पसल्नी एक कोपरा रगत बान्ता गरेर सुस्त भएकी छ, एउटा छोरो कमा लागेको छ उनीहरूको प्रेम-कथामा । ठिटो छेवैमा ल्याम्पोस्टमा टाँस्सिएर उभिएको छ, सिमेन्टीजस्तै आफैँभित्र अव्यक्त मुद्रामा रित्तो हात, रित्तो मन । कुकुरनी लखेट्न नसकी हारेर फर्केको मरन्च्याँसे भुसिया कुकुर उस्तै सान्त्वना र उस्तै व्यथा लिएर ठिटोको खुट्टानिर बसेको छ । दुवै झुम्रे देखिन्छन् दुवै लखतरान देखिन्छन् । साँझको ध्वाँसे रङ्गले पोतिएको पेटीमाथि हिँड्न नियमबद्ध रात आइरहेको छ, रित्तो मन, रित्ता हातहरूलाई उसको भन्नु केही छैन । पेटीको विपरीत झ्यालमा बसेर म पनि हेरिरहेको थिएँ हत्केलाबाट चिप्लँदो साँझलाई र सम्झिरहेको थिएँ मेरो अस्तित्वले कति अमेल खान सक्छ एउटा हरूवा कुकुर, हरूवा प्रेमदेखि । हामी तीन जनामा केको पर्दा छ र यहाँ, म आधुनिक बारमा भाग्छु, ठिटो भट्टीमा जान्छ र कुकुर, कुकुर घाँटी ठड्याएर रुन्छ र व्यक्त गर्छ आफैँलाई, कति मिल्दोजुल्दो हाम्रो अस्तित्व !

जीवन युगको यस्तो तहमा आएर ठप्प लाग्दो रहेछ र हामी यसैमा पनि बाँच्दा रहेछौं, हामी गतिहीन भइसक्छौं, तर हाम्रो गति रोकिंदैन । यसरी बाँच्नुको फोस्रो अर्थमा झुलाएर मैले पनि आफैंलाई आफ्नो लक्ष्यतिर लगें । छीन र कचीनको बस्तीमा घ्याम्पाभरि- भरि जाँड र रक्सी पिउने लत भएका मेरा नसाहरू पेगको चुभुर्कोमा कत्ति भिज्दैनन् । त्यसैले रक्सीलाई म जीवनको पलायन मान्दिनँ, रक्सीमा डुबेर म सलबलाउन सक्तिनँ । खुलस्त स्वीकार गर्छु यो मेरो नैतिक पतन होइन, मेरो हीनता होइन ।

शिवराज आएको थिएन, शायद आउँदैन होला, म यही सम्झिरहेको थिएँ। परिचित रक्स्याहाहरूको अर्डर बारको ठिटोले नबोली पूरा गरिदिन्छ । हाम्रो जीवनको छाप उसको अनुहारमा परिसकेको हुन्छ । लत, असफलता, असन्तोष, झर्को, विरोध र पलायनको ऊ एउटा जिउँदो नमूना देखिन्छ । रक्सीको टिप उठाएर शायद ऊ भाग्छ यस सीमाबाट बाहिर कि त कुनै मायालुको न्यानो अँगालोमा कि त कुनै दरिद्र आमाको झुत्रे सुकुलमा आफ्नो कमाइ बुझाउन ।

सम्झिरहेको थिएँ, शिवराज आइपुग्यो सधैंको भन्दा केही खस्किएको अनुहारमा ।

“सुयोगजी ! बजारमा पानामा चुरुट पाइँदैन, ब्ल्याकमा एक पेटी भनेर आएको छु, अहिले जाँदा लिएर जानुपर्छ ।”

चुरुटको पेटीपछिल्तिर मैले एउटा सुनौलो टाउको कल्पना गरिसकेको थिएँ । त्यसैले मैले उस्तो प्रमुखता दिइनँ उसका कुरालाई । उसले फेरि भन्यो, “बरी भोलि मधेस जाँदैछ महिना दिनको निम्ति ।”

त्यसपछि उसले धेरै के के भन्यो, तर मैले उसको मुख चलेको मात्र देखें । मलाई यो भएको थियो भनी म किटेर भन्न त सक्तिनँ, जे भएको थियो त्यो मेरो जीवनमा कहिल्यै भएको थिएन, नौलो अनुभव । ‘बरी भोलिदेखि यहाँ हुन्न’ यत्ति नै प्रशस्त थियो मेरो निम्ति आफैँलाई बलियो मुक्का ख्वाएर पछारिनलाई वास्तविकताको ठूलो फाँटमा जहाँ सपना, कल्पना र ढोंग केही थिएन, केवल एउटा वास्तविकता । म आफैंमा एउटा रित्तो भाँडोमा अनुभव गर्न थालें रित्तो बोतलको असमर्थता, आफूबाट भागेको तरललाई बटुल्न नसकी जिल्लिएको, मैदानबीच एकलासे रुख आफ्नै हाँगाबाट उडिसकेको बकुल्लालाई पछ्याउन नसकी टोलाएको, नितान्त एक्लो कस्तो नाङ्गो वास्तविकता जसलाई आफूभित्र छोप्ने,लुकाउने कुनै साधन छैन ।

“जमेर बस्नुभएछ सुयोगजी ! बोल्नुहुन्न नि !” शिवराजको यही वाक्यले मलाई झस्कायो । मरन्च्याँसे हाँसो हाँस्दै बरीको जस्तो ओठ दिएको शिवराजलाई मैले हेरिरहें, आफूभित्रको उदाङ्गोपनलाई सक्तो छोप्न खोजें । ऊ भन्दै थियो, “प्लेनको टिकट पाइएन, बाइरोडको टिकट लिएर आएको छु ।” सन्तोष लाग्यो शिवराजले मेरो अनुहारको भावको लख काटेन । ऊ त्यस्तो ठम्याउने मानिस पनि होइन ।

स्थितिदेखि फुत्कन खोज्दै मैले भनें, “त्यहाँ चुरुट पाइन्न र ?”

