साहित्यपोस्ट
नेपाली भाषा र साहित्यको सम्पूर्ण पत्रिका

साताका छानिएका चर्चित पाँच लघुकथा

Chovar Blues Mobile Size

१. काल विभाजनको लघुकथा – क्रान्तिकारी बाहुनहरू
राजव

ऊ एक्लै पहाडी बाटो हिँडिरहेको थियो। एक्कासि ऊसँग उग्र क्रान्तिकारीहरूको भेट भयो। तिनले उसलाई हल्ट गरे । बन्दुक तेर्स्याउँदै घेरे । उसको कट्टु भिज्न थाल्यो । उसको मुखको पानी हरायो । एउटा क्रान्तिकारी कमान्डरले ऊसँग सोध्यो, ‘किन डराएको ? ‘

ऊ झन् डरायो । उसका खुट्टा काम्न थाले । ऊ बोल्न नसक्ने भयो ।

कमान्डरले फेरि सोध्यो, ‘किन डराएको दाइ ? ‘

अहिले पनि ऊ बोलेन । अघिनभन्दा दोब्बरसँग उसका खुट्टा काम्न थाले । उसको कट्टु थप भिज्यो । कमान्डरलाई शङ्का लाग्यो । त्यसकारण कमान्डरले सोध्यो, ‘तपाईं पुलिस हो ?’

sagarmani mobile size

‘होइन ।’

‘अत्याचारी हो ?’

‘होइन ।’

‘छद्मभेषी हो ?’

‘होइन ।’

‘गुप्तचर हो ?’

‘होइन ।’

‘त्यसो भए डराएको किन त ?’

तर ऊ बोल्न सकेन । किनभने उसको मुखको रस सुकिसकेको थियो । कमाण्डरले झर्केर भन्यो, ‘त्यसो भए को तपाईं ?’

तर उसले म गाउँको गरिब दमाइँ हुँ भन्न सकेन । किनभने ती क्रान्तिकारी बाहुनहरूलाई छोइएला र तिनको हातको बन्दुक पड्केला भन्ने त्रासमा थियो ऊ ।

###

नेपाली साहित्यमा ३० को दशकलाई स्वर्णकाल मानिनु पर्छ । यसै समयका एक सफल स्रष्टा हुन् राजव । राजव मूलत: आख्यानकार हुन् । आख्यानमा नेपाली यथार्थ आकर्षक तरिकाबाट पस्कनु उनको विशेषता हो । उनी डास्पोरिक नेपाली भावहरू पनि आफ्नो लेखनमा सजाउन खप्पिस छन् । प्रस्तुत लघुकथा “क्रान्तिकारी बाहुनहरू” राजवले २०५७ सालताका लेखेका हुन् । माओवादी आन्दोलन चरमचुलीमा पुगेको थियो । निमुखाको नाममा गरिएको भनिएको क्रान्तिमा निमुखाहरुका नै ओठ तालु सुकेको विषय प्रस्तुत कथामा शान्त भावमा प्रस्तुत गरिएको छ ।

=============

२. सग्रहभित्रको लघुकथा – पैसा
दीप मङ्ग्रान्ती “निरीह”

मेरो घोत्लाएको थोपोडा देखेर सायद श्रीमतीजीले लख काटिसकेकी थिइन् कि आज पनि जागिर मिलेन । त्यही भएर उनी झन् ठ्वास्स परिन्, दिनभरि काठमाडौंका अफिसहरू चाहर्दा चाहर्दा लखतरान म, एक कप चियाको अभिलाषी थिएँ तर उनको हाउभाउ देखेर भन्ने हिम्मत भएन । दुई चारवटा वाणी सुन्नुभन्दा आफैं पसें किचनमा ।

“मम्मी, मम्मी, मेरो स्कुलको बिल आ”को छ ” भन्दै छोरीले बिल लेखाई ।

“तेरो बाउलाई नै दे, मैले तिर्ने हो र ? जन्माएपछि, पालनपोषण पनि त गर्न सक्नुपर्यो नि ।”

छोरी वाल्ल परिन् । अनिर्णयको अवस्थामा उनलाई थाहा छ, बाबासँग अहिले पैसा छैन भनेर ।

मैले केवल विवशता भरिएको नजर छरिदिएँ छोरीको अवाक् अनुहारमा अनि उनको हातमा बोकिएको स्कुलको बिलमा ।

“यो बीस हजार रुपियाँ भाइलाई आई.एम.ई.बाट पठाइदिनु त, अर्जेन्ट चाहिएको छ अरे” भन्ने आदेशात्मक स्वर ।

सानो, अहिले हामीलाई नै पैसाको अभाव छ । अहिले भाइलाई पैसा नपठाऊँ, हुन्छ ?”

