साहित्यपोस्ट
नेपाली भाषा र साहित्यको सम्पूर्ण पत्रिका

पोषण पाण्डेको कथा : सपनाको प्रतीक

बूढाको मनमा पुन: गत रातको सपना जागृत हुन्छ । घले बूढालाई त्यस सपनाको प्रभावले यति साह्रो छोएको छ कि उसले नचाही नचाहीकन पनि त्यसको सम्झनानाले उसको भित्री मनलाई अनायास कोतर्छ; मानो सपना स्वयं नै मूसा हो ।

Chovar Blues Mobile Size

घले बूढो तमाखु खाइरहेछ। नजिकै उसको सात वर्षको नाति गोपाल एउटा सानो नर्कटको छेस्कोले माटोको डल्लामा हान्दै खेलिरहेछ। घले बुढोको सानो पिढीमा बिहानको कमलो घाम क्रमशः पोतिँदै गइरहेछ ।

‘तमाखु खाँदा-खाँदै घले नातिलाई भन्छ- “ए बाबु नचल्न……हातमा लाग्यो भने…..खालास्‌ अनि…..आ, यता आएर थुपुक्क बस्‌ ।

गोपाल उसको कुरा नसुने झैँ गरी एकनासले ‘डल्लामा छ्याक छ्याक हान्दै गइरहेछ। घले एकछिन चुप लाग्छ र तमाखुको सर्को कहिले ओठको दाहिने कुनाबाट कहिले देब्रे कुनाबाट तान्दै गइरहन्छ ।

घाम पनि पिढीको भित्तामाथिमाथि सर्दै जान्छ ।

‘होइन ए गोपाल, भन्या मान्दैनस्‌ हँ……. थुपुक्क यता आएर बस भन्छु त…..’

sagarmani mobile size

यस पटकको भनाइमा गोपाल पिढीमा आएर बस्छ र घलेको सेतो दाह्रीमा हातमुख सुमसुम्याउँदै भन्छ- “ल आइहालेँ नि……”

‘हो….अब बस्‌ ह्याँनिर थुपुक्क……’

पोषण पाण्डे

गोपाल सुकुलमा बस्छ। उसको मनभित्र कुरा खेल्न थाल्छ। उ एउटा यस्तो ताकको खोजीमा छ जसमा उसका तमाम ज्ञानेन्द्रियको शक्ति लागिरहेछ । उ छिनछिनमा पुलुक्क-पुलुक्क बूढाको मुखतिर हेर्ने गर्छ र एक पटक त साँच्ची नै बुढाको आँखा छलेर खुर्र दगुर्छ र जहाँको तहीं गएर पुनः उसै गरी नर्कटको छेस्कोले माटोको डल्लामा छ्याक-छ्याक हान्न थाल्छ ।

घले बूढो एक सुरमा तमाखु खाइरहेकै हुन्छ । उसको आँखाको गहिरो नानीमा घामले टक मार्छ र त्यो हिम-कुण्डभित्रको निर्मल पानीतुल्य चलमलाउँछ । उसको मुखाक्नति सर्दै जान्छ ।

घले बूढा गएको रातको सपनामा डुब्छ- “यो के हो, एक्कासि घले बूढा सत्र वर्षेको जवान ठिटो भइरहेछ, उसको हातमा पाखुरामा प्रचुर शक्ति भरिएर आउँछ। उ माटोको ठूलठूलो डल्ला फोरिरहेछ……

………यो के फेरि……?

घलेको खेतभरि एक्कासि घानको बाला लहलहाउँछ, पानीको लहर सरे जस्तो टाढा टाढासम्म लहराउँदै जान्छ । उन्मुक्त अनुहारले घले हावामा हाँस्छ । उसको मन आकाश जस्तै फराकिलिदै जान्छ । घले आफ्नो गाउँघरको मेघुर लोकलहरीमा झुम्न थाल्छ उ बतासमा झुल्छ, आकाशमा झुल्त थाल्छ। उसका आँखाभरि बालै बाला झुल्न थाल्छन् ।

….. लौ यो फेरि कहाँबाट… घले त धानको भकारीमाथि बसेको हुन्छ । उसले हेर्दा हेर्दै एउटा भकारीबाट दुईवटा, त्यसपछि तीनवटा र हुँदा-हुँदै चोटाभरि धानको भकारी नै भकारी भरिन्छ। उफ यो के, घलेलाई केले टोक्छ अचानक, किटिक्क……उसको खुट्टाको बृढीऔंला झरेर तर्लङ्ग झुण्डिन्छ । औंला रगताम्य हुन्छ । झुण्डिएको औंलाबाट त तपतप चुहिन्छ । घले देख्छ-एउटा डुँग्रे मुसो धानभित्र गुँडुल्किदै जान्छ । उसको मुखको चोसो रातो: रातो र कुनै स्वादिष्ट वस्तुको चपाइमा लुटपुटिएको झैं देखिन्छ ।

