२१ जेष्ठ २०८३, बिहीबार 
काठमाडौंमा सुरु भयो ‘हिमालयन लिटरेचर फेस्टिभल २०२६’
काठमाडौं । दक्षिण एशियाकै प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय साहित्यिक जमघटमध्ये एक मानिने ‘हिमालयन लिटरेचर फेस्टिभल एण्ड राइटर्स वर्कशप २०२६’ आजदेखि काठमाडौंमा सुरु भएको छ ।
आठ दिनसम्म सञ्चालन हुने महोत्सवमा नेपालसहित विभिन्न देशका प्रतिष्ठित कवि, उपन्यासकार, संस्मरण लेखक, अनुवादक, चलचित्रकर्मी, विद्वान्, पत्रकार तथा उदाउँदा लेखकहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको छ ।
एनसेल फाउन्डेसनको सहकार्यमा आयोजित यस वर्षको महोत्सव नेपाली साहित्यकार गुरु प्रसाद मैनालीको योगदानप्रति समर्पित गरिएको छ । मे २९ देखि जुन ५ सम्म सञ्चालन हुने कार्यक्रम ‘हिलिङ’, ‘चेतना’, ‘सिर्जनशीलता’, ‘स्मृति’ तथा तीव्र परिवर्तनशील विश्वमा सांस्कृतिक संवादका विषयमा केन्द्रित रहेको आयोजकले जनाएको छ ।
महोत्सवअन्तर्गत मास्टर क्लास, कार्यशाला, मुख्य वक्तव्य, कविता वाचन, साहित्यिक संवाद, चलचित्र प्रदर्शन, सांस्कृतिक भ्रमण तथा साहित्य र कलाको रूपान्तरणकारी शक्तिबारे अन्तरविषयक छलफलहरू आयोजना भइरहेका छन् ।
यस संस्करणमा पुलित्जर पुरस्कार विजेता कवि ट्रेसी के. स्मिथ र पल मल्डुन, चर्चित उपन्यासकार जीन ह्यान्फ कोरेलिट्ज, कवि तथा अनुवादक टोनी बार्नस्टोन, हिमालयन कवि युयुत्सु शर्मा, आइरिश साहित्यिक सम्पादक मार्टिन डोयल तथा ब्रुकलिन ‘पोएट लौरिएट’ टिना चाङलगायत नेपाल, भारत, आयरल्यान्ड, अस्ट्रिया, पोल्यान्ड, अमेरिका र अन्य देशका साहित्यिक व्यक्तित्वहरूको सहभागिता रहेको छ ।
सुदूरपश्चिमाञ्चल साहित्य समाजका वार्षिक पुरस्कार घोषणा
काठमाडौं । सुदूरपश्चिमाञ्चल साहित्य समाजले प्रत्येक वर्ष प्रदान गर्दै आएको विभिन्न सातवटा प्रतिष्ठित पुरस्कार तथा सम्मानहरूका लागि यस वर्षका स्रष्टाहरूको नाम सार्वजनिक गरेको छ ।
समाजको तर्फबाट वर्ष २०८२ का लागि प्रदान गरिने पुरस्कारहरूको निर्णय पुरस्कार छनोट समितिको बैठकले सर्वसम्मत रूपमा गरेको हो । बैठकले साहित्यका विभिन्न विधा तथा वाङ्मय क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याउनुभएकाे सात जना स्रष्टाहरूलाई नगद राशिसहित सम्मान गर्ने निर्णय गरेको जनाएको छ ।
समितिको निर्णयअनुसार यस वर्षको ५० हजार १ रुपैयाँ राशिको ‘बद्री–कृष्णा वाङ्मय पुरस्कार’ काठमाडौं निवासी स्रष्टा जगमान गुरुङलाई प्रदान गरिने भएको छ । त्यसैगरी ५० हजार १ रुपैयाँकै ‘प्रभास राज्यलक्ष्मी कृति पुरस्कार’ दैलेखका स्रष्टा ओम रिजाललाई उहाँको चर्चित कृति ‘पैँकेलो’ उपन्यासका लागि प्रदान गरिनेछ ।