“तपाईंको कमाइ पठाउन लागेको हो र ? मेरो आफ्नो कमाइ पो पठाउन लागेकी हो त ।”

###

“छोइछिटो” लघुकथासंग्रहलाई कथाकार दीप मङ्ग्राती “निरीह”ले २०७८ सालमा प्रकाशन गरेका हुन् । यहाँ स्तरीय लघुकथाहरूलाई स्तरीय तरिकाबाट प्रकाशन गरिएको छ । प्रस्तुत लघुकथा “पैसा” यसै संग्रहबाट लिइएको हो । दीप मङ्ग्राती “निरीह” उपनाममा निरीह भए पनि लेखन र प्रस्तुतिमा सक्षम छन् । मुक्तकसँग खेल्दै र सजाउँदै साहित्यमा प्रवेश गरेका दीप विसंगति र विकृतिको विरुद्ध चेतना जगाउने कथाहरू लेख्छन् । प्रस्तुत लघुकथा “पैसा” मा दीपले ठाउँ ठाउँमा संयुक्त वाक्यहरूको प्रयोग गरेका छन् । सिद्धान्तले यो गलत हो भन्छ तर कथा प्रष्ट छ भने गल्ती आफैं छोपिँदो रहेछ । कथाले अभाव र नारीहठलाई मज्जाले प्रस्तुत गरेको छ ।

==========

३. समूहभित्रको लघुकथा – छ्या !
दिनेश निरौला

दुःखलाई घृणा गर्थें म । यसो त्यसो दुःखकै सेरोफेरोमा पुगिहाल्थेँ । फेरि हिजो पनि पेटको लागि त्यहीँ पुगेछु । मेरो एक्लै पेट हो । मसँग आश्रित पेट छैन । एक्लो पेटको पनि कथा छ, व्यथा छ ।

बुबाले दोस्रो बिहे गरेपछि आमा पनि सँगै बसिनन् । खुलस्त भनौ आमाले पनि दोस्रो बिहे गरिन् । मेरी आमा पोइला हिँडिन् । बाल्यकालमा के- के दुःख भोगियो सम्झन चाहन्नँ । समयले मलाई जिउँदो टुहुरी बनाएको थाहा पाउँदा म अठारको मस्त जवानीमा थिएँ । आफ्नै खुट्टामा उभिने चाहना मनभरि थियो । मध्यम खालको पढाइ अधुरो छोडेर रोजगारीको लागि भौतारिन थालेँ । सिफारीस गरिदिने नहुँदा सबैतिर असफल मात्र भएँ।

“सावित्री यौटा कथा सुन्छ्यौ” उसले जबरजस्त कथा सुनायो । सुनिदिन बाध्य मैले सुनिदिएँ । नियत जे सुकै होस् कथाको सार थियो ‘साबित्री पात्र कथा वाचकको पृय पात्र हो ।’ ऊ आफूलाई ४२ को भन्दथ्यो । म २२ की थिएँ । दैनिक कुराले कुतकुती लगाउँदथ्यो ।

“लभ यू सावित्री”, ऊ रोमान्चित थियो । न समर्थन न विरोध गर्न सकें । म आफैंमा हराएँ ।

अन्तर्मनले भन्यो । छ्या दुःखको पहाड ।

###

नेपाल र भारतकाका नेपालीभाषी लघुकथाकारहरूको एक सेतु बन्ने अभिप्रायले खोलिएको एक सभ्य समूह हो “सिक्किमेली लघुकथा समाज” । यस समूहमा अर्गानिक सदश्यहरू जोडिने क्रम निरन्तर जारी छ । यसै समूहबाट दिनेश निरौलाको “छ्या” लघुकथा लिइएको हो । दिनेश निरौला पछिल्ला समयमा लघुकथामा देखिएको आश लाग्दो नाम हो । उनी बिषयलाई चट्ट समातेर बिषय संगसंगै कुद्छन् । अनि त्यही बिषयलाई पाठकको दिमागमा विपरीत भावका साथ पछार्छन् । प्रस्तुत लघुकथा “छ्या !” मा दिनेश निरौलाले दु:खको धुलो बटुलेर दु:खको पहाड नै निर्माण गरेका छन् ।

