२९ जेष्ठ २०८३, शुक्रबार 
नारी स्रष्टाका सिर्जनामा गागरमा सागर देख्छु
शान्त र सन्तुलित जीवनयापनका लागि, प्रत्येक पल आफ्नो पनि समीक्षा आफैँले गर्नुपर्छ भन्छन् ज्ञानीजनहरू तर हामी आफ्नो समीक्षा गर्न भुल्छौँ । आफ्ना आनीबानीमा सुधार गर्न बिर्सिन्छौँ । लाग्छ, राम्रो ‘म’को इतिहास अमर छ । ‘राम्रो म’लाई मन्थन गर्न जरुरी सम्झिँदैनौँ । त्यसैले अमिलो आँपको टिकुलामा थाहै नपाई गुलियो पसे झैँ, अभिमानको मधुले हामीलाई बग्न दिँदैन । हामी तरल हुन हिचकिचाउँछौँ, बग्न बिर्सिँदै जान्छौँ । बग्नु भनेको सफा हुनु पनि त हो भन्ने ज्ञान भुल्छौँ । अभिमानको महले जब हामीलाई जमाउन थाल्छ तब हामी चिन्तनशील बन्न पनि छोड्छौँ । जब जडता हाबी हुन्छ, तब अज्ञानले डेरा जमाउँदै हामीलाई अहङ्कारको गर्ततिर थाहै नपाई लिएर जान्छ र शनैःशनै: हामी अधीर, अशान्त र अव्यवस्थित हुन्छौँ । अर्को दुर्भाग्य हामीलाई आफू नै सबैभन्दा ज्ञानी लाग्छ । ठीक लाग्छ । अनि अरूलाई पढ्न, सुन्न असमर्थ हुन्छौँ । आज मूल कुरोको चुरो खोल्न भूमिका कस्दै छु । अब भूमिकालाई छोट्याउँदै, कुराको मेला अगाडि बढाउँछु ।
कहिलेकाहीँ बोल्छु भनेको कुरा समयमा बोल्न नसक्दा त्यही विषयले पीडा दिने रहेछ । मनमा तिनै प्रश्न र उत्तरहरूको घम्साघम्सी चल्दो रहेछ र अगाडिको नवीन बाटो छेक्दो रहेछ । म छोड्न चाहन्छु बितेका कुरा तर मस्तिष्क छोड्न मान्दैन बिर्सनुपर्ने कुरा । मातृभूमि साहित्य उत्सव हेटौँडाबाट आएदेखि मलाई अहिले त्यस्तै भएको छ ।
अहो ! त्यो प्रश्नको उत्तर त यसरी दिएको भए हुन्थ्यो नि ! अनि त्यो प्रश्नको उत्तर त्यसरी दिएको भए ! कति राम्रो हुन्थ्यो नि ! तर मञ्चमा प्रश्न सोधेको बेलामा मस्तिष्क किन डरायो ? किन प्रश्नको गहिराई समात्न सकेन ? किन मेरा उत्तरहरू हिउँ झैँ मस्तिष्कमै जमे ? किन म खाली भएँ ? रिस पनि उठेको छ आफैँसँग, किन गडगडाएर उत्तर दिन सकिनँ जसरी दिन सक्थेँ । यही कुरा मस्तिष्कमा घुमेकोले तीन दिनदेखि केही नयाँ विषय लेख्न सकेकी छैन, पढ्न थालेको नयाँ पुस्तक पढ्न पनि सकेकी छैन । र, पहिलोचोटि वक्ता भएर उभिएको समयको आफैँले आफ्नो समीक्षा गर्न थालेकी छु । आफूले दिएका उत्तरहरूलाई आफैँले नियाल्न थालेकी छु । आफैँले दिएको कुनै उत्तरले सन्तुष्टि मिल्यो त कुनैले असन्तुष्टि । यी प्रश्नहरूको उत्तर नदिएसम्म म अशान्त हुन्छु भन्ने पनि लाग्यो र म लेख्न थालेँ मनको गन्थन । शायद मैले छोड्नु पर्ने बाटो छिचोलेर अगाडि जानु छ । नयाँ विषय लेख्नु छ । नयाँ यात्रा गर्नु छ ।
आवाजविहीनहरूको आवाजलाई आज साँच्चै अनुभूत गरेकी छु । आवाज भएर पनि बोल्न नसक्नु कति पीडादायी हुने रहेछ भन्ने कुरा आफैँले अनुभव गरेकी छु । लामो समय आवाज बन्द हुँदा हुँदा बोल्ने अवसर मिल्दा पनि किन मान्छे बोल्न सक्दैन, बुझेकी छु । बोल्नु पर्ने स्थानमा आवाज हराउनुको सकस महसूस गरेकी छु । लेख्न जति सजिलो हुन्छ बोल्न उति नै कठीन हुने रहेछ भन्ने बोध गरेकी छु ।
लाग्थ्यो लेख्नभन्दा बोल्न निकै सजिलो हुन्छ तर म गलत रहेछु । आशा गर्छु, बोल्ने मञ्चहरू मिल्दै जाओस् । मेरा उत्तरहरू अब यसरी नजमुन् । आगामी दिनमा मञ्चमा सोधिएका प्रश्नका उत्तरहरूमा सलल बग्न सकूँ । अभ्यास नै त रहेछ अदम्य साहसको जननी । विश्वास गर्छु आफूलाई । विश्वास गर्छु अभ्यासमाथि । भनिन्छ, साहित्यिक महोत्सव फेसन मात्र हो । पहुँचवालाहरूको जमघट हो । पावरवालाको तामझाम हो तर म कसरी मानौँ यो कुरा । म जस्तो शिकारुलाई पनि अगाडि लगेर बोल्ने अवसर दिइएको छ । जिरी महोत्सव होस् या मातृभूमि साहित्य उत्सव, मैले धेरै कुरा सिक्ने अवसर पाएकी छु । म केही सिक्न जान्न हिँडेकी यात्री हुँ ।
सगरमाथाको यात्रा पहिलो पाइला बिना सम्भव छैन भन्ने ज्ञान बिर्सिँदै गएको आजको समयमा मलाई दुई महोत्सवले ठूलो अवसर दियो । मञ्चमा प्रश्न सुन्ने कलासम्म थाहा नभएको मान्छेलाई वक्ता बनाएर लैजाने आँट गर्यो । मैले पनि बोल्ने साहस गरेँ । मलाई लाग्थ्यो, हामीले बहसमा सुन्दै आएका अनुभवी मान्छेहरू पनि किन सोधिएको प्रश्नलाई छोडेर विषयभन्दा अन्तै अन्तै हराउँछ ? किन सोधिएको विषयमा केन्द्रित भएर उत्तर दिन सक्दैनन् ? आज लाग्दै छ, कोठामा बसेर लेख्नु र सभामा गएर बोल्नु फरक कुरा रहेछ । सक्छु जस्तो लागेको कुरा पनि बडो बोझिलो हुँदो रहेछ । कतिपय बहसमा सुनेकी छु प्रश्नको किनार छोडेर हराएको । धन्यवाद छ आयोजनहरूलाई जसले नयाँ व्यक्तिलाई महोत्सवमा सहभागी हुने अवसर दियो ।