२५ हजार १ रुपैयाँ राशिको ‘सुदूरपश्चिमाञ्चल साहित्य पुरस्कार’ डडेल्धुराका स्रष्टा कैलाश पाण्डेयलाई प्रदान गरिनेछ भने सोही बराबरको राशि रहेको ‘श्रीलोचन साहित्य पुरस्कार’ हाल कैलाली निवासी स्रष्टा पुष्पराज पाण्डेयलाई अर्पण गरिनेछ ।
यसैगरी २५ हजार १ रुपैयाँ राशिको ‘विष्णुदास–यज्ञ साहित्य पुरस्कार’ डोटीका स्रष्टा पूर्णानन्द ओझा तथा ‘गणेश स्मृति हेमन्ती पुरस्कार’ बाँकेकी स्रष्टा ऋचा लुइँटेललाई प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको छ ।
त्यस्तै ११ हजार १ रुपैयाँ राशिको ‘प्रतिभाश्री सम्मान’ कैलालीकी स्रष्टा हिमांशी भट्टलाई प्रदान गरिने भएको छ ।
लामो समयदेखि भाषा, साहित्य र संस्कृतिको उत्थानमा सक्रिय सुदूरपश्चिमाञ्चल साहित्य समाजले हरेक वर्ष यी पुरस्कारहरू प्रदान गर्दै आइरहेको छ । समाजले सिफारिस गरिएका स्रष्टाहरूलाई छिट्टै विशेष समारोह आयोजना गरी पुरस्कार तथा सम्मानपत्र प्रदान गरिने जनाएको छ ।
मलेसियामा गुन्जियो नेपथ्य
क्वालालम्पुर । नेपाली लोकरक ब्यान्ड नेपथ्यले मलेसियाको राजधानी क्वालालम्पुरमा भव्य सांगीतिक प्रस्तुति दिएको छ । आफ्नो साढे तीन दशक लामो सांगीतिक यात्रामा नेपथ्य पहिलोपटक मलेसियामा प्रस्तुत भएको हो ।
पर्यटकीय क्षेत्र बुकित बिन्ताङस्थित ‘जेप हल’मा आइतबार साँझ ठीक ७ बजे ‘कोशीको पानी’ गीतबाट कन्सर्ट सुरु गरिएको थियो । त्यसपछि एकपछि अर्को लोकप्रिय गीत प्रस्तुत गर्दै ब्यान्डले दर्शकलाई मन्त्रमुग्ध बनाएको थियो ।
नेपथ्यका प्रमुख गायक अमृत गुरुङले प्रस्तुति बीच–बीचमा दर्शकसँग संवाद गर्दै देशप्रेमका सन्देशसमेत दिनुभएकाे थियाे । विभिन्न स्थानमा गीत सङ्कलनका क्रममा आफूले नेपाललाई नजिकबाट चिन्ने अवसर पाएको उल्लेख गर्दै उहाँले स्वदेश पुगेका बेला ती स्थानहरू भ्रमण गर्न दर्शकलाई आह्वान गर्नुभयाे ।
कन्सर्टमा सहभागी दर्शकमध्ये सिङ्गापुरबाट आएका रेस्टुरेन्ट व्यवसायी पदम थापाले नेपाली संस्कृति समेटिएको संगीतसँग झुम्न पाउँदा अत्यन्त खुसी लागेको बताउनुभयाे । “नेपथ्यको स्वाद लिनकै निम्ति टाढाबाट आएको हुँ,” उहाँले भन्नुभयाे, “राम्रो तयारी र उत्कृष्ट व्यवस्थापनले कन्सर्टलाई अझ प्रभावकारी बनाएको छ ।”
पछिल्ला वर्षहरूमा वैदेशिक रोजगारीका लागि प्रमुख गन्तव्य बन्दै गएको मलेसियामा नेपालीहरूको उपस्थिति उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको छ । यसै सन्दर्भमा नेपथ्यका लागि मलेसिया २०औँ देश र क्वालालम्पुर ५८औँ विदेशी सहर बनेको छ जहाँ ब्यान्डले प्रस्तुति दिएको हो ।
