साहित्यपोस्ट
नेपाली भाषा र साहित्यको सम्पूर्ण पत्रिका

तीन लघुकथा श्रृंखला ३५

१. पहिलो लघुकथा
(माडवारी समुदायको पहिलो लघुकथाकार)

कोमलताको मखुण्डो

लक्ष्मण नेवटिया

लक्ष्मण नेवटिया

गृहणीले अन्य सबै ढुङ्गाहरूलाई चामलबाट छुट्याइसकेकी थिइन् तर आफूलाई छुट्याउन नसकेकोमा चामलजस्तै एउटा सेतो ढुङ्गा घमण्ड गर्दैथियो ।

तर खाने क्रममा गृहणीको मुखमा ढुङ्गा लाग्यो । उनले जिब्रो चलाएर भातबाट ढुङ्गालाई अलग गरिन् र भुईंमा फालिन् ।

त्यो देखेर भातले ढुङ्गालाई भन्यो, “भाइ, तिमी आफ्नो रुपरङ मेरोजस्तै बनाउन त सफल भयौ तर ममा भएको कोमलताको गुणलाई भने आत्मसात् गर्न सकेनौ । तिमीजस्ता मखुण्डेहरूको दशा यस्तै हुन्छ ।”

सेतो चामलको टुक्राजस्तै देखिने सेतो ढुङ्गा भने आफ्नो अवस्थाप्रति रोइरहेको थियो ।

###
(माडवरी समुदायलाई पैसाको बढी भोक लाग्छ भनिन्छ । तर माडवारीहरूलाई पनि साहित्य, कला र संगीतप्रति रुचि मनग्य हुने गरेको पाइन्छ । यसै सिलसिलामा लक्ष्मण नेवटिया नेपाली भाषामा लघुकथाहरू लेख्ने पहिलो लघुकथाकार हुन् ।

लक्ष्मण नेवटियाले तीन दशकदेखि नेपाली भाषामा कलम चलाइरहेका छन् । मूलत: उनी आख्यानकार हुन् । यसका अलावा उनी काव्य र समसामयिक विषयमा लेखहरू पनि लेख्छन् । नेवटिया नेपाली भाषाको अलावा हिन्दी र राजस्थानी भाषामा पनि कलम चलाउँछन् । मूल लेखक भई लक्ष्मणले नेपाली भाषामा आधा दर्जन जति संग्रहहरू प्रकाशन गरेका छन् ।

प्रस्तुत लघुकथा “कोमलताको मखुण्डो” थोरै शब्दहरूको प्रयोग गरी लेखिएको लघुकथा हो । कथाकारले रूपको घमण्ड क्षणभरको मात्र हो भन्ने प्रष्ट पार्न ढुङ्गा र चामलको प्रसङ्ग जोडेका छन् । प्रस्तुत लघुकथाले थोरै शब्दमा पनि बेजोड लघुकथा बन्न सक्छ भन्ने प्रमाण पेस गरेको छ ।)

२. सक्रियकालीन लघुकथा

तोकिएको चन्दा

इन्द्रकुमार विकल्प

इन्द्रकुमार विकल्प

“हजुर मालिक ! म दुखियालाई सहयोग गर्नुहोस् अनि मेरो यस संसारमा आफ्नो भन्नु कोही छैन । केही छैन । हजुरहरुकै दयामायामा बाँचेकी छु । मर्न पनि सकिएन, काल पनि आएन ।” एउटी असहाय बुढी आइमाईले विनित भावमा साहूजीको पसलअगाडि गएर आफ्नो दुःख पोखी ।

साहुजी केहीबेर चुप लाग्यो ।

बूढी आइमाईले उपर्युक्त वाक्य पुनः दोहोर्याई । साहुजी रिसले आगो भएर भन्यो, “कसलाई के चाहिया छ भनेर कमाई राख्या छैन… काम गरेर खानुपर्छ काम ।” चुपचाप बूढी आइमाई अर्कोतिर लागी ।

सम्बन्धित पोस्टहरु

केहीबेरपछि एकजना हट्ठाकट्टा नवयुवक एकजना षोडसी युवती आएर भनी–

“साहुजी, हामी तपाईँलाई सानो दुःख दिऊँ भनेर आएका । फोन गरेको भए पनि हुने थियो, तर दर्शन पनि हुने भनेर हामी नै आयौँ । तपाईँलाई थाहा छ होला, हाम्रो पार्टीको बारेमा, यस पटक पार्टी चलाउन अलि गाह्रो परेकाले तपार्इँको नाममा २,५०० रूपैयाँको चन्दा तोकिएका छौँ, दिनुपर्यो । यी रसिद लिनुहोस् ।”