सिलसिलामा मिल्ने प्रश्न नभए तापनि शिवराजले भन्यो, “पाउँदो हो, नपाइए गाह्रै पर्ला भनेर ।”

त्यसपछि बरीको जानाका कारणहरू उसले बताएन र चाँडै बारबाट निस्क्यो । अन्तिम ग्राहक बनेर म पनि निस्कें निराश्रित, मेरो छयालीस वर्षका निख्लाम हुर्केका दिनहरूमा पहिलोपटक स्वास्नीमान्छेको निम्ति विवशता अनुभव गर्दै ।

क्रमशः चिसो हुन लागेको रात, स्याँठले निकै हान्थ्यो । रित्तिसकेको सडकै सडक आफूलाई घिसार्दै रत्नपार्क आइपुगें । सम्झन थालें ‘यही मुटुले कति स्वास्नीमान्छेलाई काखमा उठाएर फेरि तिरस्कार गरिदिएको छु तर, स्वास्नीमान्छे आफूदेखि टाढा हुँदा रित्तो र एक्लो अनुभव गरेको छैन । बरीसँग अब त्यो घरमा महिना दिनको निम्ति भेट हुँदैन, यत्ति न हो मेरो समस्या ? फेरि मलाई यो छटपटी किन ? कुन आसक्तिको सम्बन्ध राखेको छु र मैले बरीसँग ? के चाहन्छु म बरीदेखि ? को हो बरी मेरो ? बरी नहुनुमा किन मभित्रको लोग्नेमान्छे यसरी विचलित हुन्छ ? तिमीप्रति मेरो यो यौनको भोक होइन बरी ! किनभने त्यो पनि राम्रैसँग अनुभव छ मलाई किनकि तिमीलाई नाङ्गो हेर्दा म झस्केको छु । तिम्रो गर्धन र छातीको रहर यो होइन बरी ! किनभने अँध्यारोमा एक्ली तिमीलाई कतिचोटी पाएको छु, म जे पनि गर्न सक्थें । तिम्रो मुखबाट आएको सुकुमेलको बास र तिम्रो शरीर छोएर आएको हावाबाट नै मैले आफूलाई सन्तुष्ट बनाएको छु, यसैले कि तिमीप्रति मेरो यौनको तीव्र भोक छैन । तिमीलाई देख्दाखेरीको मेरो रहर रहर मात्रै हो, एउटा लोग्ने मान्छेको विवश रहर । ‘म निष्कर्षमा पुग्न सकेको छैन । लाग्यो कुन अचेतनामा स्याहारेछु मैले बरीको नफस्टाएको कोरा भावनाजस्तो जीवनलाई, एउटा लामो कार्टुन शरीरलाई ।

कति बेर रत्नपार्कको चिसो चौतारीमा उद्देश्यहीन आफैँलाई पर्खाएर म बिस्तारै डेरातर्फ फर्कें । मस्तिष्कभरि विवशता बोकेर हिँडेको मेरो निर्धा शरीरलाई मेरै खुट्टाहरूले जिस्क्याउँदै लगिरहे । डेरा पुगेर फेरि रक्सी थपें, भात खाइनँ । पहिलोपल्ट निन्याउरो मुख लाएर म खाटमा पल्टिरहें ।

सम्झें ‘बरी भोलि जाँदैछ, तर फर्कन्छे ।’ यहाँ पुगेर पनि मेरो छटपटीले आड पाउन सकेन । कता-कता आफैंमा फाटिएर, आफैंसित गुनासो गरें ‘कहीं प्रेमजस्तो निकृष्ट र निरर्थक सत्यमाथि बलि जान लागेको त होइन ? कहीं यही कोमल र कलिलो भावनाको शिकार हुन लागेको त होइन मेरो बूढो शरीर, मेरो खरो जीवन, जम्मामा मेरो निस्सार जीवन ? यदि हो भने यो नाङ्गो उपहासलाई मैले कसरी सहने ? यो कटु व्यङ्ग्यलाई मैले काँधमा कसरी थाप्ने ?’

निद्रा र अनिंदो अवस्थाको माझमा झुण्डिएको त्यो रात म सुतेको पनि होइनँ, नसुतेको पनि होइनँ । रातभरि मलाई चुरुटको धूवाँको मुस्लोले ऐंठन पारिरह्यो, सपनाजस्तो ठाउँमा । कतिपल्ट धुवाँमा निसासिएर म बाहिर आउन खोजें । रातभरि मलाई सुनौलो टाउकोले तर्साइरह्यो, निकोटिनले पहेंलिएका औंलाहरूले घाँटीमा मुसार्न आइरहे । सक्तो मैले आफैँलाई उम्काउन खोजें तर रातभरि पाँच फुट तीन इन्चकी एउटी मुडुली स्वास्नीमान्छे मसँग बसिरहीं ।

तिर्खाले व्याप्त भएर पानी पिउन उठ्दा मलाई आफैंप्रति दया लागिरहेको थियो । रातको शून्यतालाई चिर्दै हिस्टेरिकजस्तो मलाई चिच्याउन मन लाग्यो ‘बरी ! तिमीसँग त मेरो प्रेम भएछ क्यार’ तर यो उपहासको बोझ बोक्न नसकी म पिरोलिन थालें । अप्ठ्यारोमा निस्केको पिलोजस्तो म कहाँ लगेर देखाऊँ यस विवशतालाई ? चुरुट तानेर रात काट्न बहाना गर्न खोजिरहें र सम्झिरहें ‘कति हीन म, साथै कति निर्धो ? जापानको गोलीबाट बचेर आएको म यही दिनको उपहास सहनलाई होला । मैले आफैलाई निस्सार तुल्याई सँगालेको जीवन यही विवशतामा पिल्सनलाई होला । कति घिनलाग्दो सत्य सजिलै अस्वीकार गर्न नसकिने !’