=============

४. समसामयिक लघुकथा – अवसर

जीवन दाहाल

“भाइ यसपालिदेखि त घर भाडासँगै बिजुली पनि प्रति युनिट २० रुपियाँ भयो है”, घरबेटीले उर्दी लगाइन् बिहानै ढोकामा आएर ।

“सरकारले १२ रुपैयाँ प्रति युनिटमा दिएको बिजुलीमा तपाईंले किन बढाउनु पर्‍यो नि आठ-आठ रुपियाँ ? त्यही पनि तपाईंले बढाउन पाउने हो र ?”, भाडावालले प्रतिवाद गर्न खोज्यो घरबेटीको ।

“खर्च धान्न । पेट्रोलमा ७० रुपियाँ, ग्यासमा ३५० रुपियाँ, खाने तेलमा ५०० रुपियाँ र अरु सामानको भाउ पनि किन्नै नसक्ने गरी बढेको तपाईंलाई थाहा छैन र ?”, घरबेटीको उत्तर थियो ।

###

नयाँ सरकार आएपछि नयाँ चुनाव पनि आयो । चुनाव सँगसँगै प्रत्येक हप्ता मूल्यवृद्धि पनि आइ नै रह्यो । त्यही मूल्यवृद्धिलाई चोटिलो पारामा लघुकथाकार जीवन दाहालले लघुकथा “अवसर”मा प्रस्तुत गरेका छन् । जीवन दाहाल थोरै शब्दमा कुशल लघुकथा लेख्ने शिल्पी हुन् । उनी थोरै लघुकथा लेख्छन् तर प्रत्येक लघुकथा चोटिलो बनाएरै छोड्छन् । उनी भारतीय लघुकथाबाट प्रभावित पनि छन् । प्रस्तुत लघुकथा “अवसर” घरभेटी र भाडावालको कथा हो । तर यही पात्रहरूले मूल्यवृद्धिको बारेमा रोचक वर्णन गरेका छन् ।

===========

५. मलाई मन परेको लघुकथा – भिखारी
दीपक खनाल ‘अगम’

आफ्नो व्यवसाय गर्दै हिडिरहेको भिखारीको भेट मन्दिरदेखि केही पर पुजारीसँग भयो । पुजारीको दयालु मुहार देखेर भिखारीले विनम्र हुँदै भन्यो, “भगवान्को नाममा केही दिनोस् हजुर ! दुई दिनदेखि भोकै छु ।”

पुजारी, “ल, हिँड्… मन्दिरसम्म म खुवाउँछु !”

भिखारी खुसी हुँदै पुजारीको पछि लाग्यो ।

पुजारीले बाटामा भिखारीलाई केही व्यक्तिगत प्रश्नहरु गरेर उसको अवस्था बुझ्यो ।

मन्दिरको प्राङ्गणमा पुग्नसाथ भिखारीलाई औजार देखाउदै आग्रह गर्यो, “तपाईं मन्दिरको वरपर सफासुग्घर गर्नुहोस् ! म खाना बनाउँछु ।” अनि दुबै मिलेर भोकको हत्या गरौँला । भिखारी एकछिन हच्कियो । तर, भोको पेटको लागि काम गर्न तयार भयो । खाना तयार भएपछि दुबैले मज्जाले खाए ।

केहीबेरमा भिखारी हिँड्न खोजेको देखेर पुजारीले भन्यो, “ल, तपाईं मन्दिरमा हुनुहुन्छ,अझ केही खानुपर्छ ।”

भिखारी उत्सुकताले, “के हजुर ?”

“हेर्नुस्, तपाईं भुसतिघ्रे हुनुहुन्छ । मागेर होइन काम गरेर मात्र खाने कसम !”

###

दीपक खनाल अगम युवा लघुकथाकार हुन् । अगम समसामयिक विषयलाई लघुकथामा भित्राउन खोज्छन् । आदर्श उनको लघुकथाको अत्यन्तै सुन्दर पक्ष हो । प्रस्तुत लघुकथा “भिखारी”मा लघुकथाकार दीपक खनाल अगमले कतै नसुनेको चोखो विषय उजागरण गरेका छन् । कथामा आदर्श त छँदै छ, कथामा सन्देश पनि छ । कथाको बीजवाक्यले कथालाई मात्र हैन, भुसतिघ्रे भिखारीलाई नै विपरित भावमा पुर्याइदिएको छ ।

लेखक परिचय
प्रतिक्रिया
Loading...