःखको ढ्याङ्ग्रो ठटाउँदै
घर फर्किन खोज्छु
यत्तिकैमा चर्को आवाजमा माइकिङ
सुन्छु अब कोही कसैले भोकले
मर्नुपर्दैन, रोगले सड्नुपर्दैन
घर–घरमा सेवा सुविधा उपलब्ध गराइनेछ
भेडाको समूह रहेछ बरर्र… ताली बज्छ ।
हुन त भेडो भ्या भ्या मात्रै गर्ने हो
भनी सरासर घर पुग्छु
फेरि देख्छु रित्तो भण्डार ।
कोरिरहेछ भण्डारले पनि
गरिबीको रूपरेखा ।
गोजी छाम्छु पाउँछु खाली
अनि जान्छु ङिच्च दाँत देखाउँदै
साहुजी अझै खातामा बाँकी
चढाउनुपर्ने भयो ।
कविता : एउटा कथा जङ्गलको
सिंह शक्तिशाली भएरै
जङ्गलको राजा कहलियो
हुन पनि हो, छ पनि त ऊ !
बलमा सबैभन्दा बलियो
बलियोलाई देखेपछि निर्धाको के काम हुन्छ हँ !
उसलाई सहर्याउने, फुर्क्याउने, लोलीमा बोली मिलाउने
कहिलेकाहीँ रिसाएर ऊ आक्रोशत भएको बेला
डरले थरथर काँप्दै काँप्दै भए पनि
उसको कानको छेउमा आफ्ना ओठ पुर्याउने
अरूका भए–नभएका कुरा सुनाउने
झोसपोल लगाउने
उता फर्केका सिंहलाई आफूतिर फर्काउने
अरूतिर कर्के नजर पारेर
ङ्वारररर ङ्वारररर आवाज निकाल्न सघाउने
अरूलाई भगाएर आफू प्रियपात्र बनेर
उसको छातीमा मस्तले निदाउने
हरेक निर्धाहरूले आफ्नो जीवनमा
शक्तिशालीका अगाडि
यो प्रवृत्ति प्रक्रियागत नै पूरा गर्छन्
कहिले घुँडा टेकेर
कहिले कान समातेर
कहिले कन्सिरी तनाएर
कहिले दण्ड जरिबाना व्यहोरेर
शक्तिका अगाडि बाबा की दुहाई
सबै जनावरहरू खिइँदै जान्छन्
सिंह मोटाउँदै जान्छ
त्यतिखेर उसका आँखाको राप
अग्निको तापभन्दा पोल्ने हुन्छ
उसको बोलीको हुङ्कार
चट्याङभन्दा कडा सुनिन्छ
हो, त्यतिखेर जङ्गलका सबै अन्य प्राणीहरू
नतमस्तक भएर
ख्वामित राजा सिंहको सेवामा
यस्तो बन्छ अवस्था
साँझमा होस् वा रातमा
एक्लै होस् वा होस् कोही साथमा
बिहान होस् वा दिउँसो
खाएर होस् वा भोको
प्रचण्ड गर्मीमा होस्
वा कठ्याङ्ग्रिँदो चिसो
सञ्च होस् वा विसञ्चो
सबै सबै अवस्थामा
बन्छ सिंहको महलमा घन्चमन्च
भोकभोकै भए पनि
प्रताडना सहेरै पनि
थिति बन्छ यस्तो
होडबाजी चल्छ अगुवा हुने को ?