रिमझिम उज्यालो हुँदा म राता आँखाहरूलाई सजीव केही नभएको जस्तो बनाउन झ्यालको चिसो हावा थापेर बसिरहें । अनिंदोले कपाल दुखेको थियो, रक्सीको गर्मीले पेट र छातीको उकुसमुकुस हराएको थिएन । पातलो तुवाँलोले एक पत्र छोपेको आकाश उज्यालिन लागेको थियो । खरानी रङ्गमा भरखर जाग्न थालेको काठमाण्डू कति विरक्तलाग्दो देखिन्थ्यो । यन्त्रचालितजस्तै म मुखसुख धोएर आफ्नो नयाँ सुटमा निस्कें, त्यही सुट जुन बरीको जन्मदिवसमा एकपल्ट लगाएको थिएँ ।

बरीलाई पुऱ्याउन जाने मेरो आवश्यकता थिएन, शिवराजले मलाई बोलाएको पनि होइन, म त्यसै भौँतारिएर बस छुट्ने ठाउँको अलिक पर गएर रोकिएँ केवल ऊ बस चढेर गएको हेर्न । बिरानो टोलमा पस्न हिचकिचाएको निर्धो लूते कुकुरजस्तो आँट र भर नपुगेर टाढा बसिरहें कसैले देख्ला भन्ने डर खपेर ।

ऊ आई, हातमा यौटा ब्याग झुण्ड्याएर । शिव आयो अलिक ठूला एअरब्याग बोकेर । एउटा काम गर्ने स्वास्नीमान्छे र ऊ बस चढिसकेपछि झ्यालबाट ऊ निकै बेर शिवराजसँग कुरा गरिरही । मलाई जीवनमा पहिलोपल्ट एउटा लोग्नेमान्छेसँग ईर्ष्या भइरह्यो । बसले एक मोड खाएर ओझेल भइसकेपछि काठमाण्डू मात्र होइन, मलाई मेरो संसार शून्य लाग्यो, बिरानु लाग्यो । लाज पचाउँदै, आफूभित्र तर्सिंदै मैले मनभित्र दोहोऱ्याएँ ‘मेरी सकमबरी ! म तिमीलाई प्रेम गर्छु ।’

फर्कंदा मेरो प्रत्येक पाइलाले मलाई व्यङ्गय गरिरहेको थियो, प्रत्येक परिचित मोडले, प्रत्येक परिचित पसलले र प्रत्येक अभ्यस्त अँध्यारा गल्लीहरूले मलाई गिज्याइरहेका थिए । भुसिया कुकुरहरू मलाई हेरेर एकतमासले भुकिरहेका थिए । म प्रत्येक थोत्रा ट्रकको अघि पनि हीनता अनुभव गरिरहेको थिएँ, नयाँसडकको मुखमा बस पर्खिरहेका बैंसालुको एक जोडादेखि छिटो आँखा बचाएर भागें ।

प्रेम मेरो निम्ति व्यङ्ग्य भएर उभिएको थियो । मनभित्र बरीको प्रेमलाई लुकाएर शायद बाँकी जीवन यस्तै हीन बनेर बिताउनु छ । बूढो लाहुरेले खल्तीमा सजाएको रुमालजस्तो, बूढो रुखमा बेमौसममा टुसाएको मुनाजस्तो, बैंस गइसकेपछि नाकको डँडाल्नीमा आएको डण्डीफोरजस्तो बरी मेरो मुटुमाझ निर्धक्क पल्टिदिई । यो त भयो मेरो व्यङ्ग्य, यस विडम्बनालाई म हाँसी-हाँसी सहिदिन सक्थें ।

लौ मानें, मैले प्रेम गर्न थालेछु, एउटी मभन्दा बाइस वर्ष सानी ठिटीलाई, एउटा निस्सार बितिरहेकी स्वास्नीमान्छेलाई, के भो त ? प्रेम अन्धो छ-को नातामा म भन्न जाउँला ‘ बरी !’ म तिमीलाई प्रेम गर्छु भन्न, प्रेम जसको बीचमा पनि त हुन सक्छ, तर मेरी सकमबरी ! यो बूढो रक्स्याहा सिपाहीलाई के भनेर तिमी आफ्नो छातीमा स्थान दिइरहौली र ? तिमीले बूढो भनेर मानिसको बूढो हाडमा तिमी पलाइसकिछौ, अब के भनेर मेरो बूढो प्रेमको प्रतिक्रिया दिएर तिमी आफ्नो कपाल दुखाइरहौली ? कुनै दिन यो सस्तो परिभाषा लिएर तिम्रो सामु म आफ्नो सत्य -अभिव्यक्ति ओकल्न आउँला, तिमीले अवश्य मलाई गतिलो झापड हान्नेछौ, मेरो मुखभरि थुक्नेछौ । प्रेम नहुँदा पनि मेरो निमित्त निस्सार नै थियो र अब भएपछि पनि निस्सार । के मूल्य मेरो ? के मूल्य मेरो प्रेमको ?

‍* * *

बरीको अनुपस्थितिमा पनि म त्यो घरमा गइरहें । कुन्नि त्यहाँ जानमा म के सन्तुष्टि पाउँथें ? चुरुटको मात्रा मेरो बढेको थियो, चुरुट लगातार तानिरहनुमा म अर्कै सन्तुष्टि पाउँथें ।

इन्सेक्ट-किलर सुनगाभाका फूलहरू हातहरूले छोएर पनि एउटा सन्तुष्टि लिन्थें । यति थिए मेरो सन्तुष्ट हुनुको सीमा तथा साधन । सन्तुष्टि मैले खोजेर लिनुपर्थ्यो, बाँच्ने बहाना गर्नुपर्थ्यो, नत्र मभित्रको अव्यक्त असन्तोषले मलाई एकनास खाइ नै रहेको थियो । यति विवश म, आफैँले एउटा घेराको सृजना गरी त्यसमै रङमङिएर, भुलेर हिंडिरहनुपर्ने । कहिलेकाहीं त शिवराजलाई हेरेर पनि म चित्त बुझाउँथें, शिवराजसँग बरीको र शिवराजसँग मेरो पनि घनिष्ठता छ, अनि लाग्थ्यो त्यसै ।

महिना दिनपछि ऊ आई, केही अझ दुब्लाएर । त्यही साँझ मैले उसलाई हेरें । एउटा घेराभित्र थुनिएको, एउटा सीमादेखि उता जान असमर्थ, मेरो उसलाई भन्नु केही थिएन ।

उसले मलाई एक दिन भनी “सुयोगजी ! दुब्लाउनुभएछ,” र मैले स्वीकार गरें । मधेसबाट फर्केर आएपछि उसले केश छोटयाइन, कान छोप्ने गरी, घिच्रो छोप्ने गरी पलाएको थियो उसको केश । मलाई स्वास्नीमान्छेको लामो केश भएको मन पर्थ्यो ।

यसैले मैले उसलाई एक दिन भनें, “बरी ! तिमीलाई केश पालेको कति सुहाएको छ, अब त पाल्ने गर है !”