पहिलोचोटि पुस्तक पढेर समीक्षा गर्दा कति त्रास थियो यो मनमा त्यो कुरा भुलेकी छैन । अवसर नै अनुभवको जननी रहेछ थाहा पाएकी छु । नमन गर्छु अग्रजहरूलाई जसले मलाई विश्वासको आँखाले हेर्नुभयो । पहिलोचोटि साहित्यिक जमघटमा राधिका कल्पित दिदीले औँला समातेर बाहिर ल्याउनु भएको पल स्मरण गर्दै छु । ठूला ठूला कुरा त सबैले गर्छन् तर सानो कुराले कसैको जीवनमा कति ठूलो परिवर्तन आउँछ भन्ने कुरालाई मैले बुझेकी छु । सिद्धान्तमा मात्र होइन सतहमै गएर अभ्यास गराउनु सानो कुरा होइन । ज्ञानु अधिकारी म्यामले पहिलोचोटि आफ्नो पुस्तकमा बोल्ने अवसर दिनुभयो, अनि पो आँट आयो र बोल्न सिक्दै गएँ । सिद्धान्त लेखेर मात्र हुँदैन रहेछ, ती सिद्धान्त त व्यवहारमा अभ्यास गराउन सुक्नुपर्ने रहेछ । स्मरण गर्छु सावित्री कक्षपति म्यामलाई, मलाई भन्नुहुन्छ, “बच्चाको तोते बोली कति मीठो हुन्छ । बच्चाले ‘म लोती खान्छु भन्छ’ तर हामीले बुझ्छौँ उसले रोटीको कुरा गर्दै छ । त्यसैले मौका दिनुपर्छ नयाँलाई ।”
गोविन्दराज भट्टराई सर हिम्मतको मल हाल्न भुल्नुहुन्न कुपोषित बिरुवालाई । अशेष मल्ल आशिषको हात उचाल्नुहुन्छ नवबोलीलाई । प्रतीक ढकाल हिम्मतको गोडा उचालेर बोल्न प्रेरित गर्नुहुन्छ । साथीहरू, आदरणीय गुरुहरू हिम्मत बनेर ममा आँट भरेको स्मरण गरेकी छु । यतिखेर सकारात्मक ऊर्जाको शक्ति कस्तो हुन्छ मलाई राम्रोसँग थाहा छ ।
हेटौँडामा पहिलोचोटि वक्ताको रूपमा मञ्चमा बसेकी छु । मन केही अशान्त छ । कस्तो प्रश्न आउला र त्यो प्रश्नलाई कसरी समाधान गरौँला भन्ने एक किसिमको छटपटी छ । प्रश्न आउट भएको छैन । विषय छ ‘नारी स्रष्टाका सिर्जनामा पुरुष अभिव्यक्ति’ । सोचेकी छु नारीहरूले लेख्ने सिर्जनामा पुरुषहरूलाई कसरी, कुन रूपमा र कस्तो कस्तो पात्रको रूपमा चित्रण गर्दै आएका छन् । मनले एउटा विशाल चित्र बनाएको छ । करीब ५० वटा नारी स्रष्टाले लेखेका कृतिहरू त पढिसकेकी छु । नारी स्रष्टाका कृतिहरूमा विविध विषय समेटिएका छन् थाहा छ । धेरै कुरा लेखिएका छन् अनेक पुस्तकमा । अझ कयौँ कुरा लेखिन बाँकी छन्, त्यो पनि थाहा छ । समयको माग अनुसार साहित्य सिर्जना हुँदै जान्छ, थाहा छ ।
‘शिरीषको फूल’को सुयोगवीरदेखि ‘अग्निगर्भा’का पुरुष पात्रसम्म आइपुग्दा अनेक वाद र धार भएर नारी स्रष्टाका कलम अगाडि बढेका छन् । आदर्शवादी धारदेखि उत्तराअधुनिक धारसम्म पढेकी छु । नारी स्रष्टाले लेखेका अनेक कृतिहरूमा समग्रताको सुगन्ध पाएकी छु । विविधताको महक भेटेकी छु । बानिरा गिरीका कलमले लेखेका संरचनागत पुरुष पात्रहरूको मानसिक दरिद्रता देखेकी छु । शोषक, दमनकारी, नियन्त्रणकारी, प्रभुत्वशाली, हिंसात्मक पुरुष पात्रहरूलाई आफ्नो सिर्जनामा ल्याएको पाएकी छु ।
माया ठकुरी, भागीरथी श्रेष्ठ, जलेश्वरी श्रेष्ठ, ईल्या भट्टराई, सुलोचना मानन्धर र पद्मावती सिंह लगायतका कथाकारहरूले पुरुष अभिव्यक्तिलाई न्याय गरेका छन् । पुरुष अभिव्यक्ति पृथक् पृथक् रूपमा आएका छन् । कहिले पुरुष अभिव्यक्ति सहयोगी, संवेदनशील, सहयात्रीका रूपमा प्रकट भएका छन् त कहिलेकाहीँ आक्रामक, दमनकारी, नियन्त्रणकारी, अपराधी, बलात्कारी र हिंसात्मक रूपमा आएका छन् । सामाजिक संरचनाको स्वरूपका आधारमा आफ्नो प्रभुत्व देखाएका छन् । मनोवैज्ञानिक स्वरूपका अनेक पक्षबाट पुरुष अभिव्यक्ति नारी स्रष्टाका सिर्जनामा आएका छन् । नारी स्रष्टाहरू समयको धारमा बग्दै लेखन क्षेत्रलाई व्यापक बनाउँदै आएका छन् । समय, भोगाइ र चेतना स्तर अनुसार नारी स्रष्टाले आफ्नो आवाज पनि फेर्दै आएको छ ।
यसरी हेर्दा पूर्ववर्ती र उत्तरवर्ती चरणमा नारी स्रष्टाले लेखेका सिर्जनाहरू शक्तिशाली छन् । मैले पढेका कृतिहरूकै धरातलमा उभिएर बोल्दा पनि गर्वले छाती फुल्छ मेरो । के लेखेका छैनन् र नारीहरूले ? सिङ्गो इतिहास लेखेका छन् यति छोटो समयमा । आदर्शोन्मुख सामाजिक यथार्थवादी धारमा उभिएदेखि शक्तिशाली साहित्य सिर्जना गरेका छन् । सामाजिक यथार्थवादी धार, अस्तित्ववादी, विसङ्गतिवादी, प्रगतिवादी, मनोवैज्ञानिक, प्रयोगवादी धार हुँदै आजको यो बहुलवादी धारमा आइपुगेका छन् ।