कसले पहिले सिंहलाई छुने
को उसको निकटको सहयोगी हुने
भनेर दौड सुरु हुन्छ प्रतिस्पर्धाको
कहिले खरायो त कहिले जरायो
कहिले मृग त कहिले बिरालो
कहिले कुकुर त कहिले घोडा
कहिले हात्ती त कहिले कछुवा
हुँदाहुँदै एकदिन मौका पाएर
सिंह निदाएको बेलामा
हुँडारले सिंहलाई छुन पायो
सत्तामा कहिल्यै नपुगेको हुँडार
सत्ताको स्वादमा रम्न पायो
अनि त उसले
प्रवृत्तिगत रूपमै आफ्नो स्वभाव देखायो
अरू सेवक सिंहका राम्रा राम्रा अनुहारका
डाल र ताल मिलेका
देखेर रिसले हुँडारले
लखेट्न थाल्यो तिनलाई
घिनलाग्दा ती हुँडारका बथानदेखि
घिनाएर अरू राम्रा र इमानदार जनावरहरू
भाग्न थाले हुँडारसित छुइने डरले
अनि त मिलेर हुँडारका हुलले
निदाएको एउटा बुढो सिंहलाई नै
चारैतिरबाट चिथर्न थाले
यो बेइन्साफी भयो भनेर
बिचरा सुधा चराचुरुङ्गीहरूले
वेदनाको गीत गाए
हुँडारहरू भने यो गीत सुनेर
अझै बेसरी रमाए ।
काठमाडौंमा सुरु भयो ‘हिमालयन लिटरेचर फेस्टिभल २०२६’
काठमाडौं । दक्षिण एशियाकै प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय साहित्यिक जमघटमध्ये एक मानिने ‘हिमालयन लिटरेचर फेस्टिभल एण्ड राइटर्स वर्कशप २०२६’ आजदेखि काठमाडौंमा सुरु भएको छ ।
आठ दिनसम्म सञ्चालन हुने महोत्सवमा नेपालसहित विभिन्न देशका प्रतिष्ठित कवि, उपन्यासकार, संस्मरण लेखक, अनुवादक, चलचित्रकर्मी, विद्वान्, पत्रकार तथा उदाउँदा लेखकहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको छ ।
एनसेल फाउन्डेसनको सहकार्यमा आयोजित यस वर्षको महोत्सव नेपाली साहित्यकार गुरु प्रसाद मैनालीको योगदानप्रति समर्पित गरिएको छ । मे २९ देखि जुन ५ सम्म सञ्चालन हुने कार्यक्रम ‘हिलिङ’, ‘चेतना’, ‘सिर्जनशीलता’, ‘स्मृति’ तथा तीव्र परिवर्तनशील विश्वमा सांस्कृतिक संवादका विषयमा केन्द्रित रहेको आयोजकले जनाएको छ ।
महोत्सवअन्तर्गत मास्टर क्लास, कार्यशाला, मुख्य वक्तव्य, कविता वाचन, साहित्यिक संवाद, चलचित्र प्रदर्शन, सांस्कृतिक भ्रमण तथा साहित्य र कलाको रूपान्तरणकारी शक्तिबारे अन्तरविषयक छलफलहरू आयोजना भइरहेका छन् ।
यस संस्करणमा पुलित्जर पुरस्कार विजेता कवि ट्रेसी के. स्मिथ र पल मल्डुन, चर्चित उपन्यासकार जीन ह्यान्फ कोरेलिट्ज, कवि तथा अनुवादक टोनी बार्नस्टोन, हिमालयन कवि युयुत्सु शर्मा, आइरिश साहित्यिक सम्पादक मार्टिन डोयल तथा ब्रुकलिन ‘पोएट लौरिएट’ टिना चाङलगायत नेपाल, भारत, आयरल्यान्ड, अस्ट्रिया, पोल्यान्ड, अमेरिका र अन्य देशका साहित्यिक व्यक्तित्वहरूको सहभागिता रहेको छ ।
सुदूरपश्चिमाञ्चल साहित्य समाजका वार्षिक पुरस्कार घोषणा
काठमाडौं । सुदूरपश्चिमाञ्चल साहित्य समाजले प्रत्येक वर्ष प्रदान गर्दै आएको विभिन्न सातवटा प्रतिष्ठित पुरस्कार तथा सम्मानहरूका लागि यस वर्षका स्रष्टाहरूको नाम सार्वजनिक गरेको छ ।
समाजको तर्फबाट वर्ष २०८२ का लागि प्रदान गरिने पुरस्कारहरूको निर्णय पुरस्कार छनोट समितिको बैठकले सर्वसम्मत रूपमा गरेको हो । बैठकले साहित्यका विभिन्न विधा तथा वाङ्मय क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याउनुभएकाे सात जना स्रष्टाहरूलाई नगद राशिसहित सम्मान गर्ने निर्णय गरेको जनाएको छ ।