त्यसको तीन दिनपछि जाँदा एक इन्चको हिसाबले केश छाँटेर ऊ बसिरहेकी थिई, हरिद्वारमा केश फालेर आएकी विधवाजस्ती, भरखर मुडुलाएर छोडेकी बौलाहीजस्ती भएर । उप्रान्त मैले केही भन्ने साहस गरिनँ, मलाई चोट लाग्यो, उसदेखि विरक्ति लाग्यो, तर यो मूल्यहीन चोट विरक्तिले मलाई उसको मोहदेखि टाढा लगेन । सम्झें ‘कति विपरीत गएकी छ ऊ मदेखि, उसको बाटो पहिलाएर म कहाँ सक्छु र ! मेरो उल्टो दिशातिर हिंडिरहेकी हुन्छे ऊ जहिले पनि । एउटा नदीको जहिले पनि म उँभो लागेको छु र ऊ सलसल्ती विपरीत बगेर गएकी छ, त्यस भँगालोलाई फर्काएर एकपल्ट मेरो आफ्नो बाटोतर्फ बगाउनु अनि त्यसको पछि केही कुरा नसम्झे हुन्छ, त्यसैले यो मेरो कथा अति दयालाग्दो र अति हीन ।

प्रेम निस्सार मानिसहरूसँग निस्सार प्रेमसँग सधैं हातेमालो गरेर हिँडेका छन् । प्रेमको अस्तित्व रहेको छ निस्सारतामा र म पनि एउटा निस्सार प्रेमलाई छातीमा च्यापेर हिंडिरहेको छु । प्रमाणित गरिरहेको छु आफैँलाई, दुःखको गोरेटोका जीवनलाई बोकेर हिँड्नुपर्छ, भोगेर हिँड्नुपर्छ । कति कठिन छ यो जीवनसँग पार पाउनु, सबै रित्याएर, हराएर पनि बाँचिन्छ, केही नपाउनलाई बाँचिन्छ ।’

यसरी प्रशस्त विचारहरू खेलाएर डुलिरहें काठमाण्डूका सडक, गल्ली, होटेल र बारहरूमा । पोखिने मेरो कुनै साधन थिएन, ठाउँ थिएन । मेरो छातिमा प्रेम एउटा गतिलो खाडल खनेर बसिरहेको थियो । दुब्लाउनु के थियो अझ बूढो देखिइनु थियो । उमेरले बूढो बनाएको मानिस, छालाले बूढो बनाएको मानिस, पीरले खुम्च्याएको अभिव्यक्ति, सहर्ष स्वीकार गर्दै जाँदै थिएँ नाङ्गो वास्तविकतालाई र सान्त्वना दिन्थें आफैँलाई यस्तै हो नि मान्छेको प्रारब्ध भनी ।

हिउँदमा कठ्याङग्रिएर दिनहरू बित्न लागेका थिए । तुषारो र कुहिरोले खेलेर उजाड बनाएको काठमाण्डू, बरीको फूलबारी, शिरीषका रुखहरू, दूबोको चौर, आश्रय पाउन धाएको कुकुरको जस्तो मेरो अस्तित्वलाई लिएर पृथ्वी घुम्दै थियो नियमबद्ध ।

माघको बीच महिनाहुँदो सानु पोइल गई । शिवराजले केही दिन बेइज्जतीको अनुभव गर्यो । मजुराले र आमाचाहिंले सम्झौता गर्ने प्रस्ताव राखे, मुजुराको भन्नु थियो, “एक-अर्का रुचाएर गएदेखि कसको के लाग्छ र ? उनीहरू जीवन बनाएर बस्न सकिहाल्छन् नि । सानु कुनै खराब चालचलन भएकी केटी होइन ।”

शिवराजले बरीलाई सोद्धा बरीले यति नै भनी रे, “मात्तिएकी ठिटी, कत्रो हतार परेको बिहे गर्नलाई !” त्यसपछि उसले कहिल्यै सानुको नाउँ लिइन, सानुलाई हेर्ने इच्छा प्रकट गरिन । एक किसिमले चटक्कै बिर्सिदिई, फेरि समागम भई आफैंमा ।

यी सबै अव्यक्त भएर मैले सहिरहेको थिएँ, हेरिरहेको थिएँ । कोरा आदर्श र कोरा भावनामा मेरो जीवन पलापिन असम्भव हुँदै गयो । जति चिन्दै गयो बरीलाई उति म फस्दै जान्थें, उति सम्मोहित हुँदै जान्थें र उति उसप्रतिको मेरो रहर तीव्र हुँदै गयो । मेरो रित्तो मस्तिष्कमा एउटै शब्द वारपार खेलिरहन्थ्यो त्यो हो सकमबरी । जत्ति टाढा भगाउन चेष्टा गर्थें, उति म उसको नजिक हुरुक्क भइरहेको पाउँथें । सधैंभरि एकतमाससँग म उसलाई सम्झिरहन्थें, कत्रो व्यङ्ग्य ! ममा एउटा लोभको सञ्चार भइसकेको थियो सिङ्गो बरीलाई पाउन । घाँटी, छाती र टाउको नभएको बरीलाई होइन र यी नभएर विरोध मात्र ओगटेको उसको आत्मालाई होइन । उसप्रतिको शारीरिक रहरसँगसँगै उसलाई पनि, जम्मा बरीलाई एउटी ठोस सकमबरीलाई सम्पूर्ण उसदेखि कुनै उसको मानसिकता नछुट्टयाएर, उसदेखि कुनै उसको आसक्ति नछुट्टयाएर । म अँगाल्न चाहन्थें बरीलाई, सम्पूर्ण उसलाई आफूभित्र र समावेश गराउन चाहन्थें आफैंमा ।