कन्सर्टमा मलेसियास्थित नेपाली दूतावासकी उपप्रमुख (चार्ज डि अफेयर्स) मुदिता बज्राचार्यको पनि उपस्थिति रहेको थियो । उहाँले कन्सर्ट अनुभवलाई अत्यन्त भावनात्मक र गर्विलो भन्दै नेपाली शब्द र धुनहरूले पुराना सम्झना ताजा गराएको बताउनुभयाे ।
त्यस्तै, क्वालालम्पुरस्थित लिङ्कन विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत सिमरन सेढाईंले अमृत गुरुङलाई नजिकबाट सुन्न पाएको अनुभवलाई “सपनाजस्तो” भएको बताउनुभयाे । बाल्यकालदेखि मन पराएको ‘यो जिन्दगानी’ गीत प्रत्यक्ष सुन्दा भावुक भएको उहाँले साझा गर्नुभयाे ।
दुई घण्टा लामो कन्सर्टको समापन ‘रातो र चन्द्रसुर्जे’ गीतबाट गरिएको थियो । कार्यक्रम आयोजना गरिएको ‘जेप क्वालालम्पुर’ अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको रंगमञ्च हो, जसको विस्तार जापानस्थित ‘जेप समूह’ले गरेको हो । सो समूहका निर्देशक सिनिचिरो होन्डाले नेपथ्यको प्रस्तुति नेपाली मौलिकता र वैश्विक स्वादको उत्कृष्ट संयोजन भएको प्रतिक्रिया दिनुभयाे ।
स्थानीय आयोजक ‘आर्बिटरी इभेन्ट्स’का विपिन नकर्मीले पनि कन्सर्टप्रति सन्तुष्टि व्यक्त गर्दै दर्शकले मिठो अनुभव लिएर फर्किएको बताउनुभयाे ।
कन्सर्टमा अमृत गुरुङलाई ड्रमसेटमा ध्रुव लामा, बेस गितारमा सुविन शाक्य, गितारमा नीरज गुरुङ, मादलमा शान्ति रायमाझी र किबोर्डमा दिनेशराज रेग्मीले साथ दिनुभएकाे थियाे ।
मलेसियामा आयोजित यो एक मात्र कन्सर्ट सम्पन्न गरी नेपथ्य टोली स्वदेश फर्किएको छ ।
कविता : ईश्वर बनेका ढुङ्गा र ढुङ्गा बनेका मान्छेहरू
ईश्वर बनेका ढुङ्गा
र, ढुङ्गा बनेका मान्छेहरू
त्यो ईश्वर, जुन ईश्वरले कहिल्यै मलाई मान्छे देखेन
त्यो ईश्वर, जुन ईश्वरलाई मैले कहिल्यै ईश्वर देखिन
मेरो आस्था हेरेर मलाई आश गर्ने ईश्वर
मेरो अवस्था देखेर मलाई बेवास्ता गर्ने ईश्वर
अकर्मण्य भएर गुमनाम बसेको छ
असमञ्जसमा परेर एकान्तबास गरेको छ
त्यो कहिल्यै मेरो ईश्वर बनेन
मलाई कहिल्यै उसले मान्छे गनेन
त्यो ढुङ्गा जुन ढुङ्गाले मलाई कहिल्यै आफ्नो देखेन
त्यो ढुङ्गा जुन ढुङ्गामा कहिल्यै मैले आत्मा भेटिन
आज गजधम्म भएर देउरालीमा बसेको छ
आज अलमस्त भएर मन्दिरभित्र सजिएको छ
रङ्गिएर अबिर केशरीले
छोपिएर दुबो र पातीले
वर्षौंदेखि कसैको विश्वास बन्धकी राखेर
कसैको आस्था बन्धकी राखेर
देउरालीको ढुङ्गो
मन्दिरभित्रको ढुङ्गो
ईश्वर बनेर बसेको छ
