साहित्यपोस्ट
नेपाली भाषा र साहित्यको सम्पूर्ण पत्रिका
Sahityapost Book

“प्रिय प्रकाशकहरू !” नयाँ लेखकलाई यन्त्रणा दिन बन्द गर…

बागबजार पुगेर मैले अति विकल भएर एकदिन रिस पोखेँ, ‘उपन्यास नै नपढीकन तपाईँ कसरी लेखकबाट प्रकाशनका रकम असुल गर्न लाग्दै हुनहुन्छ सर ? यो कदम राम्रो होइन । तपाईँ प्रकाशक कि लेखक ?’

Chovar Blues Mobile Size

कुरो लामो छैन । एउटा जीवनको अस्तित्व र त्यसका यादगार तीतामीठा थुप्राहरू फर्किएर तलास गर्ने हो भने आउन सक्लान्: प्रेमका कुनै वर्ष, धोकाका केही वर्ष । घृणाका त्यस्तै, बदनामका त्यस्तै । मजाकका र आनन्दका केही । कतै आउन सक्लान् रहस्यका आदि इत्यादि । तर, यसरी फर्किएर हेर्ने पथ्य उमेर त भइसकेको छैन ब्यारे । बस्, मलाई सजग गराउन मन लाग्यो मेरै बाटो हिँडेकाहरूलाई । लेखनको प्रसङ्ग त विधामुताबिक आउला नै । कोही जालान् एक बाटो, कोही अर्को । अब तपाइँले बुझ्नुभयो । हो, म कुराको पोयो खोल्दै मात्र छु ।

‘हेत्त तेरिका ! सिधै खोल्नु नि !’ नभन्नु होला । अब सिधै र बाङ्गैको केही अर्थ भएन यहाँ, सत्य र असत्य एउटै कुलोबाट सलल बगाइ दिएपछि । ‘राम्रो र नराम्रो, कमलो र चाम्रो कसरी एक हुन सक्लान् ?’ – प्रश्न यही हो । ‘अरूको र हाम्रोमा बढो भेद देखियो ।’ – गुनासो यही हो ।

अनि मैले पोखेँ त यही भइँमा बसेर कतिथरी गुनासा । कहिले कुकुरको, कहिले बालकको, कहिले शिक्षक त कहिले विद्यार्थीको । कहिले महिलाको चित्कार । ए क्यार, त्यो निलो कुर्ताधारी अधबैँसेको पनि मलाई खुब याद आइरहेछ, यो लेखिरहँदा । अझै के के थरी गुनासो पोख्ने हो त्यो त भोलिको कुरा । हिजोसँगको नाताबाट भोलि भन्ने नाम उम्कन सक्दैन । उम्कन खोज्नु भनेको स्रोतलाई भुलिदिनुजस्तै होला । अब तपाईँको मनमा हिजाको कुरा झट्टै स्मरणबाटिकामा पुन्रताजगी भइदिए ‘यो केटोले पनि लेख्छ है’ भन्नुहोला । भइदिएन भने पनि ठिकै छ । म आज एउटा डरलाग्दो अतित सुनाउँछु जहाँबाट म भर्खरै बाहिर आएँ । अथवा भनौँ, ‘निर्दोष डेरावाल’लाई मैले जन्माउन पाएँ । यहाँसम्म आइपुग्दा मैले मजाक गरेँ हुँला । तर, अब म अलि निविढ भावमा बग्नेछु । म तल्तिर जाँदा मेरो अनुहारको हाँसो एक्कासी विलीन भएको तपाईँ आभाष गर्नुहुनेछ । र, मैले बिन्ति गरेँ- मलाई बुझिदिने कष्ट गरिदिनुहोला । मबीचमा बोलिरहँदा अब हाँस्ने पटक्कै छैन।

सुन्नुहोस् त सबैजना ।

अहिले म तपाईँहरूलाई दुई हातमाथि उचालेर पीडालाई दबाएर एउटा बोर्डमा तल लेखिएको अव्यक्त्त आवाज देखाइरहेछु ।

“प्रिय प्रकाशक’हरु’ ! नयाँ लेखकलाई यन्त्रणा दिन बन्द गर !”