नश्वरतामाथि आफैँलाई अड्न दिन सकिनँ । तिम्रो नश्वर शरीर मलाई चाहिँदैन, तिम्रो आत्मालाई साँचो माया गरेको छु भनी मैले मलाई भ्रममा राख्न सकिनँ । यो ढोंग र असत्य भावनाको आधारमा मैले आफूलाई सन्तुष्ट बनाउन सकिनँ । मानिस अज्ञानी हुनु नै सुखी हुनु हो । मलाई सिङ्गो ऊ र सम्पूर्ण ऊ चाहिएको थियो । शिवसँग यो पीर पोख्नु आत्महत्या गर्नु बराबर थियो । मैले राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेको थिएँ, मुजुरा हो भने कुन्नि त सकमबरीलाई एउटा बूढो रक्स्याहाको हात छोड्नु शिवको निम्ति पनि आत्महत्या गर्नु थियो । कुनै पनि अवस्थामा बरीलाई उसले मेरो अघि बलि दिँदैन । अब पनि काठमाण्डूबाट भागिनँ भने मेरो बहुलाउनु निश्चित थियो । भाग्ने कुरा सम्झ्यो कि भन् नरमाइलो लाग्थ्यो । प्राप्तिदेखि टाढा अनकन्टारमा अन्धाधुन्ध आफूलाई निर्वासित गरिदिएर कसरी बाँच्ने, अनि म निसास्सिएर आउँथें ।

कहिले लाग्थ्यो, सम्पूर्ण आफूलाई पखालेर, पगालेर मन र मस्तिष्क जम्मै उदाङ्गो देखाएर यदि नयाँ जीवन शुरु हुने सम्भावनाको अस्तित्व कहीं भए मैले पनि बरीसँग जीवन दान मागे हुँदैन ? आफ्नो दुःख बिर्साएर, अतीत बिर्साएर, अपराध बिर्साएर मैले एकपल्ट आफैंलाई कसीमा राखेर हेर्नुपर्ने हो । हुनुसक्छ ऊ मलाई तिरस्कार गर्छे, घृणा गर्छे र शक्तिले पुगे मार्न बेर लाउँदिन, एउटा सत्य त खोलिन्छ । यति थाहा पाउनेछ उसले, कसरी सुयोगवीर सिंहले सारा जीवनका अनुभूतिलाई निरर्थक आफूबाट चिप्लन दिएर, खोक्रो बाँचेर, रित्तो बाँचेर, आफ्नो छयालीस वर्षको उमेरमा सारा मन उदाङ्गो पारी एउटी चौबीस वर्षकी ठिटीसँग सत्य प्रेमको प्रतिक्रिया मागेको थियो । यति त थाहा पाउनेछ उसले, मैले उसलाई कस्तो दयनीय अवस्थामा प्रेम गरिरहेको छु । केही हुलुङ्गो त हुनेछु म, केही सुखी त हुनेछु । चिच्च्याउन मन लाग्थ्यो ‘मेरी चोखी सकमबरी मलाई पनि चोखिन त देऊ बाँच्न त देऊ ।’

एउटा व्यथा बोकेर म बाँचिरहें । रक्सीसँग पिउँथें उसलाई फेरि रक्सीको छोडाइसँगै तर लगाइराख्थें । सम्झन्थें म कहाँबाट कहाँ आइपुगें । दँजाएर हेर्थें आफ्ना अनुभूतिहरूलाई र निष्कर्षमा पुग्न चाहन्थें, मेरो बाँच्नुको कुनै मूल्य छ कि छैन ? कसरी मूल्यहीन गुज्रेर गएका छन् ममाथिबाट युगका पाङ्ग्राहरू र कति निकृष्ट हुर्केको छु म । एक-दुई-तीन गर्दै पल्टन्छ, पुरानु इतिहास र यसैमा म आफ्नो मूल्य खोज्थें र सम्झन्थें कसले मलाई के मूल्य दिन सक्छ ? के महत्त्व दिन सक्छ ? मेरो कुन स्थान छ यस युगमा ? मलाई भनेर बाँच्नुको कुन सान्त्वना छुट्टयाइएको होला ? के न्यास दिन्छ मलाई सभ्यता र प्रगतिले ? के पुरस्कार दिन्छ मलाई मानवताले ? कुन हो मेरो आश्रय ?

* * *

एउटी क्षीण ठिटीको अनुहार मेरो अघि उत्रन्छ र आँखा तरेर जान्छ । बलिया-बलिया हात-खुट्टा, गहुँगोरो रोगन, कुनै चेतनशीलता नलुकाएका सफा आँखाहरू, लट्टा परेको केश, महोगनीको रुखको आडमा शिकार गर्न बसेकी, म सम्झँदै जान्छु । मध्यरात भएको होला, क्यामोफ्लेज भएर बसेको सैनिक बहादुरको उपस्थिति थाहा नपाई खोलाको कुलुलु स्वरसँगै बहलिएर ऊ बसेकी छ । जुनको रङ्गमा पहेंलिएकी, जङ्गली फूलको बाससँग अभिव्यक्त भएकी, यदि कसैलाई स्वर्गालु भन्न सके ऊ त्यही हो । अज्ञान, निरपराध, अस्तित्वको कीराले कतैबाट नखाएकी सग्ली उसलाई हेरेर मात्र बस्न सकिन्न ।

के थाहा उसलाई बिचरी, आज मानिस कहाँ पुगेको छैन ? कसरी यो आधाराततिर अभेदको जङ्गलमा पनि ऊ एक्ली छैन ? यो गोर्खा रेजिमेण्ट बसेको जिल्ला हो, यहाँ भरेभोलि जापानीहरू आइपुग्न सक्छन् बम खस्न सक्छ, कति सिपाहीहरू लुकेर बसेका छन् पोथ्रापोथ्रीतिर मार्न कि मर्न भनी, तर उसलाई यसले कत्ति विचलित पार्दैन ।

शिकार भेट्टाएदेखि एउटी स्वास्नीमान्छे नाङ्गा पाखुराहरूलाई जूनमा टल्काएर केन्द्रित भएको छ । जति उसलाई हेर्दै जान्छु, मलाई क्याममोफ्लेजको बन्धनले घाँटी निमोठ्न थाल्छ, युद्धले पिरोल्छ, विरोध गर्दै झ्याङबाट फुत्कन मन लाग्छ, मेरो क्षणिक अस्तित्वमाथि मलाई मोह भएर आउँछ, मलाई त्यो स्थिति लुट्न मन लाग्छ । म मनमनै भन्न थाल्छु ‘ए छीनकी सुकुमारी छोरी ! मेरो मात्र होइन, यहाँ तिम्रो जीवनको पनि अस्तित्व छैन, मेरो मात्र होइन, तिम्रो मृत्युको पनि अर्थ छैन । यो युद्धको घनघोर क्षेत्रभित्र हामी दुइटैको मृत्यु छैन । तिमी र ममा के दुश्मनी छ र ? तिमी के पाउँछयौ अनि म के पाउँछु र यो युद्ध जितेर होस् वा हारेर !