साहुजी एकछिन त रनभुल्लमा परे तर भविष्यको खतरा र आफ्नो……सम्झेर चुपचाप २,५०० रुपियाँ झिकेर दिए । उनीहरूले “धन्यवाद…” भनेर गएको ट्वाल्ल परेर हेरिरहे ।

###
(नेपाली लघुकथामा पचासको दशकलाई सक्रियकालीन लघुकथाको समय मानिन्छ । यही समयदेखि इन्द्रकुमार विकल्प नेपाली लघुकथामा सक्रिय भई निरन्तर लागिपरेका छन् ।

इन्द्रकुमार विकल्प साहित्यिक पत्रकार र स्रष्टा हुन् । उनी धवलागिरि साहित्य संगमको संस्थापक अध्यक्ष रही साहित्यको संगठनात्मक कार्यमा पनि सक्रिय छन् । पछिल्लो समयदेखि लघुकथा समाज, नेपालको गण्डकी प्रदेशमा रही लघुकथाको उन्ययनमा पनि लागिपरेका छन् । उनको “सर्वदलीय घर” लघुकथासंग्रह लगायत केही कृतिहरू प्रकाशनमा आएका छन् ।

प्रस्तुत “तोकिएको चन्दा” लघुकथामा इन्द्रकुमार विकल्पले मानवता र सहानुभूति राजनीतिक डर र त्रासको सामुन्ने निरीह बन्ने कुरा प्रष्ट्याएका छन् । कथा कोमल शब्दहरूबाट सललल बगेको छ ।)

३. मलाई मन परेको लघुकथा

माया गरौँ

विष्णु उप्रेती

विष्णु उप्रेती
विष्णु उप्रेती

श्रीमतीले साह्रै कर गरेपछि मैले बाध्य भएर फलफूल लिन बजार जानु पर्ने भयो । श्रीमतीको आदेश राजा, महाराजा, सेनापतिले त नमानी धरै छैन। म जाबो सेवानिवृत, शिक्षक ।

डिटोल साबुनले मज्जाले हात धोएँ, उत्कृष्ट सेनिटाइजरले बेस्सरी हात मसारेँ, दुईटा मास्क विधि पुर्याएर लाएँ । सामाजिक दूरी कायम गरी छेउको बाटोबाट फलफुल पसल पुगी आदेशबमोजिम फलफूल किनेर हजारको नोट फलफूलमाथि राखी सामानको पोको बोकी घर आएर श्रीमतीको अगाडि झोला बिसाएँ । श्रीमती मुसुक्क हाँसिन्, म फुरुक्क भएँ।

रातिदेखि हन्हनी ज्वरो आउन थाल्यो । मर्नेगरी टाउको दुख्यो । सास फेर्न पनि गाह्रो भयो । उठेर बस्दा पनि हुँदैन । सुत्न पनि हुँदैन।

सबै परिवारले मलाई टोकस्न थाले। छोराले त आमालाई, बुबाको छेउमा नजानू भन्दै सचेत गरायो । बुहारी कोठैमा पसिन । छोरी ढोकैबाट कराउन थाली, “खुप जान्ने भएर बजार-बजार कुदनु पर्ने हाम्रा बालाई अब सबैलाई सर्छ । को को मरिने हो ।”

बिचरा बूढी, खिन्न मन लाएर टाढैबाट बेसारपानी, गुर्जो पानी राखिदिन थालिन्।

दुई दिनपछि म एक्लै, पिसिआर टेस्ट गराउन गएँ । निकै नातागत भएको महसुस भयो ।

समयमा रिपोर्ट आयो तर नेगेटिभ । मेरो खुसीको सीमा रहेन । सबै बिमार सन्च भयो ।
घरमा आएर ठूलो स्वरले कराएँ- “सबै ज्वरो रुघाखोकी कोरोना हुँदैन । कसैलाई समस्या भए, घृणा हैन, माया गरौँ ।”

###
(लघुकथाकार विष्णु उप्रेतीको यो लघुकथा प्रतीकात्मक बिल्कुल छैन । न त कथाले कथाको भावभङ्ग बेजोड नै छ । कथा अत्यन्तै समसामयिक छ । वर्तमान कोभिडको महामारीमा यो लघुकथा प्रचुर जनचेतना जगाउने खालको छ । हामी यतिखेर खुर्सानी डढेको अवस्थामा पनि हाच्छिउँ गर्दा कोरोना लाग्यो कि भनी घरपरिवारकै सदस्यहरू डराउने आवस्थामा छौँ । यस्तो बेला यो लघुकथाले भ्याक्सिनको काम गर्न सक्छ । कथा सरल छ । सिधा छ । पूरै पारिवारिक मेल र बेमेलयुक्त छ र अन्त्यमा सकारात्मक सन्देशयुक्त छ । तसर्थ पनि लघुकथाकार विष्णु उप्रेती स्तुत्य छन् ।)

प्रतिक्रिया
Loading...