नारी स्रष्टाका सिर्जनामा ‘प्रशान्तको तीरै तीर’देखि ‘प्रणाम सगरमाथा’सम्म उक्लिएको छ । शारदा शर्माको ‘ताप’देखि, ‘त्यो दिन’सम्म समेटिएको छ । राधा पौडेलको ‘खलङ्गामा हमला’ले बेग्लै छाप छोडेको छ । किरण आचार्यका मिथकीय पात्रहरूदेखि ‘महायुग’सम्म हाँसेको छ । पूर्वको ‘आतोओडा’देखि तराईको ‘सनेस’सम्म बाँडिएको छ । जापान बसाइका जीवन भोगाइ, रोजगारीको अवस्था, सम्बन्ध, समय र विदेशी भूमिमा नेपालीहरूको सङ्घर्षलाई ‘फिलिङ्गो’देखि ‘आत्महत्याको जङ्गल’सम्म ल्याएर समेटेकी छन् प्रभाले । उमा सुवेदी ‘तोदा’, ‘इति’, ‘सयौँ पुतली’देखि ‘परिधि’सम्मको फराकिलो आकाशमा छुटै पहिचान छर्दै छिन् ।
‘डोहोडोहो डोल्पो’देखि प्रियसँगको सम्बन्ध गाँसेकी छन् रञ्जुले भने अर्कातिर भवानीको ‘घामभन्दा पहिले’ कुदेकी छन् ‘चारखोलाको आँगनी’ हुँदै, डोल्पातिर । डोल्पोलाई आकाशको भोटो ओढाउन सफल भएकी छन् । नीलमले युद्धदेखि महायुद्धका विषय समेट्दै ‘योगमाया’, ‘द्रौपदी अवशेष’, ‘चीरहरण’देखि ‘राजमाता’सम्मका इतिहास ल्याएर सोच्न बाध्य पारिदिएको छन् नारी लेखनको शक्ति कतिसम्म छ भनेर ।
मलाई त यस्तो लाग्दै छ, नारीका लेखन साँच्चै जीवन्त छन् । संवेदनशील छन् । आँशु कमजोरी हैन तर यान्त्रिकतालाई ईश्वर ठान्दै हिँडेका समूहहरू आँशुको उपहास गर्छन् । नारीका लेखनीमा आँशुको महासागर छ भन्दै हेयको तराजु समाउनेहरू पनि आँशु नै लुकाएर खम्बीर हौँ भन्दै छाती फुकाए पनि अँध्यारोमा त आँशु नै पोख्छन् । आँशु कमजोरी होइन आँशु त शक्ति हो जसले सिर्जनाको मूल फुटाउँछ । जीवन बोध गराउँछु । मान्छेबाट आँशु र हाँसो खोसेर त हेर संसार कस्तो हुन्छ ? रोबटहरू मात्र आँशु र हाँसोको मर्म बुझ्दैनन् । के संवेदनाविहीन साहित्यको के अर्थ ! म गर्व गर्छु म आँशु, पीडा र मुस्कान मन पराउँछु ।
नारी स्रष्टाको कलम आँशुदेखि अनुवादसम्म फैलिएको छ । सिर्जनादेखि समालोचनासम्म समेटिएको छ । देशदेखि विदेशसम्म पुगेको छ । वैदेशिक रोजगारीले निम्त्याएका कथा र व्यथादेखि घरभित्रका अनेकौँ कथाहरू गर्वले पस्किएका छन् । वाददेखि वादी समुदायको जीवन चित्रभित्र पुरुष अभिव्यक्तिलाई बडो सन्तुलित तवरले सजाएका छन् । नाटकदेखि नथियाभित्रका पीडाहरू अनुगुञ्जित भएका छन् । बागी सारङ्गी गाउँदै हिँडेकी सरस्वती ‘स्व’मार्फत् सन्तुष्टि, शान्ति र स्वाभिमानसम्मका विषयमा अटाएकी छन् । जातीय, लैङ्गिक र सीमान्तकृत सौन्दर्यको कसीमा कति नारी स्रष्टा सफल भएका छन् ।
‘याम्बुनेर’देखि ‘दर्ज्यु संलाप’ले सजीव चित्र बोकेर इतिहास रचेको छ । ‘सम्मोहन’देखि ‘तुइन जिन्दगी’ले नयाँ कथा ल्याएको छ । ‘विप्लवी’देखि ‘एकादेश’ हुँदै ‘अर्को देश’का कथा समेटिएकी छिन् उता सानु शर्माले । ‘ह्वाइट केन’देखि ‘वल्कीको डायरी’ हुँदै गौचन ‘प्रतिवहन’मा सलल बगेकी छन् । युरोप यात्राका संस्मरणदेखि, जीवनको ‘अभिनन्दन’ गर्दै हातमा असार उमार्ने नारी स्रष्टा मुस्कुराएका छन् विश्वविद्यालयमा । समीक्षा, समालोचनादेखि अध्ययन, अनुसन्धान र अनुवादमा मात्र हैन विनिर्माणमा पनि कलम चलाउँदै छन् । भत्काउँदै छन् महाआख्यान ।
रुद्रघण्टी छाम्दै हिँडेका गायत्रीहरू ‘क्रमशः’लाई आधार बनाउँदै प्रश्न छोड्न सफल भएका छन् । ‘देह उत्सव’देखि ‘उज्यालो औँसी’ देख्ने नारी स्रष्टा ‘प्याउली’ झैँ बाँचेका छन् । ‘मिसर’देखि ‘दक्षिणायन’ हुँदै एक जोर आँखाबाट संवेदनाको समायोग रच्न सफल छन् । ‘पथरै पथरको देश’ डुलेर ‘बरफका कोइला’ समेट्दै अन्तर्मनका रङहरू केलाउन पछि पर्दैनन् नारी स्रष्टाहरू । ‘विगत र बाडुली’मा बसेर ‘अनायोजित’को आनन्द लिँदै बेग्लै फूल टिप्न पछि पर्दैनन् । ‘लेखककी स्वास्नी’ले अस्तित्वको लहरालाई ‘थाङ्ग्रा’ बनाएर पहिचानको दुन्दुभि बजाउँदै छिन् । ‘कठपुतली’मा उभिएर ‘अनन्त: यन्त्रणा’ झिक्दै झुमरमा बसेर उज्यालो अन्धकार पनि छिचोल्ने स्रष्टाहरूलाई अझ पनि शङ्काको दृष्टिमा राख्न पछि पर्दैन सत्ता र शक्ति । नारी स्रष्टाहरू आज पनि उच्च आवाजमा भन्दै छन् – प्रश्नहरू त अझ बाँकी नै छन् …
यसरी हेर्दा नारी स्रष्टाहरूका साहित्य सिर्जनामा म गागरमा सागर देख्छु तर समयको एकलौटी आँखाले सागरमा पनि गागर भेट्न सक्दैन ।
क्लासिक कविता : लाहुरेलाई एक रोगी प्रेमिकाको पत्र
जीवन साथी
धेरै धेरै प्यार
मलाई लाग्छ यी स्वतन्त्र उड्ने
मलेवाहरूको घाँटीमा
एउरा हृदय उनेर पठाउँ
एउटा प्रेम-पत्र झुन्ड्याएर पठाउँ
एक पल्ट दोहोऱ्याउँ
शताब्दी अघिको प्रेमको भावुकता
तर आजको सीमा रेखा
कुन स्वतन्त्र चराले उड्न पायो र ?