समितिको निर्णयअनुसार यस वर्षको ५० हजार १ रुपैयाँ राशिको ‘बद्री–कृष्णा वाङ्मय पुरस्कार’ काठमाडौं निवासी स्रष्टा जगमान गुरुङलाई प्रदान गरिने भएको छ । त्यसैगरी ५० हजार १ रुपैयाँकै ‘प्रभास राज्यलक्ष्मी कृति पुरस्कार’ दैलेखका स्रष्टा ओम रिजाललाई उहाँको चर्चित कृति ‘पैँकेलो’ उपन्यासका लागि प्रदान गरिनेछ ।
२५ हजार १ रुपैयाँ राशिको ‘सुदूरपश्चिमाञ्चल साहित्य पुरस्कार’ डडेल्धुराका स्रष्टा कैलाश पाण्डेयलाई प्रदान गरिनेछ भने सोही बराबरको राशि रहेको ‘श्रीलोचन साहित्य पुरस्कार’ हाल कैलाली निवासी स्रष्टा पुष्पराज पाण्डेयलाई अर्पण गरिनेछ ।
यसैगरी २५ हजार १ रुपैयाँ राशिको ‘विष्णुदास–यज्ञ साहित्य पुरस्कार’ डोटीका स्रष्टा पूर्णानन्द ओझा तथा ‘गणेश स्मृति हेमन्ती पुरस्कार’ बाँकेकी स्रष्टा ऋचा लुइँटेललाई प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको छ ।
त्यस्तै ११ हजार १ रुपैयाँ राशिको ‘प्रतिभाश्री सम्मान’ कैलालीकी स्रष्टा हिमांशी भट्टलाई प्रदान गरिने भएको छ ।
लामो समयदेखि भाषा, साहित्य र संस्कृतिको उत्थानमा सक्रिय सुदूरपश्चिमाञ्चल साहित्य समाजले हरेक वर्ष यी पुरस्कारहरू प्रदान गर्दै आइरहेको छ । समाजले सिफारिस गरिएका स्रष्टाहरूलाई छिट्टै विशेष समारोह आयोजना गरी पुरस्कार तथा सम्मानपत्र प्रदान गरिने जनाएको छ ।
मलेसियामा गुन्जियो नेपथ्य
क्वालालम्पुर । नेपाली लोकरक ब्यान्ड नेपथ्यले मलेसियाको राजधानी क्वालालम्पुरमा भव्य सांगीतिक प्रस्तुति दिएको छ । आफ्नो साढे तीन दशक लामो सांगीतिक यात्रामा नेपथ्य पहिलोपटक मलेसियामा प्रस्तुत भएको हो ।
पर्यटकीय क्षेत्र बुकित बिन्ताङस्थित ‘जेप हल’मा आइतबार साँझ ठीक ७ बजे ‘कोशीको पानी’ गीतबाट कन्सर्ट सुरु गरिएको थियो । त्यसपछि एकपछि अर्को लोकप्रिय गीत प्रस्तुत गर्दै ब्यान्डले दर्शकलाई मन्त्रमुग्ध बनाएको थियो ।
नेपथ्यका प्रमुख गायक अमृत गुरुङले प्रस्तुति बीच–बीचमा दर्शकसँग संवाद गर्दै देशप्रेमका सन्देशसमेत दिनुभएकाे थियाे । विभिन्न स्थानमा गीत सङ्कलनका क्रममा आफूले नेपाललाई नजिकबाट चिन्ने अवसर पाएको उल्लेख गर्दै उहाँले स्वदेश पुगेका बेला ती स्थानहरू भ्रमण गर्न दर्शकलाई आह्वान गर्नुभयाे ।
कन्सर्टमा सहभागी दर्शकमध्ये सिङ्गापुरबाट आएका रेस्टुरेन्ट व्यवसायी पदम थापाले नेपाली संस्कृति समेटिएको संगीतसँग झुम्न पाउँदा अत्यन्त खुसी लागेको बताउनुभयाे । “नेपथ्यको स्वाद लिनकै निम्ति टाढाबाट आएको हुँ,” उहाँले भन्नुभयाे, “राम्रो तयारी र उत्कृष्ट व्यवस्थापनले कन्सर्टलाई अझ प्रभावकारी बनाएको छ ।”
पछिल्ला वर्षहरूमा वैदेशिक रोजगारीका लागि प्रमुख गन्तव्य बन्दै गएको मलेसियामा नेपालीहरूको उपस्थिति उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको छ । यसै सन्दर्भमा नेपथ्यका लागि मलेसिया २०औँ देश र क्वालालम्पुर ५८औँ विदेशी सहर बनेको छ जहाँ ब्यान्डले प्रस्तुति दिएको हो ।
कन्सर्टमा मलेसियास्थित नेपाली दूतावासकी उपप्रमुख (चार्ज डि अफेयर्स) मुदिता बज्राचार्यको पनि उपस्थिति रहेको थियो । उहाँले कन्सर्ट अनुभवलाई अत्यन्त भावनात्मक र गर्विलो भन्दै नेपाली शब्द र धुनहरूले पुराना सम्झना ताजा गराएको बताउनुभयाे ।
