साहित्यपोस्ट
नेपाली भाषा र साहित्यको सम्पूर्ण पत्रिका
sp machapuchara cash back ads

ओशोको आत्मकथाः शृङ्खला ११ः सित्तैमा पाएको राजमहल अस्वीकार गरेँ

सत्र ११
ओशोको आत्मकथाः स्वर्णिम बालापन

सित्तैमा पाएको राजमहल अस्वीकार गरेँ

जुन गाउँमा मेरो जन्म भएको थियो, त्यो बेलायती साम्राज्यको अङ्ग थिएन । त्यो एउटा सानो रियासत (राज्य) थियो । यो राज्य शासक एउटी मुस्लिम बेगम थिइन् । अहिले म उनलाई देख्न सक्छु । यो बडो अनौठो कुरा हो । उनी बेलायती महारानीजस्तै सुन्दर थिइन् । ठ्याक्कै त्यस्तै सुन्दर ! तर एउटा राम्रो कुरा के थियो भने उनी मुसलमान थिइन् । तर बेलायती महारानी त मुसलमान होइनन् । यस्ता स्त्री सधैँ मुसलमान हुनुपर्छ किनभने उनीहरूले बुर्कामा अनुहार लुकाउनु राम्रो हुन्छ । ती बेगम कहिलेकाहीँ हाम्रो गाउँमा आउँथिन् । त्यो गाउँमा मेरो घर मात्र यस्तो घर थियो, जहाँ उनी बस्न सक्थिन् । यसका अतिरिक्त उनी मेरी हजुरआमालाई ज्यादै प्रेम गर्थिन् ।

मेरी हजुरआमा र उनी, दुवै आपसमा कुरा गरिहेकै बेला मैले पहिलो पटक ती महारानीलाई बुर्का बिना नै देखेको थिएँ । एउटी घरेलुजस्तै देखिने अति साधारण स्त्री महारानी हुन् भन्ने कुरा मलाई विश्वासै लागेन । त्यो बेला मैले बुझेँ, बुर्काको वास्तविक उद्देश्य के हो ! यसलाई हिन्दुहरूले किन ‘पर्दा’ भन्छन् ! यो कुरुप स्त्रीहरूका लागि राम्रो पहिरन हो । यस्तो बुर्का त कुरुप पुरुषका लागि पनि हुनुपर्ने ! कम्तीमा त्यो बेला आफ्नो कुरुपताले अरुमाथि आक्रमण गर्न त सक्दैनौ ! हो, कुरुपता आक्रमण नै हो । सौन्दर्य आकर्षण हो भने कुरुपता के हो त ? आक्रमण नै त हो ! र, यसबाट कोही पनि प्रभावित नभइरहन सक्तैन ।

ती बेगमकै सामु म हाँसिदिएँ । उनले सोधिन्, ‘किन हाँसेको ?’

मैले भनेँ, ‘म सधैँ यो बुर्काको उद्देश्य के हो भनेर सधैँ सोच्थेँ । आज पहिलो पटक बुझेँ । त्यसैले हाँसेको ।’

उनी मुस्कुराइन् । त्यसैले उनले बुझिन् होला भन्ने मलाई लागेन । यद्यपि उनी कुरुप थिइन्, तर मैले मान्नै पर्छ– उनको मुस्कान चाहिँ सुन्दर थियो ।

यो संसारमा बडो अनौठा कुरा हुन्छन् । मैले यस्ता अनेकन् सुन्दर मानिसहरू देखेको छु, जसको अनुहार मुस्कुराउँदा कुरुप बन्न पुग्छ । मैले मेरो बालापनमा महात्मा गान्धीलाई देखेको छु । उनी ज्यादै कुरुप थिए । उनको कुरुपता बेजोडको थियो ! गज्जबको ! उनको सौन्दर्य चाहिँ उनको मुस्कानमा थियो । कसरी मुस्कुराउनुपर्छ भन्ने उनी जान्दथे । कसैको मुस्कुराहटप्रति मेरो कुनै आपत्ति छैन । अझ उनको मुस्कानका बारेमा त मेरो आपत्ति हुने कुरै भएन । अँ, अन्य कुरामा भने म विरोधी हुँ किनभने उनको मुस्कानबाहेक उनका बाँकी सबै कुरा काम नलाग्ने थियो । साँच्चै, उनी महान् ‘बोधिगार्बेज’ थिए । उनको तुलनामा हाम्रो बोधिगार्बेज त अझ केही पनि होइन ।