यो कुँजिएको अस्तित्व
कुन सुस्केराले विश्वको हावामा
बिसाउन पायो र ?
२. प्रिय
हेर्नै नपाई आँखाबाट ओझेल
भएको तिमीलाई
बोल्नै नपाई टाढा भएको तिमीलाई
मस्तिष्कमा उभ्याउने
यथेष्ट साधन नै छैन
राकेटको उडानले कल्पनालाई
ढिला बनाइसकेछ क्यार
मानचित्र राखेर उड्दा उड्दै पनि
दुर्घटनामा परिदिन्छ मेरो आतुरता
अ बम …………. अब म
सात समुद्र पार गरेर आउँदिनँ
तिमीलाई यहीं म मेरै चौतारीमा हेर्छु
किनभने शरीर संगै मेरो मस्तिष्क पनि
सीमित भएको छ
शीला पत्थरमा गौतमी जस्तै
३.
प्रिय
प्रेम एक मृगतृष्णा
प्रेम एक चखेबाको लोभ
मेरो निम्ति प्रेम एक
निर्जीव सत्य
मानौं फाकाकुलको तिर्खा
मानौं घामलाई प्रेम गर्दा गर्दै सूर्यास्तमा जाम
परेको क्रीसो,
यो नश्वर शरीर
यो अनन्त चाहना
तर, प्रेम दुई शरीरको मिलन
तिम्रा अंगालोभित्र म
मृत्युलाई छेकाबार हालिरहेछ इच्छाको ताँती
प्रत्येक रात –
आह, म मेरा मिठा सपनाहरूलाई
हेर्दै पोल्दै गर्दैछु
४. प्रिय
तिमीले लेखेका थियौ
‘म तिम्रो बेलेटको तस्वीरमा मुस्कुराउँछु रे ?’
तिमी मलाई पाएर हराउन चाहन्नौ रे
मेरो सम्झनापत्रले तिमीलाई ?
‘फिनिक्स’ले भै’ बिउँझाउ छ रे ?
मेरो मायाँ बटवृक्षको मायालु छायाँ रे तिमीलाई ?
आह ! यी सब इतिहासबद्ध भइसक्यो
कसरी मैले बाँचेको थाहै नपाई
एक लामो अवधि बिताइसकेछु
अब तिमी अवश्य पाउँछौ मलाई
‘फिनिक्स’लाई झै आफ्नै खरानीमा जुनी फेरेको होइन
तर भन्न नपाई मनको कुरा
सधैं सधैं को निम्ति सुतेको निद्रामा
५.
प्रिय
म मरिसकें
तिम्रो प्रेमलाई आफूसंग जलाई सकें, गाडिसकें
म सुतिसकें
सुत्नेको निम्ति छँदैछ चिर निद्रा
तर बाँच्ने तिमी त भोलि ब्यूँझन्छौ
नयाँ घामसंगै
तिमी नरुनू संघर्षलाई व्यंग्य गर्दै
तिमी मान्छौ ?
कति बलियो थियो मेरो अन्त्य
जसले अनन्तको एक हिस्सा चोइटाएर लग्यो
कति बलियो मेरो मृत्यु
जसले अमरत्वलाई नै अधमरो बनाएर गयो
प्रेम मर्दैन तर यसलाई मार्न पर्छ
मेरो अन्त्य जस्तै तिन्नो सुरु पनि
बलियो हुनुपर्छ
अब यहाँ आउँछ यो पत्रको शेष
मेरो प्रेमको शेष
तिम्रो ‘फिनिक्स’को शेष
जीवनसाथी तिमीलाई
मेरो सबै प्यारको अवशेष
जेठ २०२१
कविता : सिंहदरबारको ढोकामा उभिएर
म को हुँ ?
म त्यही झुल्किएको घाम हुँ
जसले सधैँ तिम्रो झ्यालका पर्दाहरू उघारिदिन्छ
तर तिमीले सधैँ मलाई ‘भान्साको धूवाँ’ मात्रै देख्यौ ।
म त्यही माटोको सुगन्ध हुँ
जसले तिम्रो कुर्सीको जग थामेको छ
तर तिमीले सधैँ मलाई ‘पैतालाको धुलो’ मात्रै सम्झ्यौ ।
हे नयाँ शासकहरू
तिमीहरूले कसम खाँदै गर्दा सिंहदरबारका भित्ताहरू मुस्कुराएका होइनन्
ती त अघिल्ला झुठहरूको प्रतिध्वनिले थर्किएका हुन् ।
याद राख
यो पटक तिम्रो विजयको उत्सवमा बज्ने शङ्खध्वनि होइन
मेरो रित्तो गाग्रीले ढुङ्गामा ठक्कर खाँदा निस्किएको आवाजमा ब्युँझनुपर्नेछ ।
तिमी भने अझै सत्ताको भागबण्डाको ‘अङ्कगणित’ मा हराइरहेका छौ ?
मलाई अब आश्वासनको गुलियो चास्नी होइन
पौरखले भिजेको रोटीको स्वाद चाहिएको छ ।
मलाई तिम्रो भाषणको ‘सगरमाथा’ होइन
मेरो घरको चुल्होमा बल्ने ‘शान्त ज्वाला’ चाहिएको छ ।
सावधान !
म सहनशीलताको पर्याय मात्र होइन
म त कालीको त्यो संहारक रूप पनि हुँ
जसले अन्यायको वेदीमा आफ्नै रगतको बलि चढाउन सक्छ ।
यदि तिम्रा कलमहरूले भोका पेटहरूको भोक मेटाउन सकेनन् भने
यदि तिम्रा पाइलाहरूले दूरदराजका गाउँका धुलाम्मे बाटाहरू कुल्चिएनन् भने
बुझिराख
इतिहासको यो कठघरामा तिमीलाई उभ्याउने पहिलो हात मेरै हुनेछ ।
मेरो सिउँदोको सिन्दूरले मात्र होइन
मेरो आँखाको विद्रोहले अब यो देशको भविष्य लेख्नेछ ।
नयाँ सरकार !
तिमी सत्ताको सुगन्धमा नमात्तिएर
एकपटक सडकमा निस्किएको यो ‘नारी हुङ्कार’ लाई सुन ।
किनकि
जबसम्म एउटी आमा निर्धक्क भएर निदाउँदिनन्
तबसम्म तिम्रो ‘नयाँ युग’ को घाम केवल एउटा सुन्दर भ्रम मात्र रहनेछ ।
गीत : दैलोमा गजबार लगाइदियौ
मैले हिँड्ने बाटोभरि काँडेतार लगाइदियौ
मेरो खुसीको दैलोमा गजबार लगाइदियौ ।
खुल्न खोज्ने झ्यालहरू थुनिदियौ तिमीले
उज्यालोको किरण नै छेकिदियौ हत्केलाले ।
पर्खाल लगाउने तिम्रो बानी कहिले मेटिएला ?