त्यस्तै, क्वालालम्पुरस्थित लिङ्कन विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत सिमरन सेढाईंले अमृत गुरुङलाई नजिकबाट सुन्न पाएको अनुभवलाई “सपनाजस्तो” भएको बताउनुभयाे । बाल्यकालदेखि मन पराएको ‘यो जिन्दगानी’ गीत प्रत्यक्ष सुन्दा भावुक भएको उहाँले साझा गर्नुभयाे ।
दुई घण्टा लामो कन्सर्टको समापन ‘रातो र चन्द्रसुर्जे’ गीतबाट गरिएको थियो । कार्यक्रम आयोजना गरिएको ‘जेप क्वालालम्पुर’ अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको रंगमञ्च हो, जसको विस्तार जापानस्थित ‘जेप समूह’ले गरेको हो । सो समूहका निर्देशक सिनिचिरो होन्डाले नेपथ्यको प्रस्तुति नेपाली मौलिकता र वैश्विक स्वादको उत्कृष्ट संयोजन भएको प्रतिक्रिया दिनुभयाे ।
स्थानीय आयोजक ‘आर्बिटरी इभेन्ट्स’का विपिन नकर्मीले पनि कन्सर्टप्रति सन्तुष्टि व्यक्त गर्दै दर्शकले मिठो अनुभव लिएर फर्किएको बताउनुभयाे ।
कन्सर्टमा अमृत गुरुङलाई ड्रमसेटमा ध्रुव लामा, बेस गितारमा सुविन शाक्य, गितारमा नीरज गुरुङ, मादलमा शान्ति रायमाझी र किबोर्डमा दिनेशराज रेग्मीले साथ दिनुभएकाे थियाे ।
मलेसियामा आयोजित यो एक मात्र कन्सर्ट सम्पन्न गरी नेपथ्य टोली स्वदेश फर्किएको छ ।
कविता : ईश्वर बनेका ढुङ्गा र ढुङ्गा बनेका मान्छेहरू
ईश्वर बनेका ढुङ्गा
र, ढुङ्गा बनेका मान्छेहरू
त्यो ईश्वर, जुन ईश्वरले कहिल्यै मलाई मान्छे देखेन
त्यो ईश्वर, जुन ईश्वरलाई मैले कहिल्यै ईश्वर देखिन
मेरो आस्था हेरेर मलाई आश गर्ने ईश्वर
मेरो अवस्था देखेर मलाई बेवास्ता गर्ने ईश्वर
अकर्मण्य भएर गुमनाम बसेको छ
असमञ्जसमा परेर एकान्तबास गरेको छ
त्यो कहिल्यै मेरो ईश्वर बनेन
मलाई कहिल्यै उसले मान्छे गनेन
त्यो ढुङ्गा जुन ढुङ्गाले मलाई कहिल्यै आफ्नो देखेन
त्यो ढुङ्गा जुन ढुङ्गामा कहिल्यै मैले आत्मा भेटिन
आज गजधम्म भएर देउरालीमा बसेको छ
आज अलमस्त भएर मन्दिरभित्र सजिएको छ
रङ्गिएर अबिर केशरीले
छोपिएर दुबो र पातीले
वर्षौंदेखि कसैको विश्वास बन्धकी राखेर
कसैको आस्था बन्धकी राखेर
देउरालीको ढुङ्गो
मन्दिरभित्रको ढुङ्गो
ईश्वर बनेर बसेको छ
वर्षौंदेखि ईश्वर बनेर सुतेको छ
यसैगरी सबै ढुङ्गाहरू ईश्वर बनिरहेछन्
र, मान्छेहरू ढुङ्गा बनिरहेछन्
आज ईश्वर बनेका ढुङ्गाहरू
हिजोसम्म मान्छे नै त थिए ।
र, आज ढुङ्गा बनेका मान्छेहरू
भोलि ईश्वर बन्नेछन् ।
कविता : आशा
निधारमा बसेका रेखा
मुजा परेको एउटा आकृती
सरकारी अस्पतालको
आइ सि यू कक्षबाहिरको
एउटा पुरानो बेन्चीमा ढल्कीएको देह
आशाको त्यान्द्रो लहराइरहेछ
राम्रो सुन्नका निम्ती
प्रतिक्षारत आँखाका नानिहरु ।
चारै कुनामा ठोक्कीरहेछन
मनैमनले प्राथना गरेर
एक मुठ्ठी
श्वासको भिक माग्दै
एककोहारिएको तन
अत्तालिन्थ्यो घरी घरी
पाकेर भतभती पोलिरहेको मन
ब्लक ब्लक बल्कीएको ललाट
तथापी उसको श्वास फर्किने आशा छ
हिजो जस्तै आफ्नै काखमा
लुटपुटिए हुन्थ्यो
बुढेशकालको साहारा बनिदिए हुन्थ्यो
मिठो आशामा तरंगीत भइरहेछ ।
तरंगित भइरहेछ ।
आकाश भट्टराईकाे तीन मुक्तक
१
साँझ–बिहान तिम्रै झल्को आउँछ के गरूँ
खबर सुनूँ पलपलको लाग्छ के गरूँ ।
मैले प्रेम भनेँ, तिमीले खै के नाम दियौ सम्बन्धको ?