हिजो मात्र तिम्रो हेडहन्टर बाबुको निम्तोमा तिमीले मान्द्रोमा पस्केको भात र ठाउँ-ठाउँमा सजाएको अर्नाको फिलो तिम्रो कुकुर र म साथै बसेर आएका हौं । घ्याम्पाभरि रक्सी खुवाएर कस्तरी तिमी खुशी भएकी थियौ । तिमी नै त हौ बाहिर आएपछि पनि अर्नाको सिङभरि रक्सी बोकेर मतिर झम्टिने, तिम्रा पाखुराहरूको विरोध नै गर्न सकिनँ, घटघटी पिइदिएँ । शायद मेरो खाँदिएको बलिष्ट शरीर देखेर तिमी मोहित भएकी थियौ, त्यसैले आफ्ना हेडहन्टर बाबुलाई के के भन्दै मलाई देखाइरहेकी थियौ । कति सरलता थियो तिमीमा, हामी यतिका गोरा-काला पाहुनाहरूको माझ पनि तिघ्रा जम्मै देखाएर हिंडिरहेकी थियौ । तिम्रा आँखाहरूमा कति कमला भावनाहरू पढ्न पाइन्थ्यो, तर हामी सिपाहीको जात हामीलाई के वास्ता र हगि ? तिमीलाई देख्दा मलाई हाम्रो पहाडको किरात स्वास्नीमान्छेहरूको सम्झना आएको थियो, तर तिम्रो बाबु र उनीहरूको बाबुमा धेरै फरक छ ।

शायद यही नै हाम्रो संस्मरणमा अन्तिम अध्याय हुन सक्छ, हामी भोलि मर्न पनि त सक्छौं, के ठेगान ? तिम्रो सिकुवामा जमघट भएर नाच्दा साँच्चै मैले सबै भुलें, हामीतिर लम्किरहेको मृत्यु पनि, बर्माको सीमान्तमा अघिल्लो मोर्चामा परेको मेरो अस्तित्व पनि । हाम्रा कर्णेल नाच्दा तिमी किन त्यस्तरी हाँसेकी, तिमी पनि हाँस्न जान्दछयौ ? तिमीमा पनि जीवनका सपनाहरू सञ्चार हुन्छन् तिमी पनि शिरमा फूल सिउरेर सङ्लो कुलोमा आफ्नो अनुहार हेर्दै मुस्कान भर्न सक्छ्यौ ? तिमी पनि बैंसको ढुकढुकी अनुभव गछर्यौ ? तिमी नाच्दिरहिछौ, म पनि त तिम्रो बगलमा नै नाचिरहेको थिएँ । ननाचे त तिम्रो बाबुले टाउको काट्ला भन्ने डर । तिम्रो बाबुका अङ्गरक्षकहरू भाला लिएर बसिरहेका थिए ।

तिम्रो घरको वातावरणको माध्यामबाट, तिम्रो माध्यामबाट मैले जीवनका सबै दिनहरू बिर्संदै थिएँ । यसरी नै असार महिनाभरि खेतको आलीमा नाच्छन् तिमीजस्तै हाम्रा किराँतका छोरीहरू, केंवराको फूलजस्ता पहेंला गालाहरू थर्क्याउँछन् । यसरी जीवनको तीक्ष्णताबाट आफूलाई सधैं अलग राख्न सके तिमी र मलाई सुखको परिभाषा कसले दिनुपर्थ्यो र ! जे होस् तिमीले बिर्साएकी हौ मलाई ।’

बिस्तारै मलाई एउटा सहिनसक्नु विरक्तिले छोप्छ, सम्झन्छु, म चितुवा झ्याङबाट बुर्लुक्क उफ्रिन तयार । म आफैँलाई धेरै नियन्त्रणमा राख्न सक्तिनँ, म क्यामोफ्लेजमा बाँधिइन्नँ र झ्याङबाट बाहिर निस्कन्छु । जूनमा टलक्क टल्केको मेरो कमरपेटी देखेर ऊ झस्कन्छे आफ्नो तीर सोझ्याएर मलाई हेर्छे । मेरो सङ्गीन र बन्दूक देखेपछि उसले आफ्नो तीर थन्क्याउँछे ।

म उसको अघि पुग्छु, रात, सन्नाटा, ऊ र म, मलाई मीठो सपनाजस्तै लाग्छ त्यो क्षण । म आफ्नो भाषामा उसलाई फकाउन थाल्छु रानी भन्छु, सुकुमारी भन्छु, आफ्ना सबै प्रयोगहरू गर्छु, तर उसको असभ्य मन कत्ति पनि राजी हुँदैन । ऊ मलाई बुझ्दै नबुझी बसिरहन्छे । क्रमशः मलाई दिक्क लाग्दै आउँछ । हामी मर्दैछौं र यो एक रात मलाई देऊ भनी याचना गर्छु, ऊ नटेरेर उठ्न खोज्छे ।

म उसलाई अँगाल्न झम्टन्छु, ऊ विरोध गर्दै घचेट्छे । म उसलाई अँठ्याउन असमर्थ हुन्छु, मलाई पछारेर ऊ जान्छे, तर म परास्त हुन्नँ । जे होस् म लोग्नेमान्छे, मलाई रिस उठ्छ यौटी असभ्य केटीको फूर्ति देखेर । लगत्तै उठ्छु, पछिबाट उसको छरिएको चुल्ठो समातेर उसको कमलो ओठमा मुक्का हान्छु । ओठमा एक धर्सो रगत बग्छ, तर ऊ हेडहन्टरकी छोरी बल दँजाउन हिचकिचाउँदिन । मेरो डर मान्दिन, आँखा सक्तो फुलाएर मलाई चुनौती दिन्छे । म मात्तिइन्छु, असह्य हुन्छु अनि म राइफलको बडले टाउकोमा हिर्काएर उसलाई बेहोश बनाउँछु । ऊ झ्याङमाथि सर्लम्म ढल्छे ।