जिन्दगीको सारलाई कसले बुझाइदेला ?
हाँसो बोकी आएको थिएँ, आँसु बगाइदियौ
मेरो जिन्दगीको दैलोमा गजबार लगाइदियौ ।
विश्वासका कुन्युहरू आफैँ किन जलायौ ?
नजिकिँदै थिएँ म त दूरी किन बढायौ ?
ताल्चा लगाउने तिम्रो बानी कहिले सुध्रिएला ?
साँचो माया के हो भनी कसले बुझाइदेला ?
फूल रोप्न आएको थिएँ, काँडा रोपिदियौ
मेरो जिन्दगीको दैलोमा गजबार लगाइदियौ ।
काँडेतार चिरेर म कहिले बाहिर निस्कुँला ?
पर्खालहरू हटेपछि कहिले म मुस्काउँला ?
आकाशको कालो बादल कहिले हराउला ?
बादल फाटी उज्यालाले कहिले चुमिदेला ?
मेरो सानो संसारलाई किन रित्तो बनाइदियौ ?
मेरो जिन्दगीको दैलोमा गजबार लगाइदियौ ।
पर्यटनसँगै साहित्य’ नारामा मिक्लाजुङ काव्य उत्सव सम्पन्न
सुनसरी । मोरङको उत्तरी पहाडी क्षेत्रस्थित पर्यटकीय गन्तव्य मिक्लाजुङमा आयोजित काव्य उत्सवमा स्थानीय बासिन्दा तीन घण्टासम्म कविताको रसास्वादनमा मग्न हुनुभएकाे थियाे ।
‘पर्यटनसँगै साहित्य’ नारासहित मिक्लाजुङ साहित्य समाज, मोरङको आयोजनामा सम्पन्न ‘मिक्लाजुङ काव्य उत्सव–२०८३’ मा कोशी प्रदेश तथा प्रदेशबाहिरका करिब ६० जना कविले आफ्ना सिर्जना वाचन गर्नुभएकाे थियाे ।
काव्य उत्सवको उद्घाटन मिक्लाजुङ गाउँपालिकाका अध्यक्ष बबिकुमार राईले आयामेली कवि बैरागी काइँलाको चर्चित कविता ‘माया र मफलर’ वाचन गरेर गर्नुभएको थियो । त्यसपछि कवि सीमा आभासले ‘चक्रवर्ती महाराजप्रति’ शीर्षकको कविता प्रस्तुत गर्दै कवितावाचन सत्रको शुरुआत गर्नुभएको थियो ।
उत्सवमा कवि भूपिन, निमेष निखिल, बिना थिङ, मुनाराज शेर्मा, सुन्दर कुरुप, शुभलक्ष्मी लम्साल, सुमित्रा वाङ्देल चेली, प्रकाश बुढाथोकी, देवान किराती, सुदीप पाख्रिन, हेमन यात्री, सबिता फागो, नरेश काङ्माङ राई, चन्द्र गुरुङ, विनेश राई मिन्जाई, अमित थेबे, पराजित पोमु, टोलीप्रसाद राजवंशीलगायतका कविहरूले कविता वाचन गर्नुभएको थियो ।
त्यसैगरी विवश बलिभद्र, भूपेन्द्र तिम्सिना, कृष्ण काश्यप, अभागी थेगुवा, सेलिङ केसी, रुमानी कुलुङ, जेबी निखुन्त, अनीश राई, विराट किराती, केपी घिमिरे, युवराज ठकुरी, सुमन राई, राजकुमार सुब्बा, राज भट्टराई, निहाङ किराती, साङ्सेन पन्धाक, अबीलाल राई, प्रवेग हाङ्स्रोङ, दीपा मगराँती र किरण सिवाललगायतले पनि आफ्ना कविता सुनाउनुभएको थियो ।
चितवनबाट सहभागी कवि भूपिनले कार्यक्रमको प्रशंसा गर्दै यति धेरै कविलाई एकै स्थानमा समेटेर सफलतापूर्वक कार्यक्रम सम्पन्न गर्नु आयोजकका लागि चुनौतीपूर्ण भए पनि कार्यक्रम अत्यन्त प्रभावकारी बनेको प्रतिक्रिया दिनुभयो ।
मिक्लाजुङ–१ रमितेखोलास्थित ‘न्यु रमिते स्काई भ्यु’ मा आयोजित कार्यक्रममा गाउँपालिका प्रवक्ता पर्वत राईले साहित्य र पर्यटनबीचको सम्बन्धलाई जोड्दै कविहरूका सिर्जनामार्फत मिक्लाजुङको पहिचान अझ फैलिने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।
कार्यक्रम समापनपछि गाउँपालिका अध्यक्ष बबिकुमार राईले आफ्नै क्षेत्रमा यति ठूलो साहित्यिक कार्यक्रम सम्पन्न भएकोमा खुशी व्यक्त गर्दै आगामी आर्थिक वर्षमा विशेष बजेट विनियोजन गरी बृहत् साहित्य तथा पर्यटन महोत्सव आयोजना गर्ने प्रतिबद्धता जनाउनुभयो ।
मिक्लाजुङ गाउँपालिका तथा विभिन्न शुभेच्छुकहरूको सहयोगमा सम्पन्न कार्यक्रमको अध्यक्षता मिक्लाजुङ साहित्य समाजका अध्यक्ष इन्द्र घिमिरेले गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा स्थानीय कवि गगन योक्पाङ्देनले सहजीकरण गर्नुभएको थियो ।
कविता : छातीमा नेपाल राखेर बोलिरहेछु
शिखरको शिरदेखि बगेको पानी जस्तो
ईश्वरको शाश्वत वाणी जस्तो
प्रकृतिको विशुद्ध सत्य ध्वनि
मेरो देशको आवाज हो
नेपाली हूँ छातीमा नेपाल राखेर
म त्यही आवाज बोलिरहेको छु
आगो निलेर आगो नै ओकल्ने
वीरको सन्तान हूँ
अङ्गार भएर जुट्नुको के अर्थ हुन्छ
सगरमाथा तिमी ढलेछौ भने
मेरो देश भनेर
मैले उठ्नुको के अर्थ हुन्छ
बुद्धले झोला थापे पनि मागेको थिएन
बलभद्रले किल्ला छाडे पनि भागेको थिएन
चन्द्र–सूर्य ग्रहणमा परे पनि हराएको हुन्न
आवाज उच्च भए पनि उपदेश कराएको हुन्न
नेपाली हूँ कर्ममा इमान रहुञ्जेल
कसैको अवरोध र प्रहारसँग डराएको हुन्न ।
न्युयोर्कमा कमला प्रसाईँका तीन कृति सार्वजनिक
काठमाडौं । अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास) न्युयोर्क च्याप्टरको आयोजनामा साहित्यकार कमला प्रसाईँका तीन कृति ‘चितामाथिको लास’ (नाटकसङ्ग्रह), ‘सिमाना’ (कवितासङ्ग्रह) र ‘हृदयभित्र’ (गीतिसङ्ग्रह) को लोकार्पण गरिएको छ ।