वर्षौंदेखि ईश्वर बनेर सुतेको छ
यसैगरी सबै ढुङ्गाहरू ईश्वर बनिरहेछन्
र, मान्छेहरू ढुङ्गा बनिरहेछन्
आज ईश्वर बनेका ढुङ्गाहरू
हिजोसम्म मान्छे नै त थिए ।
र, आज ढुङ्गा बनेका मान्छेहरू
भोलि ईश्वर बन्नेछन् ।
कविता : आशा
निधारमा बसेका रेखा
मुजा परेको एउटा आकृती
सरकारी अस्पतालको
आइ सि यू कक्षबाहिरको
एउटा पुरानो बेन्चीमा ढल्कीएको देह
आशाको त्यान्द्रो लहराइरहेछ
राम्रो सुन्नका निम्ती
प्रतिक्षारत आँखाका नानिहरु ।
चारै कुनामा ठोक्कीरहेछन
मनैमनले प्राथना गरेर
एक मुठ्ठी
श्वासको भिक माग्दै
एककोहारिएको तन
अत्तालिन्थ्यो घरी घरी
पाकेर भतभती पोलिरहेको मन
ब्लक ब्लक बल्कीएको ललाट
तथापी उसको श्वास फर्किने आशा छ
हिजो जस्तै आफ्नै काखमा
लुटपुटिए हुन्थ्यो
बुढेशकालको साहारा बनिदिए हुन्थ्यो
मिठो आशामा तरंगीत भइरहेछ ।
तरंगित भइरहेछ ।
आकाश भट्टराईकाे तीन मुक्तक
१
साँझ–बिहान तिम्रै झल्को आउँछ के गरूँ
खबर सुनूँ पलपलको लाग्छ के गरूँ ।
मैले प्रेम भनेँ, तिमीले खै के नाम दियौ सम्बन्धको ?
तिमी मेरो जोडी भन्न मन लाग्छ के गरूँ !
२
न त कुनै गुनासो छ, न त कुनै बदलाको भाव छ
तिम्रो खुसी हेरी बाँच्ने, यो मनको एउटा स्वभाव छ ।
तिमी टाढिए पनि सधैँ, तिम्रो भलो नै चिताइरहनेछु
मेरो निस्वार्थ प्रेममा, कमी छैन मात्र तिम्रो अभाव छ ।
३
मेरो हाँसो, मेराे खुसी, मेरो संसार थियौ तिमी
बढी के भनूँ, मेरो हर प्रार्थनामा थियौ तिमी ।
तिमी त सजिलै मोडिएर अर्कै विकल्प रोज्यौ
मेरा लागि त सारा ब्रह्माण्डको आधार थियौ तिमी ।
कविता : रातको अन्तिम हरफ
रात फेरि बिस्तारै पृथ्वीमाथि ओर्लिरहेको छ
आकाशले आफ्नो नीलो उज्यालो समेटेर
कालो रेशमी चादर ओढिसकेको छ ।
सहरका भीडहरू निदाइसके
गल्लीहरू सुनसान छन्
झ्यालबाहिर बगिरहेको हावाले पनि
आफ्नो थकानलाई मौनतामा विसर्जन गरिसकेको छ ।
तर यी सबै निस्तब्धताभित्र पनि
मेरो मनमा एउटा आवाज जागिरहेको हुन्छ !
अत्यन्त मन्द
तर अत्यन्त गहिरो
त्यो आवाज तिम्रो हो ।
अनि त्यही क्षण
मलाई थाहै नदिई
मेरो कलम फेरि तिम्रै नामतिर बग्न थाल्छ ।
म धेरै बेरसम्म
खाली कागजलाई हेरिरहन्छु ।
शब्दहरू आउँछन्
तर तिमीलाई लेख्न खोज्नेबित्तिकै
ती सबै शब्दहरू
आफ्नो अर्थ गुमाएर मौन बन्छन् ।
किनकि तिमीलाई वर्णन गर्नु
कुनै साधारण प्रेमकथा लेख्नुजस्तो होइन ।
तिमीलाई लेख्नु भनेको
आफ्नो आत्माभित्र लुकेको
एउटा अधुरो ब्रह्माण्डलाई
धीरे–धीरे उजागर गर्नु हो ।
म सोचिरहन्छु
आज तिम्रो कुन रूपलाई शब्द दिऊँ ?
तिम्रो हातको त्यो न्यानोपन लेखूँ ?