यसरी ऊ मेरी हुन्छे सम्पूर्ण मेरी । यो अनकन्टारमा को छ र ? कसले देख्छ र ? जसरी खेले पनि हुन्छ यो जिउँदो लाशसित । सम्झन्छु एक सुकुमारी ! तिमी र ममा कुनै दुश्मनी छैन । म जापानको हातमा मर्छु, त्यो पनि मर्नु नै हो, तिमी तिम्रो बस्तीसँगै एक चिहान हुन्छयौ, त्यो पनि मर्नु नै हो । हाम्रो मृत्युमा कुनै विशेषता छैन, तिमी मर मेरो हातबाट, त्यो पनि तिम्रो मर्नु नै हो । मृत्युलाई होइन आऊ जीवनलाई एकपल्ट अर्थपूर्ण सिद्ध गरिदिऊँ ।

उसलाई म खेलाउन थाल्छु । एउटी नाङ्गो स्वास्नीमान्छेको शरीरसँग रातभरि द्वन्द्व गरेर बस्छु । उसका प्रत्येक अङ्गसँग खेल्छु, प्रत्येक सुख भोग्छु । पशु भए सन्तुष्ट भइसक्थ्यो, तर मेरो मान्छेवृत्ति सन्तुष्ट हुँदैन । तुम्बीको पानी खुवाएर उसलाई होशमा ल्याउन खोज्छु तर सङ्गीन र मान्छेको उन्माद लछारपछार भएपछि ऊ चल्मलाउँदिन ।

धेरै बेरपछि पनि उसको शरीरलाई सम्पूर्ण खेलाएँजस्तै मलाई लाग्दैन । उसको नाङ्गो छाती आफ्ना बर्बर हातहरूले चिथोरेर रक्ताम्मे पारिदिन्छु । आकाशमा ताराहरू एक-एक गर्दै लुक्दै जान्छन् । अन्तरिक्ष खैरो रङ्गले पोतिन्छ । म थाक्छु र उसको निर्जीव शरीर झ्याङभित्र लुकाएर हेर्छु । ऊ निर्विरोध टोलाएकी हुन्छे, हेडहन्टरकी छोरी मानौँ ऊ सम्झिरहेकी छ, कस्तो अनिश्चित यो जीवन ! कस्तो सस्तो यो मृत्यु ! फिलामा, पेटमा, छातीमा नीला दागहरू स्पष्ट देखा परिरहेका हुन्छन् ।

यस्तै थियो उसको अन्त, हेडहन्टरकी छोरीको अन्त, हिटलरको महत्त्वाकाङ्क्षामा गाभिएको एउटा अन्त, बृटिशहरूको साम्राज्यवादको वेदीमा बलि गएको एउटा अन्त, एउटा निरपराध अन्त । सम्झँदै उसलाई रित्त्याएर आफूलाई रित्याएर म फर्कन्छु । केही होइन यो, मैले जीवनलाई अर्थपूर्ण सिद्ध गराएको हो । त्यस ठिटीको अनुहारबाट फुत्केर एउटा सुनौलो टाउको भाग्छ, म विचलित भएर हेर्छु र दोहोऱ्याउँछु, ‘मेरी सकमबरी ! तिमीमा आएर आश्रय खोज्छ मेरो जीवनले, यस्तरी नभाग । आऊ ! म तिमीलाई बलात्कार गर्न सक्तिनँ ।’

* * *

माखरिङ्गको रमाइलो कचीन बस्तीदेखि छर्लङ्ग देखिने वन, पाखा, काँडे गुलाफमा फलेको भैंसीगोठाल्नी कचीन, एउटा स्मृतिको पाना पर्लक्क पल्टेर उदाङ्गो हुन्छ । साँच्चै उसको गालामा सधैं गुलाफ फुलेको हुन्छ, ओठमा गुलाफ फुलेको हुन्छ । १९४१ को मे महिना, गुलाफको ऋतु, क्याम्पको अलि पर पाखामा म डुलिरहन्छु जमदारी बिल्ला जडेको फराकिलो कुम, कुखुरे छाती लिएर ।

बिदाको दिन, कचीन रक्सी-चुरुटमा आफ्ना सबै नसाहरू भिजाएर भाग्छु । क्याम्पभित्र खालि लोग्नेमान्छेको सङ्गति झर्कोलाग्दो हुन्छ । नाक-मुख मिलेको कलिलो अनुहार भएको रङ्गरूप देख्दा नसा तातिएर आउँछ र जिस्क्याउन मन लाग्छ ।

सम्झन्छु यो मेरो दोष होइन । नैतिक नियमिततामा चलिरहेको संसार चलाउन खोजिरहेको संसारमा लोग्नेमान्छे-स्वास्नीमान्छेको बीच एउटा पर्दा रहेको छ भन्ने सत्य हामीले भुलिसकेका छौं । स्वास्नीमान्छे नपाएर समयौनिक सम्बन्धबाट सन्तुष्ट हुन जानिसकेका सिपाहीहरूको जातले मानवीय सभ्यतादेखि छुट्टै एउटा भ्रममा आफ्नो प्रवृत्तिलाई बानी पारिसकेको भए यसमा उसको के दोष ? कति दयनीय अवस्था छ हाम्रो । लोग्नेमान्छेले लोग्नेमान्छेबाट तृप्ति पाउन सक्तैन अनि भाग्न मन लाग्छ चुरुमा डुबाएर अभिलाषाहरूलाई ।

“के छ यार ! शिकार पाएनजस्तो छ नि !” एउटा साथी कानकानसम्म हाँसेर जान्छ । “शिकारको के दुःख यार !” भन्दै म एउटा गुलाफको कोपिलालाई ओठमा जोरेर राख्छु, हत्केलाभित्र रगड्छु अनि बूटले कुन्चिदिन्छु । मेरो मुट्ठीबाट फुस्कन्छन् रमका केही ट्याब्लेटहरू र एउटा लय हाः हाः रेलीमाई छङ छङ गर्ने खोला । भैंसीगोठाल्नी नजिकैबाट गइरहेकी छ आफूलाई एउटा सिङ्गो गुलाफमा फुलाएर । पहेंलो गुलाफ जस्तो अनुहारमा रातो गुलाफको ओठ, थेप्चो नाक, चिम्सा आँखाहरू चुरु पोखेर लोभ्याइरहेको छ एउटा विदेशीलाई । म सुसेल्दै उसलाई साउती गर्छु । ऊ तर्केर जान्छे ।