न्युयोर्कस्थित नेपाली भान्छाघरमा आयोजित कार्यक्रममा न्युयोर्कका वाणिज्यदूत प्रेमबहादुर बुढा थापा, अनेसासका पूर्व केन्द्रीय अध्यक्ष तथा साहित्य पत्रकार सङ्घका अध्यक्ष राधेश्याम लेकाली, अनेसास केन्द्रका निवर्तमान अध्यक्ष गोवर्धन पूजा, गोरखापत्र दैनिकका पूर्व प्रधान सम्पादक तथा नेपाल स्रष्टा समाजका अध्यक्ष श्रीओम श्रेष्ठ ‘रोदन’, कलाकार वीरेन्द्र हमाल तथा अनेसास पुरस्कार समिति सदस्य सन्ध्या पहाडीले संयुक्त रूपमा कृतिहरूको लोकार्पण गर्नुभएको थियो ।
अनेसास न्युयोर्क च्याप्टरकी अध्यक्ष जानुका ओस्ती ढकालको सभापतित्वमा सम्पन्न कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि प्रेमबहादुर बुढा थापा तथा विशेष अतिथि राधेश्याम लेकालीले उद्घाटन गर्नुभएको थियो ।
कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि थापा, राधेश्याम लेकाली, गोवर्धन पूजा, श्रीओम श्रेष्ठ ‘रोदन’, जीपीके फाउन्डेसनका अध्यक्ष सोमनाथ घिमिरे, वीरेन्द्र हमाल तथा सन्ध्या पहाडीलगायतले मन्तव्य व्यक्त गर्दै साहित्यकार प्रसाईँको साहित्यिक योगदानको प्रशंसा गर्नुभएको थियो ।
संस्थाका सचिव विष्णुहरि भण्डारीले कृतिकार प्रसाईँको जीवनयात्रा, साहित्यिक योगदान तथा सिर्जनात्मक सक्रियताबारे प्रकाश पार्नुभएको थियो ।
त्यसैगरी मुक्तक प्रतिष्ठान अमेरिकाका अध्यक्ष आनन्द श्रेष्ठ, साहित्यकार किशनसिंह धामी, प्रा. डा. गोविन्द कोइराला तथा निर्देशक किशोर सुब्बाले कृतिमाथि समीक्षात्मक टिप्पणी गर्दै प्रसाईँको सिर्जनात्मक क्षमताको प्रशंसा गर्नुभएको थियो ।
कार्यक्रममा न्युयोर्कस्थित तारा–किशन फाउन्डेसनले प्रसाईँलाई दीर्घ लेखन सम्मान प्रदान गरेको थियो । फाउन्डेसनका संस्थापक संरक्षक तारा धामी र किशन धामीले उक्त सम्मान अर्पण गर्नुभएको थियो ।
यसै अवसरमा अनेसास न्युयोर्क च्याप्टरले पनि प्रसाईँलाई सम्मानपत्रसहित सम्मान गरेको थियो । सम्मान ग्रहणपछि कृतिकार कमला प्रसाईँले आफ्ना कृतिहरूमा जीवनका यथार्थ भोगाइ, अनुभूति, सङ्घर्ष र संवेदनालाई कविता, गीत तथा नाटकमार्फत अभिव्यक्त गर्ने प्रयास गरेको बताउनुभयो ।
संस्थाकी उपाध्यक्ष नदिया लिबाङले स्वागत मन्तव्य राख्नुभएको कार्यक्रमको सहजीकरण महासचिव निरू नेउपानेले गर्नुभएको थियो ।
नेपाल र अमेरिकाको राष्ट्रिय गानसँग शुरू भएको कार्यक्रममा अनेसासका पूर्व उपाध्यक्षहरू राम खत्री र राजेन्द्र श्रेष्ठ, केन्द्रीय सदस्य शकुन ज्ञवाली, साहित्यकारहरू रश्मि भट्ट, पासाङ शेर्पा तथा अनेसास न्युयोर्क च्याप्टरका पूर्व अध्यक्षहरू पूनम काफ्ले, लक्ष्मी श्रेष्ठ, शारदा क्षेत्रीलगायतको उपस्थिति रहेको थियो ।
लोकार्पित तीनै कृति अनेसास नेपालले २०७७ सालमा प्रकाशित गरेको जनाएको छ ।
संस्कृतिको विविध पक्षमाथि राष्ट्रिय स्तरको विमर्श
असम । असम नेपाली साहित्य सभा केन्द्रीय समिति, विश्वनाथ जिल्ला समितिको संयुक्त आयोजना तथा विश्वनाथ महाविद्यालयको सहयोगमा संस्कृतिलाई केन्द्रमा राखेर एक दिवसीय राष्ट्रिय सङ्गोष्ठी सम्पन्न भएको छ ।
जुन ७ मा विश्वनाथ महाविद्यालयको सभाकक्षमा आयोजित सङ्गोष्ठीमा उद्घाटन र समापन सत्रबाहेक चारवटा प्राविधिक सत्र सञ्चालन गरिएको थियो । कार्यक्रममा १५ जना गवेषकले संस्कृतिका विभिन्न पक्षमाथि अनुसन्धानमूलक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएकाे थियाे ।
कलाश्री विनोद खनालद्वारा दीप प्रज्ज्वलनपछि शुरू भएको उद्घाटन सत्र असम नेपाली साहित्य सभाका महासचिव तिलक शर्माले सञ्चालन गर्नुभएको थियो । सत्रको अध्यक्षता असम नेपाली साहित्य सभाका सभापति तथा विश्वनाथ महाविद्यालयका अध्यक्ष डा. चिन्तामणि शर्माले गर्नुभएको थियो भने सिक्किम केन्द्रीय विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डा. देवचन्द्र सुब्बाले उद्घाटन गर्दै बीजभाषण प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।
अध्यक्षीय मन्तव्यका क्रममा डा. चिन्तामणि शर्माले असम नेपाली साहित्य सभाको इतिहास र गतिविधिबारे जानकारी गराउनुभएको थियो ।
सङ्गोष्ठीको पहिलो सत्रमा उत्तर बङ्ग विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डा. कृष्णराज घतानी अध्यक्ष तथा हरि लुइटेल अग्रणी वक्ताका रूपमा सहभागी हुनुभएको थियो । दोस्रो सत्रमा लीला निरौला अध्यक्ष र डा. खेमराज नेपाल अग्रणी वक्ता रहनुभएको थियो । तेस्रो सत्रमा हेमकुमार गौतम अध्यक्ष तथा मदन थापा अग्रणी वक्ता हुनुहुन्थ्यो भने चौथो सत्रमा उदयनारायण गौतम अध्यक्ष र डा. इन्दुप्रभा देवी अग्रणी वक्ताका रूपमा सहभागी हुनुभएको थियो ।
समापन सत्रमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्ने सबै गवेषकलाई प्रमाणपत्र र स्मारक चिह्न प्रदान गरिएको थियो । सङ्गोष्ठीका संयोजक तथा सञ्चालक डा. सञ्जीव उपाध्याय रहनुभएको थियो भने अनेसास विश्वनाथ जिल्ला समितिका सभापति लीला तिम्सिनाले स्वागत मन्तव्य राख्नुभएको थियो ।