मानिसहरू स्वामी बोधिगर्भलाई बोधिगार्बेज भन्छन् रे । मलाई यो कुरा मन प-यो । उनीहरूले यो नामसँगै केही त जोडे ! सत्य त के भने, उनीहरूले त्यसलाई त्यही नै राखिदिए, जे ऊ छ । मैले उसलाई बोधिगर्भ नाम राखिदिएँ, जुन उसको भविष्य हुनसक्थ्यो तर मानिसहरूले त उसलाई त्यही देख्थे, जुन उनीहरूको आँखाको सामुन्ने हुन्छ । उनीहरू उसलाई बोधिगार्बेज भन्छन् । शायद यो नाम महात्मा गान्धीका लागि उपयुक्त हुन्थ्यो !

ती बेगम (देवगीत हाछ्यूँ रोक्छन्)… अब, यसले मेरो ध्यान भङ्ग गर्छ । देवगीत, भारतमा कसैले हाछ्यूँ गर्दा राक्षस पनि भित्र छिर्छ भन्ने तिमीलाई थाहा छ ? त्यसैले जब कसैले हाछ्यूँ गर्छ, राक्षसलाई भित्र छिर्नबाट रोक्नका लागि तीन पटक चुट्की बजाएरः ओम् शान्तिः शान्तिः शान्तिः शान्तिः शान्तिः शान्तिः.. ओम् शान्तिः शान्तिः शान्तिः..’ तीन पटक भन्छन् । (ओशोले चुट्की बजाएर देखाउँछन् पनि ।) तिमीहरू चुट्की बजाउनुलाई के भन्छौ मलाई थाहा छैन । जेहोस्, भारतीयले त साँच्चै यस्तो गर्छन् ।

यसरी राक्षसलाई रोक्न सकिन्छ कि सकिन्न मलाई थाहा छैन तर तिमीले जे गरिरहेको भए पनि यसले त्यसमा बाधा पुग्यो । तिमीले जे गरिरहेको भए पनि बाधा पु-याउँदैन । तिमी त यहुदी हौ, हिन्दु होइनौ । त्यसैले तिमीले हाछ्यूँ ग-यौ र त्यो हिन्दु प्रक्रियालाई पूरा गरेनौ । नत्र त मेरो दिमाग ठीक हुन्थ्यो ।

म तिम्रो छक्क पराई अनुभव गर्न सक्छु । छक्क पर्नु पर्दैन । म त पागल मानिस हुँ र मेरो दिमाग ठिक भयो भने डराउँछु । र, त्यो चुट्की बजाउने हिन्दु प्रक्रियाले कसैको पनि दिमाग ठीक गर्छ ! तर परमात्मालाई धन्यवाद छ, तिमी यहुदी हौ । तिमीले अंग्रेजले झैँ हाछ्यूँ रोक्ने प्रयास ग-यौ । त्यो पनि म राम्रोसँग बुझ्छु । अंग्रेज मानिस हरसम्भव कुरालाई रोक्ने प्रयास गर्छन्– हाछ्यूँ पनि ! विशेषगरी तिमीभन्दा बढी पवित्र हुने ढोंग गर्ने व्यक्तिका अघिल्तिर त झनै बढी । तर चिन्तित नहोऊ । म तिमीभन्दा पवित्र हुने ढोंग गर्दिनँ । तिमी आरामले, खुसीले हाछ्यूँ गर्न सक्छौ । त्यसले मेरो ध्यान गडबडाउने छैन । कुनै बाधा हुने छैन । यसले शायद मलाई केही अरु नै इशारा गरेको पाउँनेछु, जुन कथा मैले तिमीहरूलाई भनिरहेको छु ।

यो हाछ्यूँका कारण यताको कुरा उता भयो । अब म जुन कथा भनिरहेको थिएँ, त्यसमा पुनः फर्कन्छु ।