जुन पहिलोपटक
मेरो चिसिएको अस्तित्वमाथि
घाम बनेर झरेको थियो ।
त्यो स्पर्श केवल स्पर्श थिएन
त्यो त थाकेको आत्माले
पहिलोपटक शरण पाएको अनुभूति थियो ।
तर डर लाग्छ
यदि त्यो न्यानोपन लेखेँ भने
कतै यो कागज
तिम्रो मायाको ताप सहन नसकेर
आगोझैँ जल्दैन कि !
अनि फेरि सोच्छु
तिम्रो मौनताको गहिराइ लेखूँ ?
त्यो मौनता
जहाँ शब्दहरू कहिल्यै बोलिएनन्
तर भावना भने
समुद्रको ज्वारभाटाजस्तै
निरन्तर उर्लिरहे ।
तर त्यो गहिराइ पनि
मापन गर्न सकिने कुनै दूरी होइन ।
त्यो त यस्तो अथाह आकाश हो
जहाँ एकपटक हराइसकेपछि
मानिस आफूलाई फर्काएर ल्याउन सक्दैन ।
म तिम्रा आँखाहरू सम्झिन्छु ।
ती गाजलु आँखाहरू
जसमा मैले
आफ्नो सम्पूर्ण अस्तित्वलाई
बिस्तारै विलीन हुँदै गएको देखेको थिएँ ।
त्यहाँ म कति पटक हराएँ
त्यसको हिसाब अब मसँग छैन ।
तर यति अवश्य थाहा छ
एकदिन त्यसरी हराइसकेपछि
फर्किने इच्छासमेत
मेरो भित्र शान्त मृत्युझैँ मरेर गयो ।
अनि फेरि
तिम्रो त्यो मन्द मुस्कान सम्झिन्छु ।
त्यो मुस्कान
जुन कुनै अनुहारको सजावट मात्र थिएन
बरु मेरो उजाडिएको मनको बगरमा
अचानक उम्रिएको वसन्त थियो ।
तिम्रो लजालु हेराइ त झन्
असारको पहिलो वर्षाजस्तै थियो
अचानक आउने
तर सम्पूर्ण भित्रलाई भिजाइदिने ।
त्यसले मेरो मनमा
वर्षौंदेखि डढिरहेको पीडामाथि
शीतलता ओतिदिएको थियो ।
सायद त्यसैले
आज पनि म प्रेमलाई शब्दमा होइन
तिम्रो मौनतामा खोज्छु ।
किनकि संसारका धेरै प्रेमहरू
ओठबाट सुरु भएर
समयसँगै समाप्त हुन्छन् ।
तर तिमी
तिमी त मेरो आत्माभित्र
मौन भएर पनि
अनन्तसम्म बोलिरहने अनुभूति हौ ।
आज फेरि
यो सादा कागजको अगाडि बसेर
म अन्तिम निर्णयको सङ्घारमा उभिएको छु ।
के तिम्रो तस्बिरलाई
यी हरफहरूमा सजाएर अमर बनाइदिऊँ ?
कि यो अधुरो कविता च्यातेर
हावासँगै उडाइदिऊँ
जसरी मानिसहरूले
आफ्ना अधुरा सपनाहरू बिर्सिदिन्छन् ?