कार्यक्रमका अवसरमा भागवतप्रसाद उपाध्यायको छन्दोबद्ध कविता सङ्ग्रह ‘मनको फूलबारी’ को पनि लोकार्पण गरिएको थियो ।
आयोजकका अनुसार सङ्गोष्ठीमा प्रस्तुत कार्यपत्रहरूको सङ्कलन शीघ्र प्रकाशन गरिनेछ । संस्कृतिमाथि केन्द्रित यस राष्ट्रिय सङ्गोष्ठीले समाजमा सांस्कृतिक चेतना विस्तार गर्न योगदान पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरिएको छ ।
महासचिव तिलक शर्माले आगामी जुन १४ मा असमको मार्घेरिटामा लोकनृत्य कार्यशालाको समापन कार्यक्रम आयोजना गरिने जानकारी पनि दिनुभयो ।
कविता : बनूँ कर्मचारी
बनूँ कर्मचारी अति व्यवहारी ।
निर्मल मुटुको र तनको सुघारी ।।
नरोजूँ म बङला नखोजूँ सवारी ।
बनूँ सर्वदा इष्ट सज्जन बिचारी ।।१।।
होओस् घाम चर्को हुरी हुत्तहुत्त ।
रमूँ कर्ममा दिनदिनै प्रवृत्त ।।
नबोलूँ कहिल्यै ´तिमी आऊ भोलि`।
के सक्किन्छ मेरो दिई मिष्ट बोली ।।३।।
न हुँ विचलित कुनै कोपबाट।
मुस्कान अबिरल दुई ओठबाट ।।
जति मिल्छ दाम उति खाऊँ माम ।
लालचहरूमा लगाऊँ लगाम ।।४।।
म दिऊँ सकेसम्म उत्कृष्ट सेवा ।
तुष्टि अरूको मेरो प्रीय मेवा ।।
सरोकारीलाई नमिलोस ठेस ।
झमेला नखेपून् , नखाऊन् हरेस।।५।।
कलम चोप्न पाऊँ म निष्ठा मसीमा ।
कलङ्कित हुनु छैन बुझ्छु म सीमा।।
छ बच्नु सधैं घुसका लोभबाट ।
नजन्मोस दुष्कर्म यी हातबाट ।।६।।
म उस्तै रहूँ ज्येष्ठ हुन् वा कनिष्ठ ।
म निष्पक्ष साना ठूलाका समीप ।।
बनूँ घामजस्तै अनि वायुजस्तै ।
सबै निम्ति उत्ति र उत्ति दुरुस्त ।।७।।
आचार्यका कवितामा विश्वव्यापी चेतना र मानवीय संवेदना
काठमाडौं । डा. तुलसी आचार्यको कविता–सङ्ग्रह ‘दिनभरि पानी परिरहन्छ’ माथि मंगलबार काठमाडौंमा अन्तरक्रिया कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ ।
कविताप्रेमी, समालोचक तथा साहित्यकर्मीहरूको सहभागिता रहेको कार्यक्रममा सङ्ग्रहका कविता र तिनका विषयवस्तुमाथि विस्तृत छलफल गरिएको थियो । सहभागी समालोचकहरूले आचार्यका कवितामा प्रवास, देशप्रेम, स्मृतिवेदना (नोस्टाल्जिया), विभाजित पहिचान तथा प्रकृतिजस्ता विषयहरू सशक्त रूपमा अभिव्यक्त भएको धारणा राख्नुभएकाे थियाे ।
समालोचक राजकुमार बनियाँले आचार्यका कवितामा आख्यानको कथावस्तु र निबन्धात्मक शैलीको मिश्रण रहेको उल्लेख गर्दै मूर्त बिम्बहरूको प्रयोगमार्फत कविले परम्परागत विधागत सीमाभन्दा माथि उठ्ने प्रयास गरेको बताउनुभयो । उहाँले कविताहरूमा विश्वव्यापी चेतनाको उपस्थिति पनि उल्लेखनीय रहेको धारणा राख्नुभयो ।
समालोचक तथा विश्वविद्यालय अध्यापिका डा. ज्ञानु अधिकारीले सङ्ग्रहले आफूलाई प्रयोगवादी दाबी गरे पनि त्यसका केही विशेषता नेपाली साहित्यमा यसअघि नै प्रयोग भइसकेको टिप्पणी गर्नुभयो । तथापि, आचार्यको लेखनले नेपाली साहित्यमा गद्य कवितासम्बन्धी बहसलाई थप सशक्त बनाउने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो । उहाँले कविताहरूमा मानवीय भावनाको सूक्ष्म र प्रभावकारी अभिव्यक्तिको प्रशंसा पनि गर्नुभयो ।
अर्काे समालोचक तथा विश्वविद्यालय अध्यापिका डा. गीता त्रिपाठीले मूर्त बिम्बहरूको अत्यधिक प्रयोगले कहिलेकाहीँ कविताको चिरस्थायी सारलाई सीमित गर्न सक्ने धारणा राख्नुभयो । उहाँका अनुसार कविता भावनाको स्वतन्त्र प्रवाहमा अझ बढी फस्टाउने विधा हो ।
टिप्पणीकार राधिका कल्पितले आचार्यका कवितामा स्मृतिवेदनाको प्रभाव गहिरो रूपमा अभिव्यक्त भएको बताउनुभयो । सम्बन्ध र प्रेममाथि बढ्दो दबाबका बीच कविताहरूले संवेदनशील मानवीय विषयलाई प्राथमिकताका साथ उठाएको उहाँको भनाइ थियो । उहाँले वातावरणीय चेतनालाई पनि सङ्ग्रहको महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा औँल्याउनुभयो ।
पत्रकार अखण्ड भण्डारीले आचार्यका सिर्जनामा देखिएको प्रयोगशीलताको स्वागत गर्नुभयो । कार्यक्रममा बोल्दै डा. तुलसी आचार्यले सिर्जनात्मक लेखन अध्ययनका क्रममा आफूले गद्य कवितामाथि अध्ययन गरेको र त्यसलाई यस सङ्ग्रहमा प्रयोग गर्ने प्रयास गरेको बताउनुभयो । गद्य कवितामाथिको बहसले आफ्नो साहित्यिक यात्रालाई अझ परिष्कृत बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास उहाँले व्यक्त गर्नुभयो ।
सुशासन र साहित्यका विषयमा नियमित लेखन तथा अनुसन्धान गर्दै आएका आचार्य नेपाल र अमेरिकाबीच आफ्नो समय बाँडेर बस्दै आउनुभएको छ ।
कार्यक्रममा विभिन्न सञ्चारमाध्यम तथा शैक्षिक क्षेत्रका सम्पादकहरूको पनि सहभागिता रहेको थियो । सो अवसरमा विगत र वर्तमानका लेखन तथा सम्पादन शैलीबारे समेत छलफल गरिएको थियो ।
गान्तोकमा सम्पन्न भयो सिक्किम–नेपाल साहित्यिक अन्तरक्रिया