तिमी मेरो जोडी भन्न मन लाग्छ के गरूँ !
२
न त कुनै गुनासो छ, न त कुनै बदलाको भाव छ
तिम्रो खुसी हेरी बाँच्ने, यो मनको एउटा स्वभाव छ ।
तिमी टाढिए पनि सधैँ, तिम्रो भलो नै चिताइरहनेछु
मेरो निस्वार्थ प्रेममा, कमी छैन मात्र तिम्रो अभाव छ ।
३
मेरो हाँसो, मेराे खुसी, मेरो संसार थियौ तिमी
बढी के भनूँ, मेरो हर प्रार्थनामा थियौ तिमी ।
तिमी त सजिलै मोडिएर अर्कै विकल्प रोज्यौ
मेरा लागि त सारा ब्रह्माण्डको आधार थियौ तिमी ।
कविता : रातको अन्तिम हरफ
रात फेरि बिस्तारै पृथ्वीमाथि ओर्लिरहेको छ
आकाशले आफ्नो नीलो उज्यालो समेटेर
कालो रेशमी चादर ओढिसकेको छ ।
सहरका भीडहरू निदाइसके
गल्लीहरू सुनसान छन्
झ्यालबाहिर बगिरहेको हावाले पनि
आफ्नो थकानलाई मौनतामा विसर्जन गरिसकेको छ ।
तर यी सबै निस्तब्धताभित्र पनि
मेरो मनमा एउटा आवाज जागिरहेको हुन्छ !
अत्यन्त मन्द
तर अत्यन्त गहिरो
त्यो आवाज तिम्रो हो ।
अनि त्यही क्षण
मलाई थाहै नदिई
मेरो कलम फेरि तिम्रै नामतिर बग्न थाल्छ ।
म धेरै बेरसम्म
खाली कागजलाई हेरिरहन्छु ।
शब्दहरू आउँछन्
तर तिमीलाई लेख्न खोज्नेबित्तिकै
ती सबै शब्दहरू
आफ्नो अर्थ गुमाएर मौन बन्छन् ।
किनकि तिमीलाई वर्णन गर्नु
कुनै साधारण प्रेमकथा लेख्नुजस्तो होइन ।
तिमीलाई लेख्नु भनेको
आफ्नो आत्माभित्र लुकेको
एउटा अधुरो ब्रह्माण्डलाई
धीरे–धीरे उजागर गर्नु हो ।
म सोचिरहन्छु
आज तिम्रो कुन रूपलाई शब्द दिऊँ ?
तिम्रो हातको त्यो न्यानोपन लेखूँ ?
जुन पहिलोपटक
मेरो चिसिएको अस्तित्वमाथि
घाम बनेर झरेको थियो ।
त्यो स्पर्श केवल स्पर्श थिएन
त्यो त थाकेको आत्माले
पहिलोपटक शरण पाएको अनुभूति थियो ।
तर डर लाग्छ
यदि त्यो न्यानोपन लेखेँ भने
कतै यो कागज
तिम्रो मायाको ताप सहन नसकेर
आगोझैँ जल्दैन कि !