तर सक्दिनँ
किनकि तिमीलाई बिर्सनु भनेको
आफ्नै सासलाई बिर्सनुजस्तै हो ।
त्यसैले अब
म तिम्रो स्पर्शको न्यानो घाम
र मौनताको नीलो आकाशलाई
एउटै हरफमा मिसाइदिन्छु ।
अनि त्यही हरफबाट
एउटा नयाँ ऋतु जन्मिनेछ
जहाँ प्रेम शब्दभन्दा गहिरो हुनेछ
मौनता सङ्गीतभन्दा मधुर हुनेछ
र भावनाहरू
कविको अन्तिम सासझैँ
समयभन्दा धेरै परसम्म
बाँचिरहनेछन् ।
कविता : हराएको देश खोज्दैछु
(लघुकविता)
हराएको देश खोज्न
क्रोधको धारमा
मायाको पाइन समेत भरिएको
खुकुरी भिर्दैछु
आफ्नो अर्काको मुटु छुट्याउनु
पहिला आफ्नै छाती चिर्दैछु
ढुङ्गाको प्रहारमा ढुङ्गा नै हो फर्किने
फूलको प्रहारमा फूलकै थुङ्गा हो फर्किने
कहिलेकाहीँ जित्नु भनेको
जित्नु मात्र होइन हार्नु पनि हुन सक्छ
र कहिले हार्नु भनेको
हार्नु मात्रै होइन जित्नु पनि हुन सक्छ
हराएको देश खोज्न
आज म त्यही नीतिको युद्धमा छिर्दैछु
आफ्नो अर्काको मुटु छुट्याउन
पहिले आफ्नै छाती चिर्दैछु
गजल : तिम्रै खुसीका निम्ति
तिम्रै खुसीका निम्ति, जिन्दगीको दाउ हारेँ मैले ।
मनका सबै चाहनाहरू, एक–एक गरी मारेँ मैले ।
हरपल खुसी देख्न पाऊँ, सधैँ रमाएको हेर्न पाऊँ
तिम्रो सपनाका लागि, मनको मझेरी बारेँ मैले ।
बेहोशीमा बर्बराउँदै तिम्रै नाम जपिरहन्छु म
देख्छ्यौ कि तिमीले आँसु, लुकाएरै झारेँ मैले ।
यस्तो लाग्छ जिन्दगीमा, तिमी छैनौ केही छैन
जसोतसो बाँच्नैको लागि, अन्तै हल नारेँ मैले ।
थाहा पाउँछु तिम्रो हाल, अचेल अरू कसैबाट
बदनाम हौली तिमी भनी, अन्तै डेरा सारेँ मैले ।
कुनै दिन नआओस् है मलाई सम्झी रुनुपर्ने
खुसी खोज्दै तिम्रो, यो जीवन सखाप पारेँ मैले ।
कविता : ख्याति
मङ्सिरको चिसो सिरेटोमा बिहानको झुल्के घाम
घट्टेकुलोका साँघुरा गल्लीहरूमा
नयाँ सूर्य उचालिनै बाँकी
हुँदै थियो
तर एक युवतीको जीवन
पहिले नै झर्न थालिसकेको थियो
जुवाको अँध्यारो खाडलमा ।
कहानी जस्तो लाग्दैन
यो त रक्तिम अक्षरहरूले लेखिएको सत्य कथा हो ।
एक छात्रा
जसका सपनाहरू पाइलट भएर
आकाशसँग संवाद लेख्थे
त्यही आकाश
एक क्रूर हातले काटिदियो
र पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण गरी चारै दिशा फालियो ।
कफीको कपमा लुकेको मृत्यु
र रडको अँध्यारो प्रहार
यी दृश्यहरू कुनै उपन्यासका
दुष्ट पात्रका कल्पना होइनन्
समाजका भित्री लुकेका अपराधी छाया हुन् ।
जुन घटनाले पूरै देश हल्लायो ! समाचार पनि पूरै सुन्न नसकेर थरथर काँप्दै कान थुने
कस्तो विडम्बना !
मानिस जन्मिन्छ
स्वतन्त्रता र विवेकको ज्योति लिएर
तर तिनै ज्योतिहरू
लोभ, लालच र कुलतको हावाले
बुझाइदिन्छ ।
जीवन र मृत्यु
सधैँ आफ्नो नियममा चल्छन्
तर जब अपराधीहरू सर्सराउँछन्
जुवाको चिप चलाउने हातहरू खाली भएपछि
हत्या, अपराध, फिरौती र अपहरणका खेल खेल्न थाल्छन् र फैसला पनि हतारमा गर्छन्
युवा युवतीहरूको सेटिङमा झुक्काएर बोलाइन्छ र फसाइन्छ
त्यो दर्शन होइन
अपराध र अधर्मको सर्वाधिक विकृति हो ।
वेद, उपनिषद्, गीता
सबै भन्छन्
“अहिंसा परमो धर्मः।”
तर एउटा मन
अहङ्कार, लालच र मोहले
अन्धो बन्दा
धर्मको वचन बिर्सिन्थ्यो ।
जुन घरमा
ख्यातिलाई ‘छोरी’ जस्तै
भनेको आवाज सुन्थ्यो
त्यही हातले
अपराधको मार्ग टेकेर
यमको ढोका खोलिदियो ।
अन्तत
न्यायाधीशको उच्चारण
‘सर्वस्वसहित जन्मकैद’
कर्मको प्रतिफल सिद्धान्तकै
नयाँ व्याख्या बन्यो
धर्मले दण्ड छैन भन्दैन
तर न्यायबिना
धर्म अपूर्ण रहन्छ ।
समाज सोधिरहन्छ
कहाँबाट सुरु हुन्छ
यस्तो क्रूरता ?