…. ल, ल, ल….यो त अचम्मै….भकारीको धान त भाविएर पो जान्छ घले ढ्याम्म खस्छ”

घले बूढा तमाखुको सर्को तान्छ। तमाखु सिद्धिसकेकोले घुवाँ पटक्कै आउँदैन, तैपनि उ तान्दै गइरहेछ । उसको निधारमा परेका डोराहरूले बताउँछन्‌ कि उ कुनै अप्ठ्यारो खालको कुरो सोचिरहेछ। उ सोचिरहेछ-सपनामा देखेको त्यो डुंग्रे मुसो के हो जसले टोकेर उसको बुढीऔंला तर्लङ्ग झुण्डिएको थियो । अनायास घले आफ्नो खुट्टाका औंलाहरू सुमसुम्याउँछ ।

ऊ सपनाको त्यो मुसा के हो भन्ने कुरो बुझ्न सक्तैन । हुक्का ठड्याएर बिस्तारे उठ्न खोज्दा घले एक्कासि झस्किन्छ-गोपाललाई सम्झेर ।

गोपाल न उसको नगीचै हुन्छ, न त अघि खेलिरहेको ठाउँमै देखिन्छ । उ कतै पनि देखा पर्दैन । घले बूढा जोडसित कराउँछ-आखिरमा घले बुढा सकी-नसकी कम्मरमा हात टेकाउँदै उठ्छ र दुई चार पाइला अगाडि सार्छ गोपाललाई खोज्न ।

अचानक घले बुढाको कानमा खिलिलिलि हाँसेको आवाज आउँछ | त्यो आवाज गोपालकै हो भन्ने उ ठम्याउँछ, तर गोपाललाई देख्तैन ।

ऊ फेरि कराउँछ- “गोपाल…..ए गोपाल…… ”

पुनः हाँसो उसै गरी आउँछ । बुढो घले एकछिन अन्योलमा पर्छ र पछिल्तिर फर्केर हेर्छ र गोपाल त एउटा कोराको थाममा सुरेली खेल्दै माथि चढिरहेको देखिन्छ । दुवै हात-खुट्टाले थामलाई चपक्क समाती उ माथिमाथि सरिरहेको हुन्छ। उ हाँस्तैछ र साथै छिनछिनमा देब्रे हात उचाली झुण्डिएको केराको काँगियो टिप्न खोज्छ। केराको काँगियोलाई छुन-छुन खोज्छ । तर यत्तिकैमा उसको खुट्टाको पैताला चिप्लिएर सुल्ल तल सस्छ । गोपाल फेरि सुरेली खेल्दै माथि पुग्छ। उसै गरी काँगियो छुन-छुन खोज्छ ।”

उदासीको थप्पडले जीणँ भएको घले बुढाको अनुहारमा कता कताबाट खुसी खितखिताउँछ। उ आफ्नो नाति गोपालको चकचके स्वभाव र उरंठ्याउला: खेलहरू देखेर मनमनै रमाउँछ । तर उसलाई यो डर पनि छ कि कहीं,गोपाल ढ्याम्म एक्कै बाजि भूइँमा नलोटोस्‌ । बूढालाई कता-कताबाट सपनामा भकारीबाट आफू लडेको याद झ्वाट्ट आउँछ ।

‘ए बाबु ! नचढ्‌ भन्या, लोटिन्छ-अहिले हात, खुट्टा भाँच्नलाई फेरि….’

घले सकी नसकी गोपालतिर लम्किदै जान्छ । गोपाल खितखित हाँस्तै छिटो छिटो केराको थाममाथि सुरेली खेल्दै जान्छ र हतार हतारमा केराको काँगियोतिर हात बढाउँदा उसको शरीरको संतुलन बिग्रिन्छ । फलत: उ एक्कै बाजि भूइँमा खुर्मरिन्छ |

‘ल, ल….ल भन्दैथेँ म, तलाई पाजी, पख अब…..’ बूढा सानो नर्कटको छेस्का लिएर हस्याङफस्याङ गर्दै पाइला बढाउँछ ।

धुलोमा लुटपुटिएको जीउ उठाएर गोपाल हाँस्तै दगुर्छ । माटाका डल्लाहरूमा कुल्चिदै गोपाल अघिअघि दगुर्दै जान्छ र घले बुढो शरीर कँपाउँदै पछिपछि लाग्छ- ‘आइज भन्या…..अझ हेर न……हात खुट्टा नधोएर……. हेर न दगुर्या……’