म उसैको भाषामा बोलाइदिन्छु, ‘मेरी मायालु ! कति निर्दयी तिमी ।’ म उसको पछिपछि जान्छु । एउटा सिपाहीले उसलाई पछ्याइरहेको छ, बोलाइरहेको छ । नजिक पुगेर म उसका पाखुरा समाउँछु, केही चाँदीका दामहरू हत्केलामा राखेर देखाउँछ, औंलामा टल्किरहेको बर्मीज रुबीको औंठी देखाउँछु, उसले तिरस्कार गरेर हेरिदिन्छे । र भन्न खोज्छे शायद, ‘यी सबैको आवश्यकता छैन मलाई, दया गर्न सिक ।’

म उसको गाला सुमसुम्याउँदै उसलाई बुझाउँछु, ‘मेरी मायालु ! हामी मरिरहेकाहरूसँग आदर्शको पर्खाल किन राख्नुपर्यो, आऊ लुट्न देऊ, तिमी पनि लुट मलाई ।’ बीन बजाएर लठ्ठाएको सर्पजस्तै ऊ मेरो भरमा एउटा घारीभित्र पस्छे । उसको अनुहारबाट क्रमशः गुलाफका पत्रदलहरू निमोठिएर झर्न थाल्छन् । उसलाई म मनखुशी लुट्छु, ऊ निर्धो देखिन्छे ।

बिस्तारै म आफ्नो औंलाबाट रुबीको औंठी झिकेर उसलाई लगाइदिन्छु, ऊ विरोध पनि गर्दिन । त्यो दिन र त्यो रातमा केही अन्तर छैन । सम्झन्छु हामी बमवर्षक विमानहरूको छत्रछायामा छौं, सङ्गीनहरूको जन्जीरभित्र, बमको धूवाँभित्र । हामी जीवनको उपभोग गरिरहेका छौं । विवश आँखाहरूले मलाई हेर्दै मानौं भनिहेको छ, ‘बिहे गरेर बसौं न गोर्खा ! यो शरीर तिम्रै हो ।’

‘मेरी मायालु !’ म उसलाई सान्त्वना दिएर फर्कन्छु । कछाडभरि आलो रगतको टाटो समाल्दै ऊ फेरि आफ्ना हत्केलाहरू उठाउँछे र साना आँखाहरूको साङ्ग्रो पीर दुई थोपा आँसु व्यर्थ पुस्छे । किन रोएकी होली ऊ ? के छ र यहाँ रुने-रुवाउने सत्य ? कस्तो नसम्झेकी त्यत्रो दामी औंठी पाएर पनि ? मैले के गरें र उसलाई ? अझ गोराहरूले जस्तो चक्कु प्रयोग गर्नुपरेन । मेरो सिलसिला यहीं टुङ्गिन्छ ।

“के यार ! यहाँ किन ?” अर्को अल्लाररे देखापर्छ । म उसलाई इशाराले घारीतिर देखाइदिन्छु । ऊ लम्कन्छ । आफैँलाई केही हलुङ्गो अनुभव गर्छु । क्रमशः रात पर्छ । रोलकल, रमकल, मादलको टाङटुङ एउटा विरक्त अनि एकसुरे लय हाः हाः रेलीमाई छङ छङ गर्ने खोला । खोला रेलीमाई छङ छङ गर्ने खोला । कृत्रिम छाती बनाएर मारुतीको ढाँचा झिक्न कम्मर मर्काउँदै एउटा साथी आउँछ । स्वर चर्किन्छ, मादल घन्किन्छ, अनि म बिर्संदै जान्छु आफैँलाई । रमले रन्काएर जीउ लाटो भइरहेको हुन्छ ।

बिहान एउटा साथीले सुनाउँछ, ‘एउटी भैंसीगोठाल्नी कचीन रगतपच्छे भएर लडिरहेकी थिई, काली-निली भइसकेकी, पापीहरू ! मर्ने गरी सास्ती दिन्छन् ।’ उस्तादले उर्दी सुनाउँछ ।

फष्ट सेभेन्थ गोर्खा राइफल्स बटालियन अर्डर कम्पनी १, २, ३, ४, ५ लङ् मार्च फम माखरिङ, प्लाटुनकमाण्डर सुयोगवीर सिंह । म टल्केको बूटमा आफ्नो अनुहार हेर्न खोज्छु । बिदा माखरिङ माखरिङको वन-पाखा ! म मेरी साथीको कैफियतलाई महत्त्व दिन्नँ । सङ्गीनले रोपेर रक्ताम्मे शरीर, ग्रेनेडले भुँडी पड्केर उछिट्टिएका आन्द्रा, बोसेआन्द्रा, लाशमाथि लाश गिद्ध उडाएर, स्याल रिङ्ग्याएर कोभन्दा को कम । के हो र मृत्यु ? खल्तीभरि हाराकिरी गरे मर्नेका औंलाहरू बोकेर, मुर्दाका औंलाहरू बोकेर एउटा जापानी स्वदेश फर्किने क्षीण आशामा बाँचिरहेको छ, कति निस्सार ! म विचार गर्छु कस्ता यिनीहरू खल्तीका औंलाहरूले तर्साउँदैनन् क्यारे ? हामीले के लानु स्वदेशमा ? लडाकूहरूका टाउका ?

एउटा रुबीभित्र अलमल परेको गुलाफ, बलात्कृत गुलाफसँग मिलेर जुर्मुराउँछ सुनौलो टाउको । कति विवश म उसलाई छुन पनि सक्दिनँ, माया पोख्न पनि सक्दिनँ । कचीनको रगत-आँसुलाई मूल्य दिन नसक्ने म, अब  जुनसुकै आँसुमा किन नरोऊँ ? को मेरो पीर बुझ्न सक्छ र ? जे होस्, मलाई एउटा सानोतिनो आश्रय चाहिन्छ ।

रातबिरात मलाई कराउन मन लाग्छ, ‘मेरी सकमबरी ! जीवन त्यति निस्सार छैन होला । इन्सेक्ट किलर सुनगाभाको पातमा किन रमाइरहन्छ्यौ ? कपाल पाल न बरी ! कति सुहाउँछ, तिमीलाई चिनियाँ पत्थरको गहना मन पर्छ ? तिमी पनि पत्थरजस्तै छ्यौ ।’