कसरी
एक परिचित अनुहार
हत्यारा बन्छ ?
मदिरा, क्यासिनो, अनि क्लब
लगातार हार, अनि
पैसाको छटपटी
यिनले एउटा मान्छेको
मस्तिष्क भताभुङ्ग बनाएर
समाजकै अनुहारमा
कालो रेखा कोरिदिन्छ।
नेपालको इतिहासमा
धेरै अपराधका पानाहरूले
धब्बिएको छ
तर ‘जुवाको कुलतले
लिएको ज्यान’
सधैँ इतिहासको
सबैभन्दा कालो अक्षर हो ।
राजदरबारको गल्लीदेखि टोलसम्म
जुवाले
कहिल्यै सुख दिएको छैन
न राजा बचे
न रैती
कुलत एकै हो
विनाश पनि एकै ।
राज्यको दायित्व
नागरिकको सुरक्षामा
लोभ, अपराध र
कुलतका जाल तोड्नु ।
तर राज्य धेरैपटक
दुई कदम ढिलो पुग्छ
जबकि अपराधी
सयौँ कदम अघि ।
न्यायाधीशको फैसला
सिर्फ दण्ड मात्र होइन
राज्यको घोषणा पनि हो
“कसैको जीवन
कसैको जुवाको दाउ
बन्न पाउन्न ।”
हाम्रा आँगनमा
आमा–बुबा भन्छन्
“जुवा खेल्ने घर
एकदिन उजाडिन्छ।”
ख्यातिको कथा
यही लोकवादको
खोलिएको सत्य हो ।
गाउँ होस् या शहर
सबै भन्छन्
जुवाडेको हात
कहिल्यै कोरा हुँदैन
कहाँ त उसको हात
रगतले भिज्न पनि सक्छ ।
लोकदृष्टिले
यस अपराधले
एक युवती मात्र होइन
एक समुदायको भरोसा
एक परिवारको भविष्य
एक समाजको नैतिक मेरुदण्ड
टुक्राएको छ ।
अन्त्य, शिला
ख्यातिको आत्मा
आज पनि आकाशसँग भन्छ
“मेरो हत्या
एक मान्छेले गरेन
एक कुलतले गर्यो ।”
र इतिहास
यो घाउको लेखाजोखा राखिरहन्छ
जुवाको दाउमा
जुन जीवन हारियो
त्यसका प्रत्येक आँसु
न्यायका पानामा
अक्षर भएर बगिरहन्छ ।
कविता : स्थगित मृत्यु
फूलमाया !
किन कान्तिविहीन
छ चन्द्रमुखी मुहार ?
दुनियाँ खुसी
बनाउने औषधीझैँ
तिम्रो एक
मुस्कान हाँसो
राज्यको बागडोर
घडाबाट
क्रान्तिको बिगुल
फुक्ने तिम्रो आवाज
सामन्तीका ढाड
टेकेर
शिर छेदन गर्ने
तिम्रा हातले
अँह, समाउन
मिल्दैन यो कायरताको डोरी
पाउँदिनौ हार्न
जल्लादहरूबाट
पाउँदिनौ भाग्न
राता अक्षरमा
देश रङ्ग्याउने रगत मुटुमा बोकेर
कलङ्कका शिर गिँड्ने हातले
मृत्युवरणको पासो बोक्न ।
फूलमाया !
यी जुकाका दासीहरूको मात्र होइन देश
तिमी त युगीन पुरुषकी वीरङ्गना छोरी हौ
कर्तुतका काला पर्खाल ढालेर
समताको सुनगाभा फुलाउने
विचारकी खम्बा हौ ।
अहँ, अलिकति मन विचलित हुँदैमा
आफैँ नाश भएर जाने ईश्वरको भूललाई
किन रोजिरहेछन्
तिमीजस्ता युवाहरूले
कायरताको बाटो ?