गान्तोक । सिक्किम अकादेमीको आयोजनामा सिक्किम–नेपाल साहित्यिक भेटघाट कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अकादेमीको सभाहलमा आयोजित कार्यक्रममा नेपालबाट सहभागी अनलाइन अभिलेखका प्रतिनिधिहरूलाई स्वागत गर्दै कार्यक्रम शुरू गरिएको थियो ।
सिक्किम अकादेमीका अध्यक्ष प्रविण राई ‘जुमेली’ले नेपालबाट सहभागी डा. पुरण राई, आनन्द राई तथा प्रकाश राईलाई परम्परागत खादा ओढाएर स्वागत गर्नुभएको थियो ।
कार्यक्रममा सिक्किम अकादेमीका भाषा तथा साहित्य सचिव प्रद्युम्न श्रेष्ठ तथा अनलाइन अभिलेखका प्रमुख सल्लाहकार साहित्यकार एवं समालोचक डा. पुरण राईले मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो ।
भेटघाटका अवसरमा अनलाइन अभिलेखले सिक्किमका साहित्यकार वीरभद्र कार्कीढोली र मदनकुमार राईलाई सम्मान गरेको छ । दीर्घकालीन साहित्यिक योगदानको कदर गर्दै उहाँहरूलाई सम्मानपत्र र शिरशोभासहित अनलाइन अभिलेख सम्मान प्रदान गरिएको थियो ।
सम्मान कार्यक्रममा बोल्दै डा. पुरण राईले नेपाली साहित्यको समृद्धिमा सिक्किम साहित्यको महत्वपूर्ण योगदान रहेको उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले सिक्किम र नेपालको साहित्यिक सम्बन्ध परस्पर पूरक रहेको धारणा राख्दै यही भावनाका आधारमा सम्मान अर्पण गरिएको बताउनुभयो ।
उहाँले अनलाइन अभिलेखलाई साझा अनलाइन पुस्तकका रूपमा व्याख्या गर्दै विश्वका जुनसुकै स्थानमा रहेका नेपालीहरूले आफ्ना जीवनी, साहित्य, संस्कृति, इतिहास, वंशावली, पर्यटन, कृषि तथा अन्य विषयका सामग्री प्रकाशन गर्न सक्ने जानकारी दिनुभयो ।
कवि प्रवीण खालिङद्वारा सञ्चालित कार्यक्रममा नेपाली साहित्य परिषद्, सिक्किमका अध्यक्ष हरी ढुङ्गेल, पूर्वसचिव प्रताप प्रधान, विभिन्न क्षेत्रका प्रबुद्ध व्यक्तित्व, साहित्यकार, समाजसेवी, सङ्गीतकार तथा पत्रकारहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।
कार्यक्रममा राधा पाण्डे, टीबी चन्द्र सुब्बा, अविगेल राई, रूपा तामाङ, सूचन प्रधान, दावा योञ्जन, अम्बर गुरुङ ‘लाछिकाठी’, मनोरथ दाहाल, पूजा क्षेत्री, विश्वजीत बास्कोटा, ताम्लिङ सरोजनी सुब्बा, जीविका अश्रु, मणिका शर्मा, भीम रावत र योञ्जना कार्कीले कविता वाचन गर्नुभएको थियो ।
कविहरूको प्रस्तुतिले सिक्किम–नेपाल साहित्यिक भेटघाटलाई अझ आत्मीय, स्मरणीय र सौहार्दपूर्ण बनाएको आयोजकले जनाएको छ ।
‘अ–विधवा’ माथि हेटौंडामा परिचर्चा, ‘प्रेरणा वार्ता’ लोकार्पण
हेटौंडा । हेटौंडाको सक्रिय साहित्यिक संस्था साहित्य सङ्गमको आयोजनामा साहित्यकार गोविन्द गिरी प्रेरणाको लामो कथासङ्ग्रह ‘अ–विधवा’ माथि परिचर्चा तथा संवाद कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ ।
अमेरिकालाई कर्मभूमि बनाउँदै आउनुभएका बहुविधाका स्रष्टा प्रेरणाको दोस्रो लामो कथासङ्ग्रह ‘अ–विधवा’ का विषयमा आयोजित कार्यक्रममा आरपी गुरागाईं र सुबास सजलले पाठकीय धारणा प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । उहाँहरूले कृतिमा यौन मनोविज्ञानका साथै नेपाल र अमेरिकाको सामाजिक–सांस्कृतिक पृष्ठभूमि प्रभावकारी रूपमा आएको उल्लेख गर्नुभयो ।
त्यसपछि कथाकार प्रेरणासँग कवि तथा समीक्षक निमेष निखिलले संवाद गर्नुभएको थियो । संवादका क्रममा लामो कथा, उपन्यास र कथाबीचको भिन्नता तथा कथामा देखिने यौन मनोविज्ञानका विषयमा छलफल भएको थियो । जवाफमा कथाकार प्रेरणाले यौन मनोविज्ञान कथाको बाह्य आवरण मात्र नभई त्यसको अन्तर्यसम्म पुगेर बुझ्नुपर्ने विषय भएको धारणा राख्नुभयो ।
कार्यक्रममा साहित्यकार उदय अधिकारीले गोविन्द गिरी प्रेरणासँग लिएको अन्तर्वार्तासङ्ग्रह ‘प्रेरणा वार्ता’ को पनि लोकार्पण गरिएको थियो । प्रमुख अतिथि आरसी रिजाल, साहित्य सङ्गम मकवानपुरका अध्यक्ष डीबी बर्तौला तथा अन्य अतिथिहरूले संयुक्त रूपमा कृतिको लोकार्पण गर्नुभएको थियो ।
लोकार्पणपछि अन्तर्वार्ताकार उदय अधिकारीले गोविन्द गिरी प्रेरणाको बहुआयामिक लेखन र निरन्तर साहित्यिक सक्रियताबाट प्रभावित भएर कृति तयार गरेको बताउनुभयो ।
प्रमुख अतिथि आरसी रिजालले गोविन्द गिरी प्रेरणा हेटौंडाको प्रतिभाका रूपमा स्थापित स्रष्टा भएको उल्लेख गर्दै उहाँप्रति गर्व व्यक्त गर्नुभयो ।
सोही अवसरमा साहित्यकार प्रेरणालाई सम्मानपत्र तथा साहित्य सङ्गमको आजीवन सदस्यताको प्रमाणपत्र प्रदान गरिएको थियो ।
साहित्य सङ्गमका अध्यक्ष डीबी बर्तौलाको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा उपाध्यक्ष मनोज पोखरेलले स्वागत मन्तव्य राख्नुभएको थियो भने सहसचिव भवानी तिमिल्सिनाले कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुभएको थियो ।