विमल सिटौला

मैले सुरुवातमै जिकिर गरिसकेँ कि धरामा एउटा मानव अस्तित्वलाई हेर्ने हो भने यो प्रसङ्ग त्यति लामो नहोला । आजभन्दा ठ्याक्कै तीन वर्षअगाडिको ताजा प्रसङ्ग त हो । जब मैले उपन्यास लेखेँ अनि प्रकाशन गृहको तलासमा धाउन थालेँ । त्यसपछि, मेरो उपन्यासको पाण्डुलिपि धेरै महिना थन्किन पुगेको थियो, सिरानतिर । हुनसक्छ – म असल प्रकाशन गृहमा ठोक्किन सकिनँ । हुनसक्छ – मैले मेरो उपन्यासको बारेमा प्रकाशकलाई बुझाउने चेष्टा गरिनँ । वा मेरो उपन्यास छपाइदिनु भन्दै जिउजिउ गरिनँ । अथवा, म सामान्य गृहबाट नै पुस्तक निस्कियोस् भन्ने सामान्य विचार पालेर बसेँ ।

बागबजार पुगेर मैले अति विकल भएर एकदिन रिस पोखेँ, ‘उपन्यास नै नपढीकन तपाईँ कसरी लेखकबाट प्रकाशनका रकम असुल गर्न लाग्दै हुनहुन्छ सर ? यो कदम राम्रो होइन । तपाईँ प्रकाशक कि लेखक ?’ भोलिपल्टैदेखि त थियो सिरानमा उपन्यास थन्किएको । मलाई लाग्यो, साहित्यको मर्म नै नबुझेका प्रकाशकहरुले मलाई गिज्याए । नमज्जाले मलाई लुट्न खोजे । विभिन्न बहानामा लेखकबाट रकम जुटाएर मोटाउन पल्केका प्रकाशकहरूसँग मेरो लोली मिल्दैन अब । लाग्यो, अब साहित्यकार नै प्रकाशक भएको ठाउँमा गुहार गर्नुपर्यो । आखिर साहित्यकारले त मेरो लेखनी कसो ननियाल्लान् ।

को को छन् त त्यस्ता बजारमा ? गिन्ती गरेँ । कम्तिमा बाटो एउटै भएकाहरू जेगतेन एउटै धागोमा बेरिनसक्ने सम्भावना त रहन्छ । नभन्दै एकदिन कुरा भयो । त्यही त हो पारा । ‘तपाईँ लगानी गर्ने हो भने गर्नू, म जोखिम मोल्दिनँ ।’ फेरि, धेरै विकल हुँदै त थोरै रिसाउदै भनेँ, ‘तपाईँ कृति नै एकचोटि नहेरी/नपढी कसरी यस्तो निर्णय गर्नुहुन्छ साहित्यकार-प्रकाशकज्यू ? तपाईँजस्तो नाम चलेको साहित्यकारले यो कुरो गरेको सुहाएन । अहँ, पटक्कै सुहाएन ।’ पछि बुझ्दै जाँदा त उनले पनि धेरै दु:ख पाएर झ्वाँकैझ्वाँकमा प्रकाशन गृह खोलेका रैछन् । म मुसुमुसु हाँस्दै बाटो तताएँ ।

माफ गर्नुहोला । म नहाँस्ने भनेर कसम खाएको थिएँ माथि । तर यहाँ म हाँसो दबाएर हाँसेछु । खैर, केही छैन ।

अब के गरौँ बरै ? म डेरामा आफ्सेआफ् एक्लै झोक्किँन पुगेँछु, ‘ ए आफैँ लगानी गरेर लेखक दरिनु मैले अब ? यत्रो मिहेनत गरेर उपन्यास लेख्दा पनि । छि !’ मुटु भतभत पोल्यो । लाग्यो सबै चुस्न पल्केका छन् बजारमा । कसरी निवृत्ति लिनुहोला बरै यो चंगुलबाट ! मैले आशावादी हुँदै सोचेँ, ‘ जीवनको आरोहअवरोहमा मेरो पनि कुनै दिन असल प्रकाशकसँग भेट होला नि त ।’ तर मेरो एउटा योजना थियो कि विश्वविद्यालयको पढाइ सक्नुपूर्व नै उपन्यास प्रकाशित गर्ने । मलाई स्थिर हुन दिएन यो अठोटले । फेरि धाएँ परीक्षाको मुखमा बागबजार, पुतलिसडक । पठाएँ पाण्डुलिपि विभिन्न गृहमा इमेल गरेर । अझै पनि कोही आकर्षित भएनन् । लाग्यो, फेरि पनि पो साहित्यका बोक्रे पाठक परेछन् । कम्तिमा मलाई सान्त्वना त दिन सक्थे । त्यो पनि दिएनन् । कि मेरो उपन्यास कमसल पो छ बा । साथीहरु भन्थे, ‘दमदार छ ।’ होला ता नि भनेँ ।

ल तपाइँ नै भन्नुहोस्, अब के गर्ने ?