भर्भाउँदो भुङ्ग्रोमा हामफालेर
उत्रने बेला आएको छ अब
पासो लाउने डोरी नाम्लाले
पाता फर्काएर हिंस्रक पशुहरूको छाला उतारी
बेला आएको छ नुनचुक छर्किने ।
सोध्न बाँकी नै छ अन्तिम पटक
टुँडिखेलमा गएर श्रीमहाराजलाई
न्याय दिन्छौ कि
सामूहिक योगमाया बनौँ सरकार ?
ढुसी पलाएका न्यायका निर्जीव तराजु ब्युँताएर
बाँकी नै छ न्यायको मूर्तिमा सास भर्न
बाँकी नै छ
टुँडिखेलबिच सीधा भ्रष्टाचारी झुन्ड्याउन
बाँकी नै छ
जातीय अहङ्कारका कङ्कालहरूको
नपुंसक गिदीलाई छिनालेर बगाउन
………. छन् अझै थुप्रै बाँकी पर्महरू तिर्न ।
फूलमाया !
कसले गर्छ उल्लेखित बाँकी विमर्श ?
कसले लेख्छ नारी एकता समताका वाणी ?
कसले गाउँछ महासमरका गीत ?
कसले ठड्याउँछ पातकी काजीलाई औँला ?
कसले हाल्छ घेरा
कर्तुतका जालाले ढाकेका न्यायालयमा
निर्मला र नवराजहरूजस्ताका
मृत्युको प्रमाणीकरण खोज्दै !
बाँकी नै छ अज्ञात इतिहास लेख्न
बाँकी नै छ
सोलु सल्लेरी र साँगुरी भञ्ज्याङमा
रगतका छिर्काले अरुण रङ्ग्याएको कथा लेख्न
बाँकी नै छ
शहीदका आकाङ्क्षा पूरा गर्न
राज्यले मानसिक स्वास्थ्य गुमाए पनि
सवलाङ्ग छ अझै तिम्रो विचार
अब आत्महत्या होइन
आत्मसाहस लिएर उठ
फैलाऊ सबैलाई
परिवर्तनका झिल्काको सन्देश
हो फूलमाया !
स्थगित गर अब आत्ममृत्यु
किनकि तिमीभन्दा पहिल्यै
मृत्यु भइसकेको छ न्याय र राज्यको मृत्यु
त्यसैले
मरणको भन्दा जीवनको खाँचो छ अब देशलाई ।।
कविता : नभ-क्यानभासमा लुकामारी
व्योमको नीलो अनि अनन्त शून्यताभित्र
आज चेतनालाई एकाकार गराउन मन लाग्यो
चाँदनीको त्यो स्निग्ध, कञ्चन प्रकाशसँगै
जुनझैँ बादलको घुम्टोभित्र लुकामारी खेल्न मन लाग्यो ।
श्वेत मेघका मसिना र चञ्चल तरङ्गहरू बनी
त्यो सुधाकरको ओजस्वी मुहार ढाकिदिऊँ
शीतल समीरको सुस्तरी सुस्केरासँगै बग्दै
अदृश्य र दृश्यको दोसाँधमा हराउन मन लाग्यो ।
जहाँ क्षितिजले धर्तीको सुस्केरा सुन्छ
र नक्षत्रहरूले रातको मौनता बुन्छन्
त्यही निश्चल र पवित्र ब्रह्माण्डीय सन्नाटामा
मलाई आफ्नै अस्तित्व पग्लिएको महसुस गर्न मन लाग्यो ।
जब थकित रजनीले आफ्नो प्रहर बदल्नेछ
अनि कुहिरोको ओछ्यानमा शशिको छाया ढल्नेछ
त्यो अलौकिक र कल्पनातित संसर्गमा विलीन हुँदै
संसारका यी नश्वर बन्धनहरूबाट मुक्त हुन मन लाग्यो ।
हो, आज मलाई भौतिकताको धरातल छाडेर
जुनझैँ बादलको ओतभित्र लुकामारी खेल्न मन लाग्यो ।