अनि फेरि सोच्छु
तिम्रो मौनताको गहिराइ लेखूँ ?
त्यो मौनता
जहाँ शब्दहरू कहिल्यै बोलिएनन्
तर भावना भने
समुद्रको ज्वारभाटाजस्तै
निरन्तर उर्लिरहे ।
तर त्यो गहिराइ पनि
मापन गर्न सकिने कुनै दूरी होइन ।
त्यो त यस्तो अथाह आकाश हो
जहाँ एकपटक हराइसकेपछि
मानिस आफूलाई फर्काएर ल्याउन सक्दैन ।
म तिम्रा आँखाहरू सम्झिन्छु ।
ती गाजलु आँखाहरू
जसमा मैले
आफ्नो सम्पूर्ण अस्तित्वलाई
बिस्तारै विलीन हुँदै गएको देखेको थिएँ ।
त्यहाँ म कति पटक हराएँ
त्यसको हिसाब अब मसँग छैन ।
तर यति अवश्य थाहा छ
एकदिन त्यसरी हराइसकेपछि
फर्किने इच्छासमेत
मेरो भित्र शान्त मृत्युझैँ मरेर गयो ।
अनि फेरि
तिम्रो त्यो मन्द मुस्कान सम्झिन्छु ।
त्यो मुस्कान
जुन कुनै अनुहारको सजावट मात्र थिएन
बरु मेरो उजाडिएको मनको बगरमा
अचानक उम्रिएको वसन्त थियो ।
तिम्रो लजालु हेराइ त झन्
असारको पहिलो वर्षाजस्तै थियो
अचानक आउने
तर सम्पूर्ण भित्रलाई भिजाइदिने ।
त्यसले मेरो मनमा
वर्षौंदेखि डढिरहेको पीडामाथि
शीतलता ओतिदिएको थियो ।
सायद त्यसैले
आज पनि म प्रेमलाई शब्दमा होइन
तिम्रो मौनतामा खोज्छु ।
किनकि संसारका धेरै प्रेमहरू
ओठबाट सुरु भएर
समयसँगै समाप्त हुन्छन् ।
तर तिमी
तिमी त मेरो आत्माभित्र
मौन भएर पनि
अनन्तसम्म बोलिरहने अनुभूति हौ ।
आज फेरि
यो सादा कागजको अगाडि बसेर
म अन्तिम निर्णयको सङ्घारमा उभिएको छु ।
के तिम्रो तस्बिरलाई
यी हरफहरूमा सजाएर अमर बनाइदिऊँ ?
कि यो अधुरो कविता च्यातेर
हावासँगै उडाइदिऊँ
जसरी मानिसहरूले
आफ्ना अधुरा सपनाहरू बिर्सिदिन्छन् ?
तर सक्दिनँ
किनकि तिमीलाई बिर्सनु भनेको
आफ्नै सासलाई बिर्सनुजस्तै हो ।
त्यसैले अब
म तिम्रो स्पर्शको न्यानो घाम
र मौनताको नीलो आकाशलाई
एउटै हरफमा मिसाइदिन्छु ।
अनि त्यही हरफबाट
एउटा नयाँ ऋतु जन्मिनेछ
जहाँ प्रेम शब्दभन्दा गहिरो हुनेछ
मौनता सङ्गीतभन्दा मधुर हुनेछ
र भावनाहरू
कविको अन्तिम सासझैँ
समयभन्दा धेरै परसम्म
बाँचिरहनेछन् ।
कविता : हराएको देश खोज्दैछु
(लघुकविता)
हराएको देश खोज्न
क्रोधको धारमा
मायाको पाइन समेत भरिएको
खुकुरी भिर्दैछु
आफ्नो अर्काको मुटु छुट्याउनु
पहिला आफ्नै छाती चिर्दैछु
ढुङ्गाको प्रहारमा ढुङ्गा नै हो फर्किने
फूलको प्रहारमा फूलकै थुङ्गा हो फर्किने
कहिलेकाहीँ जित्नु भनेको
जित्नु मात्र होइन हार्नु पनि हुन सक्छ
र कहिले हार्नु भनेको
हार्नु मात्रै होइन जित्नु पनि हुन सक्छ
हराएको देश खोज्न
आज म त्यही नीतिको युद्धमा छिर्दैछु
आफ्नो अर्काको मुटु छुट्याउन
पहिले आफ्नै छाती चिर्दैछु