आखिर पुस्तक त निकाल्नै पर्यो । अब मैले केही सिप नलागेर बीचका मध्यस्थकर्ता खोज्नतिर लागेँ- चाँडो प्रकाशनका लागि । भेट भए साथीमार्फत् एक साथी । मलाई चलायमान गराउन खोजे तिनले । मैले भनेँ, ‘ठिक छ, जिम्मा लिने हो भने । तर रोयल्टीका कुरा मसँग पारदर्शी हुनुपर्छ । उपन्यासमा मैले विश्वविद्यालको परीक्षा नै हापेर बढो मिहेनत गरेको छु, लेखकस्व कम्तिमा पनि १५ प्रतिशत हुनुपर्छ । फेरि तपाईँलाई केही रकम बुझाइसकेँ ।’ तिनले जिम्मा लिए, ‘म जसरी पनि तपाईँको कृति पढाइसक्नुपूर्व प्रकाशित गरिदिन्छु ।’

पहिलोताका एक प्रकाशन गृहसँग ठोक्काए । कुरा मिलेन । कुरा त कसरी मिल्छ र ? रोयल्टीका कुरा प्रकाशन गर्नुपूर्व नै नयाँ लेखकले उठाएपछि । उनीहरुलाई लाग्यो होला, यो केटोलाई पुस्तक निकाल्दिए भैगयो । लेखक दरिन पाए भैगयो ।

अन्तत: एक नाम चलेको गृहमा पाण्डुलिपि पुर्याइदिए तिनले । मैले भनेअनुरुप नै रोयल्टी पाउने भएँ । निकै खुसी भएँ । र, ७७ सालको माघमा निकाल्ने भनेर विश्वस्त भएँ । कलेजका शिक्षकहरू र साथीहरूलाई सुनाएँ । बढो उत्साहित देखिए सबै । माघ आयो तर कृति आएन । मैले प्रकाशकलाई माघ दश गते बीसचोटिभन्दा बढी कल गरेँ । त्योभन्दा अगाडिको त हिसाबै नगरौँ । तर फोन उठेन । माघ दशपछि मलाई कक्षामा मुख देखाएर हिँड्न लाज लाग्न थाल्यो ।

मेरो विश्वविद्यालयमा ओजन घट्यो । साथीहरूले गिज्याउन थाले । नजिकका शिक्षकहरुबाट विश्वास गुमाएको भान हुन थाल्यो । पछि, दसैँअगाडि निकाल्ने भनेर उनीहरुले फेरि बताइदिए । म पुन: दङ्ग परेँ । साथीहरुलाई सुनाएँ – ‘अब योचोटि फेल खाँदैन । उतैबाट फोन आएको थियो ।’

दसैँ नजिक नजिक आयो तर कृति आएन । फोन गरेँ, उही त हो, फेरि फोन किन उठ्थ्यो र ? हुनसम्म निरास भएँ । हत्तोत्साहित् भएँ । अरुको नजरबाट तलतल खसेको भान हुन थाल्यो, जस्तो उपन्यासमा शेखरले भोग्नु पर्यो । मेरो चिन्ताको कालो दागले परिवारका सदस्यहरूको अनुहारलाई पनि ढाक्यो । सायद म रातिराति रोएको पनि हुँदो हुँ । हो, यो विश्वासघातको पीडाले मैले पढाइमा ध्यान दिन सकिनँ । ७८ को दसैँपछाडि प्रकाशकसँग दोस्रोचोटि भेट भयो र गुनासो पोखेँ । मङ्सिर १५ गते निकाल्ने भनेर मिति तोकेर मलाई विश्वस्त बनाएर पठाइयो । म फेरि खुसी भएँ । हर्षका मुनाहरुले मलाई स्पर्श गर्न थालेँ । म निरासाको चंगुलबाट आशाको संसारमा हिँड्न थालेँ । तर, मङ्सिर लागेपछि फोन फेरि उठेन । ‘आखिर किन उठेन ?’ प्रश्न आज पनि ज्युँदो छ । मरेको छैन ।

