शहरको एउटा कुनामा एउटा पुरानो पुस्तकालय थियो, जहाँ समय आफैँ सुस्ताएको जस्तो लाग्थ्यो । त्यहाँका भित्तामा हजारौँ पुस्तक थिए, तर तीमध्ये एउटा कुनामा एउटा भाँचिएको कलम अलपत्र अवस्थामा थन्किएको थियो ।

त्यो कलम हिजोसम्म एउटा प्रखर दार्शनिकको हातमा थियो तर जब उनले दरबारको अन्यायका विरुद्ध एउटा क्रान्तिकारी वाक्य लेख्न शुरु गरे, सत्ताका सिपाहीहरूले त्यसलाई खोसेर भुइँमा पछारिदिए र दुई टुक्रा पारिदिए । सिपाहीहरू हाँस्दै हिँडे— “अब यसले केही लेख्ने छैन ।”

रातको निस्तब्ध शान्तिमा पुस्तकालयको एउटा महँगो र चम्किलो ‘फाउन्टेन पेन’ले त्यो भाँचिएको कलमलाई गिज्याउँदै भन्यो, “हेर तिम्रो हविगत ! जो शक्तिसँग जुध्न खोज्छ, उसको अन्त्य यसरी नै हुन्छ । अब तिमी न लेख्न सक्छौ, न त कसैले तिमीलाई सजाएर नै राख्नेछ । तिम्रो विश्वास ढलेको दिन नै तिम्रो मृत्यु भइसक्यो ।”

भाँचिएको कलम शान्त थियो । उसले बिस्तारै भन्यो, “मित्र, तिमीलाई लाग्छ म सकिएँ ? तिमी चम्किलो छौ किनकि तिमीले सधैँ सत्ताको प्रशंसा मात्र लेख्यौ । तिम्रो मसीले कहिल्यै कसैको आँशु पुछेन, न त कहिल्यै सत्य बोल्ने साहस नै गर्‍यो । तिमी जीवित त छौ तर तिम्रो आत्मा कैद छ ।”

त्यही बेला, एउटा सानो बालक पुस्तकालयभित्र लुक्दै छिर्यो । उसले भित्तामा एउटा नारा लेख्नु थियो, तर ऊसँग केही थिएन । उसले भुइँमा देखेको त्यही भाँचिएको कलमको तिखो टुक्रा उठायो । कलमको निब भाँचिएको थियो, मसी सकिएको थियो तर बालकले आफ्नो औँला अलिकति चिरेर त्यसैको रगतमा त्यो भाँचिएको टुक्रा डुबायो ।

त्यो भाँचिएको कलमको बाँकी रहेको तिखो भागले भित्तामा ठूला अक्षरमा लेख्यो— “विचार कहिल्यै मर्दैन ।”

भोलिपल्ट बिहान, त्यो बालक र कलम दुवै त्यहाँ थिएनन् । तर, भित्तामा लेखिएको त्यो रक्तिम अक्षरले सिङ्गो शहरलाई जुरुक्क उठाएको थियो । चम्किलो कलम अझै पनि टेबलको एउटा कुनामा सुस्तरी सुतिरहेको थियो तर त्यो भाँचिएको कलम इतिहासको हरेक पानामा जीवित भइसकेको थियो ।