अँ त मेरो गाउँ एउटा सानो राज्य, साह्रै सानो राज्यको अंश थियो । भोपालको अधिनमा थियो र त्यो राज्य बेलायती शासनको अंश थिएन । भोपालकी बेगम कहिलेकाहीँ हाम्रो घरमा आउँथिन् । म त्यतिबेलाको कुरा गरिरहेको थिएँ, जब मैले ती स्त्रीको कुरुपता र उसको बुर्काको सुन्दरतामाथि हाँसेको थिएँ । उसको बुर्का साह्रै सुन्दर थियो । त्यो हिरामोतीले जडिएको थियो । उनी मेरी हजुरआमासँग यति प्रभावित थिइन् कि राजधानीमा मनाइन लागेको वार्षिकोत्सवका लागि निमन्त्रणा गर्न आएकी थिइन् । मेरी हजुरआमाले भन्नुभयो, ‘म त जान सम्भव छैन किनभने मेरो यो बच्चोलाई यति लामो समयका लागि छोड्न सक्तिनँ ।’

बेगमले भनिन्, ‘यो त कुनै समस्या नै भएन नि ! यसलाई पनि सँगै ल्याउनुस् । मलाई पनि यो प्यारो लाग्छ ।’

उनी मलाई किन प्यारो मान्छिन् भन्ने मलाई बुझ्न सकिनँ । मैले त कुनै गल्ती नै गरेको थिइनँ, जसको सजाय यस्तो पाऊँ ! ती स्त्रीले मलाई प्रेम गर्ने विचार मात्रले मेरो रौँ ठाडो भयो । त्यो बेला ऊ बोक्सीजस्ती देखिई । च्यापच्यापी लाग्ने खोटोजस्ती ! मलाई आफ्नो जीवनमा कसैसँग यदि डर लाग्यो भने केवल ती स्त्रीसँग लाग्यो । तर राजधानीमा बेगमको अतिथि बनेर जानु र उनको आलिशान महलमा बस्नु, जसका बारेमा सयौँ कहानी सुनिएको थियो, यति रोमाञ्चक थियो कि मैले आफ्नी हजुरआमाका साथ त्यहाँ वार्षिकोत्सव हेर्न भनेर गएँ । हुन त म ती स्त्रीलाई कहिले पनि हेर्न चाहन्न थिएँ ।

मलाई त्यो महल याद छ । त्यो भारतमै सबैभन्दा सुन्दर महल थियो । एक हजार एकडमा फैलिएको थियो । पाँच सय एकडमा रुखविरुवाको जंगल थियो र पाँच सय एकडको पोखरी थियो । बेगमले हाम्रो धेरै खातिरदारी गरिन् । नहोस् पनि किन ? हामी उनको पाहुना थियौँ । तर मैले उनको अनुहार नहेरुँ भनेर धेरै प्रयास गरेँ । शायद उनी अझै पनि जीवित नै होलिन् किनभने त्यो बेला उनको उमेर त्यति धेरै पनि थिएन ।

पछि त्यो महलका बारेमा अनौठो संयोगको कुरा भयो । अँ, म त्यसलाई संयोग नै त भन्न सक्छु ! जुन दिन म हिमालयमा बस्नका लागि तयार भएँ, त्यसै दिन भोपालकी बेगमका छोरा (राजकुमार)ले फोन गरे । उनको भनाइ थियो, यदि मलाई महल मन परेको छ भने दिन तयार छौँ । म त्यही महलका बारेमा कुरा गरिहेको छु । त्यो महल… केही बेरका लागि त मलाई विश्वास नै लागेन । उनीहरूको सारा शासन भारतमा विलय भइसकेको थियो । उनीहरूले सबै गुमाएका थिए । उनीहरूसँग त्यही एक हजार एकड जमिन र त्यही महल मात्र बाँकी थियो । तर राज्यको यो जुन बचेको कुरा थियो, ज्यादै सुन्दर थियो । पाँच सय एकड जमिनमा लगाइएका प्राचीन रुख र पाँच सय एकडको पोखरी ! भोपालकै सबैभन्दा ठूलो पोखरी होला यो !