दिन ढल्दै ढल्दै धेरै पर पुग्छ ।

गोपाल बाजेसँग ज्ञानी भएर बसिरहेको हुन्छ । चक चक कत्ति गर्दैन । उ आफ्नो बाजेबाट हिजो बाँकी रहेको हात्तीको कथा सुनिरहेँछ । त्यस हात्तीको सूँड, कान, जीउ र खुट्टाका वर्णनहरू सुन्दा उसलाई अचम्म लाग्छ । त्यसले मान्छेहरूलाई ज्यास्ती दुःख दिएर मार्न थालेको सुन्दा उसको जीउ, मुटु रोमन्चित हुन्छ । अनि एक्कासि बाजेको मुखलाई हातले आफूतिर फर्काउँदै भन्छ ।

“म त्यो हात्तीलाई मर्न सक्तिनँ बा ?……. सक्छु हगि !……..म त्यो हात्तीलाई मार्न सक्छु……त्यसको सूँड समातेर पछारिदिन्छु……अनि त्यसको आङमा चढेर त्यसलाई घुस्सीका घुस्सी दिन्छु……”

“पहिले मूसा त मार्”…… घलेको मुखबाट अचानक आवाज आउँछ ।

बूढाको मनमा पुन: गत रातको सपना जागृत हुन्छ । घले बूढालाई त्यस सपनाको प्रभावले यति साह्रो छोएको छ कि उसले नचाही नचाहीकन पनि त्यसको सम्झनानाले उसको भित्री मनलाई अनायास कोतर्छ; मानो सपना स्वयं नै मूसा हो । घलेलाई यस्तो लाग्छ मानो उसले आजन्म बटुलेको सार-अनुभवको जगमा सपनाको त्यो मूसाको दुलो छ, मानो उसको स्थायी गुँड नै छ त्यहाँ । घले बुढाको आँखा अगाडि हारियो पहाड, खेतको कान्ला र कलकलाउँदो कुलो-सब हराए जस्तो…… बादलले बनेका आकृतिहरू जस्ता -क्रमश: रूपहीन हुँदै जाने……स्वप्न जस्तै एकदम स्वप्न जस्तै लाग्ने……..।

गोपाल उसको नगीचै छ। गोपाल उसको एना, उसको एकमात्र ऐना घले बुढा हेरिरहन्छ, हेरिरहन्छ र हेर्दा हेर्दै आफ्नो नाति गोपाललाई झ्वाम्म अँगालो मारेर भन्छ- “बाबु, तँ त्यो मूसा मार्न सक्छस्‌, अवश्य सक्छस्‌…..तँ हात्ती पनि मार्न सक्छस्‌…… जा, तँ अब खुब चकचक गर्‌, उफ्री-उफ्रीकन खेल्‌………म छेक्दिनँ……….म केही भन्दिन…….तँ जतिसुकै रूखमाथि चढे पनि म केही भन्दिनँ……… बाबु……गोपाल, गोपाल…….।

गोपाल बाजेको मुखलाई एकटकले हेरिरहन्छ। घले बूढाको आँखाबाट निख्रेका आँसुका थोपाहरूले उसको मुख, आङ सबै देह भिज्छ ।

ऊ आफ्नो बाजेको अनुहारमा चढ्दै जान्छ, चढ्दै जान्छ, कुनै साहसी पर्वतारोही जस्तो चढ्दै जान्छ…….।

लेखक परिचय

१९८९ माघ १ मा काठमाडौँको इन्द्रचोकमा जन्मनु भएका पोषण पाण्डेको पहिलो कविता २००६ सालमा प्रकाशन भएपछि साहित्य जगतमा पाइला चाल्नु भएको थियो । २०१३ सालमा पहिलो पटक कथा प्रकाशित भयो । उहाँको २०२३ सालमा आँखिझ्याल, मानस (२०२३), हिउँमा परेका डोबहरू (२०३३) कथासङ्ग्रह तथा २०२५ सालमा कविता सङ्ग्रह वटवृक्ष प्रकाशित भए ।

उहाँ २०१३ सालमा आयोजित कथा प्रतियोगितामा पुरस्कृत हुनुभयो भने २०२० सालमा कविता विधातर्फ नेपाल एकेडेमी पदक प्राप्त गर्नुभयो । यस्तै २०३४ सालमा रत्नश्री स्वर्ण पदक, प्रवल गोरखा दक्षिण बाहु (२०२६), २०४८ मा सिद्धिचरण पुरस्कार, महेन्द्र प्रज्ञा पुरस्कार प्राप्त पाण्डेको २०४९ साल वैशाख ७ गते ५९ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो ।

उहाँको परिवारले २०७७ सालमा 'पोषण पाण्डे- तीर्थ सदन' नामक सामाजिक संस्था स्थापना गरी उहाँका अप्रकाशित कविता संग्रह "मेरी नैनी" प्रकाशनमा ल्याएको छ ।

प्रतिक्रिया
Loading...