अन्तिममा, निराश हुँदै एक दिन त्यही प्रकाशन गृहको पुस्तक विमोचनमा थाहै नदिई मित्र हिमालका साथ म त्यहाँ पुगेँ । र, अन्तिमपटक गुहार गरेँ । मेरो जन्मदिन माघ दशमा कृति जसरी पनि निकालिदिने भन्दै मलाई विश्वस्त बनाइयो र पठाइयो । म खुसी हुँदै फर्केँ । तर कृति किन आउँथ्यो र ? फोन किन उठ्थ्यो र ? मेरो जन्मदिनको दिन पनि म खुसी रहन सकिनँ ।

ल भन्नुहोस् अब के गर्ने ? – मैले ती वरिष्ठ सम्पादकलाई गुनासो पोखेँ । ‘तपाईँले सम्पादनसहितको जिम्मा लिएपछि जसरी पनि कृति निकाल्नु पर्छ । तपाईँ उम्कन पाउनुहुन्न नेपालजी ।’ तर, यसको प्रतिउत्तर मैले कल्पनाभन्दा बाहिरको पाएँ । त्यो भन्न जरुरी ठानिनँ यहाँ ।

अब मेरा विशुद्ध कक्षाहरू विश्वविद्यालयमा सकिसकेका थिए । मलाई अनुजहरूले बिदाई गरिसकेका थिए । तर मेरो एउटा ठूलो सपना पूरा हुन पाएन । मलाई यही कुराले रातभरि पोल्न थाल्यो । अब म जुनसुकै मूल्य चुकाएर भए पनि कृति निकाल्ने दौडमा होमिएँ । ती जिम्मा लिने व्यक्तिले फाल्गुनभरि फेरि निकालिदिन्छ, पर्खनुहोस् भने । म फेरि अन्तिमचोटि विश्वस्त भएँ । मलाई थाहा थियो निस्किँदैन भनेर । आखिर हुने त्यही नै थियो । त्यही भयो ।

र, पछिल्लो समय म नयाँ प्रकाशन गृहसँग केही सम्झौता गरेर पुस्तक निकाल्न सफल भएँ । र, वरिष्ठ साहित्यकारहरुको हातबाट कृतिको विमोचन गर्न सफल भएँ । मलाई अब मुस्कुराउन दिनुहोस् । यानकि, अब फेरि मलाई तपाईँ पहिलेकै रसिक ढङ्गबाट पढिदिनु होला ।

सुन्नुहोस् त । मैले फेरि दुई हात माथि लग्न बाध्य भएँ ।

“प्रिय प्रकाशक’हरु’, नयाँ लेखकलाई यन्त्रणा दिन बन्द गर !”

मजस्ता नयाँ लेखक कति होलान् जो अझै पनि प्रकाशन गृहबाट वर्षौँवर्ष झुलिरहेका छन्: साहित्यक कृति निकाल्ने ठूलो सपना बोकेर । बिन्ती छ, तपाईँ प्रकाशकहरू स्पष्ट कुरा गर्नुहोस् । लेखकस्व बोलेअनुसार दिनुहोस् । रकमको डिल भए सबेरै भन्नुहोस् । हतार हुनेहरू रकम जुटाएर प्रकाशन गर्न सक्छन्, नहुनेहरूको भाग्य एक दिन आउला । तर पेण्डुलम घडीको सुईको पाठ नखेल्नुहोला यसले गर्दा मजस्ता नवलेखक वा लेखिकालाई छियाछिया पार्नेछ । र, तपाईँको कर्तुतविदुद्ध बाँचुञ्जेल कलम चलाउन बाध्य हुनुपर्नेछ ।

मैले भन्न त भनेँ । मुस्कुराउँछु भनेर । तर माफ गर्नुहोला म अहिले आएर मुस्कुराउन सकिनँ । मभित्रको विरक्तिएको गुम्फनले मेरो हाँसोलाई बाहिर ल्याउन रोक्यो ।

यति दुख सहेर ल्याएको कृति एकचोटि पढिदिए र मलाई सल्लाह सुझाव दिएमात्र म मुस्कुराउने छु ।

लेखक परिचय
वस
विमल सिटौला
प्रतिक्रिया
Loading...