भारतमा भोपालको पोखरी नै सबैभन्दा ठूलो पोखरी हो । यो यति ठूलो छ कि संसारको कुनै तलाउलाई पनि योसँग तुलना गर्न सकिँदैन । यो कति चौडाईको छ भन्ने मलाई ठ्याक्कै याद छैन तर एउटा कुनाबाट अर्को कुना देख्न सकिन्न । महलको पाँच सय एकड जमिन पनि यही तलाउको अंश हो र यी सबै महलअन्तर्गत नै पर्छन् ।

मैले भनेँ, ‘अब त ढिला भइसक्यो ।’

राजकुमार र उनकी आमा यदि अहिले पनि ज्यूँदै छन् भने तिनलाई सुनाइदिनू, ‘म उनीहरूप्रति ज्यादै अभारी छु ।’

मैले हिमालय जाने निर्णय गरिसकेँ । सात वर्षदेखि मैले केही हजार एकड जमिन लिने प्रयास गरिरहेको थिएँ । तर यी राजनीतिज्ञहरूले केही न केही छिर्के लगाइहाल्छन् । राजकुमारलाई भनिदिनू, म तपाईंकी आमाको पाहुना बनेर तपाईंको महलमा बसेको थिएँ । अहिले उहाँ ज्यूँदै हुनुहुन्छ कि हुनुहुन्न, मलाई थाहा छैन । मलाई महल ज्यादै राम्रो लागेको थियो र अहिले पनि त्यो मलाई मन पर्छ । तपाईं मलाई यो उपहार दिन चाहुहुन्छ, यसका लागि म तपाईंप्रति ज्यादै कृतज्ञ छु तर अब म हिमालय जाँदैछु ।

मेरी सेक्रेटरीलाई पनि बडो आश्चर्य भयो । उनले भनिन्, ‘उनीहरू तपाईंलाई यो महल सित्तैमा उपहार दिन खोज्दैछन् र तपाईं भने अस्वीकार गर्दै हुनुहुन्छ । यसको मूल्य त करोडौँ रुपैयाँको होला ।’

मैले भनेँ, ‘दस बीस करोडको होला तर प्रश्न रकमको होइन । मेरो धन्यवाद त्यो रकमभन्दा धेरै बढी मूल्यवान् छ । उनलाई सुनाइदिनु, धन्यवाद छ । तपाईंको यो प्रस्ताव केही घण्टा ढिला गरी प्राप्त भयो । यदि यो प्रस्ताव पहिले आएको थियो भने शायद स्वीकार गरिन्थ्यो होला । अब त केही पनि गर्न सकिन्न ।
जब राजकुमारले मेरो यो सन्देश सुन्यो, उसलाई सहज विश्वास भएन कि यति ठूलो महल सित्तैमा दिँदा पनि यसले लिन अस्वीकार गरिरहेको छ । उनलाई यति मात्र भनियो, ‘दुःख लागेको छ तर धन्यवाद ।’

म त्यो महललाई जान्दछु । एक पटक बालापनमा म पाहुना बनेर गएको थिएँ । त्यसपिछका दिनमा पनि म दोहो-याएर गएको छु । मैले त्यसलाई एउटा बालकको दृष्टिले पनि देखेको छु र एउटा नवयुवकको दृष्टिले पनि देखेको छु । बच्चा हुँदा यसको अनुपम सौन्दर्यका बारेमा मलाई कुनै शंका थिएन । त्यो बेला म यसका बारेमा जे बुझ्न सक्थेँ, महल त्योभन्दा बढी नै सुन्दर थियो । बालकको दृष्टि र उसको बुझाइका आफ्ना सीमा हुन्छन् । अगाडि जे देखिन्छ ऊ त केवल त्यसैलाई मात्र देख्न सक्छ। आफ्नो युवावस्थामा जब मैले त्यो महल फेरि पाहुना बनेर गएँ, मलाई लाग्यो, यो भवन संसारकै सुन्दर भवन हो । खासगरी जसरी यसको स्थान निर्धारण गरिएको छ, त्यस हिसाबले । तर मैले अस्वीकार गर्नुप-यो ।

कहिलेकाहीँ अस्वीकार गर्नु पनि राम्रो लाग्छ मलाई । किनभने मलाई थाहा थियो, मैले यस प्रस्तावलाई स्वीकार गरेको भए सयौँ समस्या शुरु हुन्छन् । त्यो महल मेरो महल हुन सक्ने छैन । अशिक्षित, अनैतिक, भ्रष्टाचारी राजनीतिज्ञ, जो यति शक्तिशाली बनेका छन् कि तिनले अवश्य नै बीचबीचमा छिरेर काम बिगारिदिन्थे । मैले यो महल लिन अस्वीकार गरेपछि पनि उनीहरू मेरा पछि दौडिए किनभने उनीहरूले राजकुमार झूटो बोल्दैछ भन्ने ठाने । किनभने यस्तो प्रस्तावलाई कसले पो अस्वीकार गर्छ र ?

यतिबेला ती राजनीतिज्ञले राजकुमारलाई सम्भव भएसम्मका सारा तरिकाले दुःख दिइरहेका छन् । राजकुमारले त्यो विशाल महल मलाई किन उपहारमा दिए, यत्तिका लागि ।

मैले स्वीकार गरिनँ । खासमा केही भएन । केवल एउटा टेलिफोन आयो र त्यो आउनु नै पुग्दो भयो । राजनीतिज्ञ त सबै देशमा पाइन्छन् तर भारतका जस्ता राजनीतिज्ञ कतै पाइँदैनन् । दुई हजार वर्षसम्म भारत दास बन्यो । सौभाग्यले १९४७ मा यो स्वतन्त्र भयो । मैले सौभाग्य किन भनेको भने अहिले पनि भारत स्वतन्त्रताका लागि योग्य छैन । यसको सारा श्रेय त बेलायती प्रधानमन्त्री क्लेमेन्ट एटलीलाई जान्छ । उनी समाजवादी थिए, एक किसिमको सपना देख्ने किसिमका मानिस थिए । उनी स्वतन्त्रता र समानता आदि आदर्शका बारेमा सोच्थे । भारतीय स्वतन्त्रताको वास्तविक पिता त उनी थिए । भारतले यसलाई आर्जित गरेको होइन, न त उसमा यसको योग्यता नै थियो । केवल भाग्यले त्यो बेला बेलायतका प्रधानमन्त्री एटली थिए र यो स्वतन्त्र भयो ।

दुई हजार वर्षको गुलामीका कारण भारतीय ज्यादै चलाख बने । आफूलाई जीवित राख्नका लागि, आफ्नो अस्तित्व राख्नका लागि गुलाम चलाख हुनु नै पर्छ । भारतको गुलामी त गयो तर तिनको चलख्याईँ भने बाँकी नै रह्यो । कुनै एटलीले त्यसलाई नष्ट गर्न सकेनन् । यो कसैको हातमा पनि छैन । पूरै देशमा यो फैलिएको छ । यो शताब्दीको अन्त्यमा भारतको जनसंख्या संसारकै सबैभन्दा बढी हुनेछ । यो सोच मात्रले मेरो निद्रा उड्ने गर्छ ।

मलाई निद्रा पार्नु छैन भने म यो शताब्दीको अन्त्यसम्म भारतको दशा के होला भनेर सोच्ने गर्छु । निद्रा गायब पार्न त्यति भए काफी छ । यो सोच्न थालेपछि निद्राको गोली दियौ भने पनि मलाई केही असर गर्दैन । भारतको जनसंख्याको समस्या र ती साना साना राजनेताको भिडको सोचले नै म डराउँछु । योभन्दा अरु कुनै दुःस्वप्नका बारेमा तिमी सोच्न सक्छौ ?

मैले त्यो सुन्दर महल लिन अस्वीकार गरेँ । मलाई अहिले पनि अपसोच लाग्छ, मैले एउटा यस्तो मानिसलाई अस्वीकार गर्नुप-यो, जसले पैसा बिना नै केही उपहार दिन चाहिरहेको थियो । तर म पनि के गर्न सक्थेँ र ? उसका लागि म दुःख मनाउ मात्र गर्न सक्छु । मैले अस्वीकार गर्नुप-यो । किनभने त्यतिञ्जेल मैले निर्णय गरिसकेको थिएँ । र, एकपल्ट निर्णय लिइसकेपछि चाहे त्यो ठीक होस् या गलत, म बदल्न सक्दिनँ । न त रद्द नै गर्न सक्छु । बदल्नु मेरो रगतमा छैन । यो एक प्रकारको हठधर्मीपन हो, जिद्दीपन हो ।

देवगीत, कति बज्यो ?

दस एकतीस, ओशो ।

अब पुग्यो !

लेखक परिचय

पेशाले पत्रकार अच्युत कोइराला अनुवादक पनि हुन् । उनी मूलतः विदेशी चर्चित व्यक्तिका जीवनी पढ्न र लेख्न रूचाउँछन् । उनका २ दर्जन अनुदित पुस्तक प्रकाशित छन् । हाल उनी नागरिक दैनिकमा जिल्ला ब्युरो प्रमुखका रूपमा कार्यरत छन् ।

प्रतिक्रिया
Loading...